Đột quỵ ở người trẻ dưới 35 tuổi: Không chỉ vì stress, nhiều nguyên nhân âm thầm đang tăng lên

Vì sao người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ?

Tuổi trẻ thường đi kèm cảm giác “mình còn khỏe”, nên nhiều cơn đau đầu dữ dội, tê tay thoáng qua hay chóng mặt bất thường dễ bị cho là thiếu ngủ, làm việc quá sức hoặc stress. Chính tâm lý chủ quan này khiến không ít người đến bệnh viện muộn, bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị.

Đột quỵ xảy ra khi não bị thiếu máu nuôi do mạch máu tắc nghẽn (nhồi máu) hoặc vỡ (xuất huyết). Cơ chế này không phụ thuộc hoàn toàn vào tuổi tác. Tỷ lệ đột quỵ ở người trẻ tuổi đang có xu hướng gia tăng mạnh mẽ trên toàn cầu trong những thập kỷ gần đây. Nếu mạch máu đã tổn thương, huyết áp tăng cao hoặc có cục máu đông hình thành, người trẻ vẫn có thể gặp biến cố nghiêm trọng như bất kỳ ai.

Những nguyên nhân thường gặp ở người dưới 35 tuổi

Tăng huyết áp, mỡ máu đang "trẻ hóa" và lối sống tĩnh tại

Nhiều người trẻ không kiểm tra huyết áp trong nhiều năm. Họ vẫn đi làm, tập gym, sinh hoạt bình thường nên không biết mình đã tăng huyết áp. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Béo phì, ít vận động, ăn mặn, thức khuya kéo dài càng làm nguy cơ tăng nhanh.

Đáng chú ý, theo Hướng dẫn Dự phòng Đột quỵ năm 2024 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) đã đặc biệt cảnh báo về "lối sống tĩnh tại" (sedentary behavior). Việc bạn vắt kiệt sức tập thể dục 1 tiếng mỗi ngày sẽ không thể bù đắp lại tác hại tổn thương mạch máu do việc ngồi liên tục 8 - 10 tiếng trước màn hình máy tính. Sự kết hợp giữa béo phì, ngồi nhiều, ăn mặn và thức khuya khiến mạch máu não thoái hóa sớm hơn tuổi thật rất nhiều.

Thuốc lá điện tử (Vape), rượu bia và chất kích thích

Nhiều người trẻ lầm tưởng thuốc lá điện tử là một giải pháp thay thế an toàn. Thực tế, các báo cáo uy tín năm 2024 khẳng định cả thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử đều làm tổn thương chức năng nội mô mạch máu, tăng stress oxy hóa và làm tăng nguy cơ mắc các biến cố tim mạch, bao gồm nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Một số chất kích thích (như ma túy đá, cocaine) còn có thể gây co thắt mạch máu đột ngột, làm tăng nguy cơ đột quỵ ngay ở người trẻ.

Nhiều người xem uống rượu bia là thói quen giao tiếp xã hội, nhưng cơ thể không phân biệt “uống vui” hay “uống nhiều năm”.

Bệnh tim và bất thường mạch máu bẩm sinh

Một số người trẻ sinh ra đã mang lỗ bầu dục còn tồn tại ở tim (PFO - Patent Foramen Ovale), bệnh van tim hoặc dị dạng mạch máu não (AVM) mà chưa từng phát hiện. Các bất thường này có thể tạo điều kiện cho cục máu đông di chuyển lên não hoặc gây xuất huyết não.

Vì triệu chứng đột quỵ xuất hiện đôi khi không rõ ràng nên nhiều trường hợp chỉ phát hiện sau khi đã có cơn đột quỵ đầu tiên.

Nguyên nhân “không ngờ tới”: Đau nửa đầu, rối loạn đông máu, nội tiết

Trước đây, chúng ta thường chỉ nghĩ đến huyết áp hay mỡ máu là nguyên nhân hàng đầu; tuy nhiên một nghiên cứu quy mô lớn năm 2024 công bố rằng ở những người dưới 35 tuổi, các yếu tố nguy cơ "phi truyền thống" mới là nguyên nhân chiếm tỷ trọng cao nhất, đặc biệt là ở nữ giới.[2] Trong đó, hội chứng đau nửa đầu có tiền triệu (Migraine with aura) là thủ phạm hàng đầu. Bên cạnh đó, các bệnh lý tự miễn, rối loạn đông máu (thrombophilia), hoặc việc lạm dụng thuốc tránh thai chứa estrogen cũng làm tăng rủi ro hình thành huyết khối.[2] Phụ nữ đang mang thai hoặc sau sinh có kèm theo chứng đau nửa đầu cần đặc biệt cảnh giác.

Cách nhận biết dấu hiệu đột quỵ

Khi thấy một hoặc nhiều dấu hiệu sau, cần gọi cấp cứu ngay lập tức (Tiêu chuẩn B.E.F.A.S.T):

• Balance: Mất thăng bằng đột ngột.
• ​Eyes: Mờ mắt đột ngột hoặc mất thị lực một bên.
• ​Face: Méo miệng, lệch một bên mặt.
• ​Arm: Yếu hoặc tê bì một bên tay/chân.
• ​Speech: Nói đớ, nói ngọng, không hiểu lời người khác.
• ​Time: Đau đầu dữ dội, cần gọi cấp cứu ngay.

Nhiều người trẻ chọn nằm nghỉ, uống thuốc giảm đau hoặc chờ “đỡ rồi tính”. Đây là sai lầm nguy hiểm vì mỗi phút trôi qua, khi não thiếu máu, tế bào não có thể tiếp tục tổn thương.

Người trẻ nên làm gì để phòng ngừa từ bây giờ?

Đừng đợi đến khi có bệnh mới kiểm tra sức khỏe. Hãy đo huyết áp định kỳ, xét nghiệm đường huyết và mỡ máu nếu tăng cân, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình mắc tim mạch sớm.

Từ bỏ thuốc lá, bao gồm cả thuốc lá điện tử (Vape), ngủ đủ giấc, đứng dậy vươn vai, đi lại nhẹ nhàng sau mỗi 1 - 2 tiếng làm việc để phá vỡ chu kỳ ngồi thụ động, vận động đều, kiểm soát cân nặng và hạn chế rượu bia là những thay đổi nhỏ nhưng có giá trị lâu dài. Nếu thường xuyên đau đầu kiểu đau nửa đầu kèm tiền triệu, hồi hộp trống ngực, ngất, tê yếu thoáng qua hoặc có người thân từng đột quỵ sớm, nên khám chuyên khoa để được đánh giá kỹ hơn.

Đột quỵ ở người dưới 35 tuổi ít gặp hơn người lớn tuổi, nhưng không hiếm đến mức có thể chủ quan bỏ qua. Điều quan trọng không phải là sợ hãi, mà là nhận ra nguy cơ khi còn kịp thay đổi.