Bác sĩ có nền tảng đa khoa cùng kinh nghiệm thực hành tại Bệnh viện Nhi đồng và Bệnh viện An Bình. Có nhiều năm kinh nghiệm trong các lĩnh vực Tiêm chủng, Nhi khoa và Dinh dưỡng.
17/11/2026
Mặc định
Lớn hơn
Kiêng khem quá mức để bảo vệ gan vô tình khiến người bệnh hốc hác, suy kiệt do thiếu hụt protein nghiêm trọng. Vậy người mắc xơ gan nên ăn gì để hạn chế suy dinh dưỡng mà vẫn không gây áp lực cho nội tạng?
Trên mâm cơm gia đình, trong khi mọi người ăn uống thoải mái, người bị xơ gan chỉ dám dùng vài thìa cháo trắng hoặc một chút rau luộc. Vì lo ngại thực phẩm gây áp lực cho gan, họ kiêng tuyệt đối thịt, cá và các loại đạm, hy vọng điều này sẽ giúp cơ quan nội tạng bớt mệt mỏi. Thế nhưng, thời gian trôi qua, cơ thể người bệnh ngày càng hốc hác, sụt cân rõ rệt và thường xuyên mệt mỏi, khiến người chăm sóc vừa thương vừa hoang mang không biết nên thêm gì vào thực đơn mà không gây hại.
Nghịch lý nằm ở chỗ, việc kiêng khem quá mức để bảo vệ gan lại vô tình đẩy người bệnh vào trạng thái suy kiệt. Khi không được cung cấp đủ năng lượng và protein, cơ thể có thể tăng dị hóa và mất khối cơ (sarcopenia). Sự sụt giảm này khiến người bệnh yếu đi; suy dinh dưỡng và mất cơ ở người xơ gan có liên quan đến nguy cơ nhiễm trùng, biến chứng và tử vong cao hơn.
Về vấn đề này, bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, khẳng định việc kiêng đạm quá mức là một sai lầm phổ biến. Thay vì kiêng tuyệt đối, người bệnh cần một chế độ ăn đủ năng lượng và protein phù hợp để hạn chế suy dinh dưỡng. Việc lựa chọn đúng loại thực phẩm và liều lượng chính là chìa khóa để hỗ trợ gan mà không gây ra các biến chứng nguy hiểm.
Để xây dựng một thực đơn vừa an toàn vừa đảm bảo thể trạng, người chăm sóc cần hiểu rõ những nhóm dưỡng chất thiết yếu mà người mắc xơ gan thực sự cần. Vậy chăm sóc người bệnh xơ gan, ăn gì để hạn chế suy dinh dưỡng?
Khi thiết lập chế độ ăn cho người bị xơ gan, mục tiêu hàng đầu là cung cấp đủ dưỡng chất để ngăn chặn tình trạng suy kiệt nhưng không làm quá tải chức năng gan.
Protein là thành phần xây dựng khối cơ và phục hồi các mô bị tổn thương, vì vậy không nên loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn. Người chăm sóc nên cho người bệnh ăn đa dạng nguồn đạm, như đậu, hạt, sữa, cá và thịt gia cầm. Người bệnh nên ăn đa dạng nguồn đạm; không cần kiêng thịt đỏ chỉ vì mắc xơ gan.

Tinh bột và chất béo đóng vai trò là nguồn cung cấp năng lượng chính. Khi cơ thể nhận đủ năng lượng từ tinh bột và chất béo, cơ thể sẽ hạn chế sử dụng protein làm nhiên liệu. Điều này trực tiếp giúp bảo vệ khối cơ, ngăn chặn quá trình dị hóa protein vốn là nguyên nhân gây sụt cân nhanh ở người xơ gan.
Các loại rau xanh và trái cây tươi góp phần cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất. Đặc biệt, người mắc bệnh gan mạn tính thường thiếu hụt các vitamin quan trọng như thiamine, folic acid và vitamin D. Vì vậy, người bệnh nên bổ sung đa dạng rau củ, trái cây vào thực đơn hằng ngày để hỗ trợ đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Đồng thời, cần được bác sĩ đánh giá tình trạng thiếu hụt vi chất và hướng dẫn bổ sung khi cần thiết.

