Chăm sóc trẻ sốt đi sốt lại không rõ nguyên nhân như thế nào?

Tình trạng trẻ sốt đi sốt lại không rõ nguyên nhân không còn hiếm gặp trong thực tế chăm sóc nhi khoa. Nhiều trẻ dù đã được hạ sốt nhưng sau đó lại tiếp tục sốt trở lại, khiến cha mẹ băn khoăn và lo lắng. Hiểu rõ bối cảnh, đặc điểm cơn sốt sẽ giúp định hướng thăm khám và xử trí phù hợp hơn.

Trẻ sốt đi sốt lại không rõ nguyên nhân là gì?

Sốt không rõ nguyên nhân ở trẻ em, còn gọi là FUO (Fever of Unknown Origin), là tình trạng trẻ có thân nhiệt vượt quá 38,3°C và xuất hiện sốt lặp lại hằng ngày. Các cơn sốt thường kéo dài từ hơn một tuần, dù không liên tục. Đáng chú ý, ngay cả khi trẻ đã được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm ban đầu, bác sĩ vẫn chưa tìm ra nguyên nhân cụ thể gây sốt.

Trẻ sốt không rõ nguyên nhân có thể liên quan đến nhiều nhóm bệnh khác nhau:

• Nhiễm trùng: Đây là nhóm nguyên nhân thường gặp nhất, chiếm tỷ lệ cao trong các trường hợp được ghi nhận (khoảng 19 - 69%), hay gặp ở trẻ nhỏ dưới 6 tuổi. Nguyên nhân nhiễm trùng gây sốt kéo dài ở trẻ có thể do nhiều tác nhân khác nhau. Vi khuẩn thường gặp gồm lao, thương hàn, viêm màng não, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc Mycoplasma pneumoniae. Ngoài ra, virus như Epstein-Barr, CMV, Adenovirus, virus viêm gan, cúm, SARS-CoV-2 cũng có thể gây sốt dai dẳng, bên cạnh các tác nhân khác như ký sinh trùng, xoắn khuẩn và nấm.
  Bệnh tự miễn hoặc viêm: Chiếm tỷ lệ không nhỏ, khoảng 2 - 37,2%, thường gặp ở trẻ trên 6 tuổi. Hai bệnh hay gặp là viêm khớp tự phát thiếu niên và lupus ban đỏ hệ thống.
• Bệnh lý ác tính: Ít gặp hơn nhưng cần đặc biệt lưu ý. Thường gặp nhất là bệnh bạch cầu cấp, sau đó là lymphoma và u nguyên bào thần kinh.
• Nguyên nhân khác: Có thể bao gồm bệnh Kawasaki, hội chứng thực bào máu, sốt do thuốc, rối loạn nội tiết hoặc các bệnh di truyền hiếm gặp.
• Chưa xác định được nguyên nhân: Một tỷ lệ đáng kể trẻ (khoảng 10 - 43% tùy nghiên cứu) vẫn chưa tìm ra nguyên nhân dù đã được thăm dò kỹ. Nhiều trường hợp trong số này vẫn có tình trạng chung ổn định và cơn sốt có thể tự hết sau một thời gian dài.

Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc trẻ bị sốt

Chăm sóc trẻ khi bị sốt đòi hỏi sự cẩn trọng, bởi những xử trí chưa đúng có thể khiến tình trạng sốt kéo dài hoặc nặng hơn. Nhiều phụ huynh vì quá lo lắng nên vô tình áp dụng các biện pháp chưa phù hợp, đặc biệt trong trường hợp trẻ sốt nhưng không kèm ho hay sổ mũi. Dưới đây là những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ bị sốt.

• Cho trẻ dùng thuốc hạ sốt quá sớm: Phụ huynh không nên cho trẻ uống thuốc hạ sốt khi nhiệt độ cơ thể chưa vượt quá 38,5°C. Với sốt nhẹ, chỉ cần cho trẻ uống đủ nước, bổ sung điện giải, chườm ấm và mặc quần áo thoáng mát là đủ.
• Lạm dụng thuốc chống co giật: Thuốc chống động kinh không có tác dụng phòng ngừa sốt cao hay ngăn co giật ở trẻ có cơ địa bình thường. Việc tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ là không cần thiết và có thể gây hại.
• Dùng nhiều loại thuốc hạ sốt cùng lúc: Paracetamol và ibuprofen là hai thuốc hạ sốt thường dùng nhưng có liều lượng và khoảng cách sử dụng khác nhau. Nếu dùng không đúng cách, trẻ dễ gặp tác dụng phụ. Đặc biệt, ibuprofen không được dùng cho trẻ nghi ngờ sốt xuất huyết, vì vậy khi chưa rõ nguyên nhân sốt, paracetamol là lựa chọn an toàn hơn.
• Chườm lạnh hoặc lạm dụng miếng dán hạ sốt: Chườm lạnh có thể làm bệnh nặng hơn trong một số trường hợp nhiễm trùng hoặc viêm phổi. Miếng dán hạ sốt và các loại dầu bôi da thường không giúp hạ sốt hiệu quả mà còn dễ gây kích ứng da. Chườm ấm được xem là biện pháp an toàn và phù hợp hơn.
• Tự ý chia liều thuốc đặt hậu môn: Thuốc hạ sốt đặt hậu môn đã được bào chế với liều cố định. Phụ huynh không nên tự ý bẻ nhỏ viên thuốc hoặc đặt nhiều viên cùng lúc vì có thể dẫn đến quá liều, gây nguy hiểm cho trẻ.

Dấu hiệu cần cấp cứu ngay ở trẻ sốt không rõ nguyên nhân

Cha mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất nếu trẻ bị sốt kèm theo một trong các biểu hiện sau:

• Trẻ dưới 2 tháng tuổi xuất hiện sốt.
• Nhiệt độ cơ thể tăng rất cao, trên 40°C.
• Trẻ lơ mơ, ngủ nhiều bất thường, khó gọi tỉnh.
• Có ban trên da, đặc biệt là các nốt ban dạng xuất huyết.
• Thở nhanh, thở khó, môi hoặc da tái xanh.
• Không ăn uống được, bỏ bú hoàn toàn.
• Nôn liên tục, nôn ra máu hoặc tiêu chảy có máu.
• Xuất hiện cơn co giật.

Cách chăm sóc trẻ sốt không rõ nguyên nhân tại nhà

Khi trẻ sốt không xác định được nguyên nhân, cha mẹ cần hạ sốt đúng cách, theo dõi sát diễn biến và đưa trẻ đi khám sớm để tìm nguyên nhân cụ thể. Trong thời gian chăm sóc tại nhà, có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Bù đủ nước cho trẻ: Sốt khiến cơ thể trẻ mất nước nhanh, vì vậy cần cho trẻ uống nước thường xuyên. Có thể bổ sung bằng nước lọc, nước ép trái cây phù hợp lứa tuổi hoặc tiếp tục cho bú sữa mẹ để vừa bù nước vừa hỗ trợ sức đề kháng.
• Mặc quần áo thoáng mát: Nên cho trẻ mặc đồ mỏng, rộng, thấm mồ hôi và tránh ủ kín hay đắp chăn dày. Điều này giúp cơ thể trẻ tỏa nhiệt tốt hơn và hỗ trợ hạ sốt.
• Sử dụng thuốc hạ sốt đúng chỉ định: Chỉ dùng thuốc hạ sốt khi nhiệt độ cơ thể từ 38,5°C trở lên. Paracetamol là lựa chọn ưu tiên với liều 10 - 15 mg/kg/lần, có thể lặp lại sau 4 - 6 giờ nếu trẻ còn sốt. Không nên dùng ibuprofen khi chưa loại trừ nguy cơ sốt xuất huyết vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Nếu trẻ nôn nhiều, không uống được thuốc, có thể dùng dạng đặt hậu môn theo đúng liều.
• Chườm ấm cho trẻ: Chườm ấm tại các vị trí như cổ, nách, bẹn hoặc lau toàn thân bằng nước ấm vừa phải. Dùng khăn sạch nhúng nước, vắt bớt rồi lau nhẹ nhàng, thay khăn liên tục trong khoảng 20 - 30 phút để hỗ trợ hạ sốt an toàn.
• Tắm nước ấm: Có thể tắm nhanh cho trẻ bằng nước ấm ở nhiệt độ phù hợp. Thời gian tắm khoảng 5 phút, sau đó lau khô người và mặc quần áo thoáng mát. Biện pháp này giúp trẻ dễ chịu hơn và hỗ trợ điều hòa thân nhiệt.

Tình trạng sốt kéo dài hoặc tái đi tái lại ở trẻ luôn cần được theo dõi cẩn thận để tránh bỏ sót những nguyên nhân tiềm ẩn. Việc chăm sóc đúng cách tại nhà kết hợp thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp kiểm soát tốt cơn sốt và bảo vệ sức khỏe cho trẻ. Khi trẻ sốt đi sốt lại không rõ nguyên nhân, cha mẹ không nên chủ quan mà cần chủ động đưa trẻ đi kiểm tra để được chẩn đoán và xử trí phù hợp.