Cách ăn đôi khi quan trọng hơn những gì chúng ta ăn. Việc nhồi nhét một lượng lớn thức ăn trong một bữa có thể khiến gan và hệ tiêu hóa bị quá tải.
Thay vì 3 bữa chính truyền thống, người mắc xơ gan nên chia nhỏ thành 5 - 6 bữa mỗi ngày. Việc duy trì khoảng cách giữa các lần ăn khoảng 3 - 4 giờ khi thức giúp rút ngắn thời gian nhịn ăn và hỗ trợ người bệnh đạt đủ nhu cầu dinh dưỡng. Cách ăn này cũng giúp những người bị chán ăn hoặc đầy hơi dễ dàng chấp nhận thực phẩm hơn, từ đó đảm bảo tổng lượng calo nạp vào trong ngày.
Đây là một chi tiết thường bị bỏ qua nhưng lại có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì khối cơ. Một bữa ăn nhẹ vào buổi tối muộn giúp kéo dài trạng thái sau ăn, hạn chế thời gian cơ thể phải nhịn ăn qua đêm. Điều này giúp bảo tồn khối cơ và tăng tỷ lệ tổng hợp protein trong cơ xương, giảm thiểu tình trạng teo cơ ở bệnh nhân xơ gan.
Trước những lựa chọn về thực đơn và tần suất ăn, Bác sĩ Hậu đưa ra lời khuyên: "Việc điều chỉnh chế độ ăn phải dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của từng người, đặc biệt là mức độ xơ gan và có hay không các biến chứng như cổ chướng hay hôn mê gan. Người nhà không nên tự ý áp dụng một thực đơn chung cho tất cả mọi người mà cần tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ điều trị để có con số chính xác về lượng protein và calo cần nạp mỗi ngày."

Không phải mọi trường hợp sụt cân đều có thể giải quyết chỉ bằng việc thay đổi thực đơn tại nhà. Có những dấu hiệu cho thấy người bệnh đã rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng nặng, cần sự can thiệp y tế khẩn cấp.
Ở người lớn mắc xơ gan, sụt cân không chủ ý, yếu cơ hoặc teo cơ rõ ở thái dương, vai, đùi hay kẽ ngón cái, ngón trỏ là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá tình trạng dinh dưỡng và mất cơ; cân nặng cần được diễn giải thận trọng nếu người bệnh bị cổ trướng hoặc phù.
Lúc này, việc ăn uống thông thường có thể không còn đủ để bù đắp thiếu hụt. Nếu người bệnh không ăn đủ nhu cầu qua đường miệng, bác sĩ có thể cân nhắc nuôi ăn qua ống thông. Dinh dưỡng tĩnh mạch được xem xét khi không thể nuôi ăn qua đường tiêu hóa hoặc nuôi ăn qua đường này không đáp ứng đủ nhu cầu.

Quay lại nỗi lo sụt cân của người bệnh xơ gan, chìa khóa không nằm ở việc kiêng khem cực đoan mà là một chế độ ăn đủ chất, chia nhỏ bữa và được cá nhân hóa bởi bác sĩ điều trị.
Trao đổi với bác sĩ điều trị để xây dựng bảng định lượng protein và năng lượng chi tiết phù hợp với giai đoạn bệnh của người thân.
Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.
Bác sĩNguyễn Đức Hậu
Bác sĩ có nền tảng đa khoa cùng kinh nghiệm thực hành tại Bệnh viện Nhi đồng và Bệnh viện An Bình. Có nhiều năm kinh nghiệm trong các lĩnh vực Tiêm chủng, Nhi khoa và Dinh dưỡng.