Ebola nguy hiểm thế nào? Cách phòng tránh để bảo vệ bản thân

Ebola là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất thế giới với tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây lan nhanh trong cộng đồng. Trong bối cảnh đợt dịch mới đang diễn biến phức tạp tại Châu Phi, WHO đã đưa ra cảnh báo khẩn cấp nhằm hạn chế nguy cơ bùng phát trên diện rộng.

Mức độ nguy hiểm của Ebola

Bệnh do virus Ebola (EVD) là một căn bệnh xuất huyết nghiêm trọng, thường có diễn tiến nặng và nguy cơ tử vong cao. Kể từ khi được phát hiện lần đầu vào năm 1976 tại Châu Phi, Ebola đã gây ra nhiều đợt bùng phát lớn và trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với y tế công cộng toàn cầu.

Trong hơn 42 năm, căn bệnh này đã cướp đi sinh mạng của hơn 15.000 người. Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất thế giới với tỷ lệ tử vong trung bình khoảng 50%, nhưng có thể lên tới 80 - 90% tùy thuộc vào chủng virus và điều kiện y tế. Riêng chủng Bundibugyo trong các đợt dịch trước đây có tỷ lệ tử vong dao động từ 30% - 50%.

Đợt bùng phát lớn nhất từng được ghi nhận xảy ra từ năm 2014 - 2016 tại nhiều quốc gia Tây Phi, với khoảng 28.652 ca mắc và hơn 11.000 trường hợp tử vong. Đây được xem là một trong những cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng nhất liên quan đến Ebola, cho thấy khả năng lây lan nhanh và mức độ tàn phá nặng nề của loại virus này.

Sau đợt dịch lớn năm 2014, nhiều quốc gia và tổ chức y tế đã tăng cường giám sát Ebola. Tuy nhiên, các đợt bùng phát mới vẫn tiếp tục xuất hiện tại Châu Phi. Ngày 20/09/2022, Uganda ghi nhận đợt bùng phát Ebola do chủng Sudan, khiến ít nhất 23 người tử vong chỉ trong thời gian ngắn.

Đợt dịch hiện nay được xác định bắt nguồn từ Khu vực Y tế Mongbwalu, tỉnh Ituri của Cộng hòa Dân chủ Congo nơi có hoạt động khai thác khoáng sản và giao thương sôi động. Đây là đợt bùng phát Ebola thứ 17 tại Congo kể từ năm 1976.

Tính đến giữa tháng 05/2026, Congo đã ghi nhận 516 ca nghi mắc với ít nhất 131 trường hợp tử vong. Dịch bệnh cũng đã lan sang Uganda thông qua các ca bệnh xâm nhập từ Congo, bao gồm một trường hợp tử vong tại thủ đô Kampala. WHO đánh giá đây là sự kiện y tế khẩn cấp do nguy cơ lây lan xuyên biên giới.

Triệu chứng Ebola tiến triển như thế nào?

Ebola có thể tiến triển rất nhanh nếu không được phát hiện sớm. Trong nhiều trường hợp, các triệu chứng ban đầu khá giống với cúm hoặc sốt virus thông thường, khiến người bệnh dễ chủ quan và làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng

Người nhiễm virus Ebola không có khả năng lây lan bệnh cho đến khi họ phát triển các triệu chứng. Thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 21 ngày, trung bình từ 8 đến 10 ngày. Các triệu chứng của bệnh Ebola thường xuất hiện đột ngột và tiến triển qua hai giai đoạn:

Để chẩn đoán xác định Ebola, bác sĩ cần thực hiện xét nghiệm Realtime PCR nhằm phát hiện virus Ebola trong máu hoặc xét nghiệm kháng thể để đánh giá tình trạng nhiễm virus gần đây.

Điều trị và những thách thức hiện nay

Hiện nay, việc điều trị Ebola chủ yếu dựa vào chăm sóc hỗ trợ sớm, bao gồm bù nước (đường uống hoặc truyền tĩnh mạch), kiểm soát huyết áp, giảm đau và điều trị các triệu chứng cụ thể. Việc can thiệp sớm giúp cải thiện đáng kể khả năng sống sót của bệnh nhân. Tuy nhiên, có sự khác biệt lớn về khả năng điều trị giữa các chủng virus Ebola hiện nay.

• Đối với chủng Zaire (Ebola virus): Đã có các phương pháp điều trị bằng kháng thể đơn dòng (như Inmazeb™ và Ebanga™) và vắc xin (ERVEBO®, Zabdeno and Mvabea) đã được WHO phê duyệt.
• Đối với chủng Bundibugyo (gây dịch hiện nay): Chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu nào được cấp phép. Đây là một thách thức lớn cho công tác kiểm soát dịch bệnh, đòi hỏi phải tập trung tối đa vào các biện pháp phòng ngừa và cách ly.

Biện pháp phòng tránh Ebola

Mặc dù WHO hiện đánh giá nguy cơ toàn cầu ở mức thấp và Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh nào, Bộ Y tế Việt Nam vẫn chủ động đưa ra cảnh báo nhằm chuẩn bị ứng phó với nguy cơ dịch xâm nhập.

Việt Nam đã xây dựng nhiều kịch bản ứng phó, từ phát hiện ca nghi ngờ cho đến tình huống dịch lan rộng trong cộng đồng. Các cơ quan đầu ngành như Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TP.HCM đã sẵn sàng năng lực xét nghiệm Realtime PCR giải trình tự gene cũng như các xét nghiệm tìm kháng thể, nhằm để phát hiện sớm virus Ebola khi xuất hiện ca bệnh nghi ngờ. Hành khách nhập cảnh từ vùng có dịch cũng được giám sát y tế chặt chẽ tại cửa khẩu và sân bay quốc tế.

Trong bối cảnh chưa có vắc xin cho chủng virus đang bùng phát, phòng ngừa vẫn là biện pháp quan trọng nhất để hạn chế sự lây lan của Ebola. Một số biện pháp phòng bệnh cần lưu ý gồm:

• Tránh tiếp xúc với máu và dịch cơ thể của người nghi mắc bệnh.
• Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn có cồn.
• Tránh tiếp xúc với động vật hoang dã, đặc biệt là dơi và các loài linh trưởng.
• Không ăn thịt rừng hoặc xử lý thịt từ nguồn không rõ nguồn gốc.
• Không chạm vào thi thể người nghi mắc Ebola.
• Theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày nếu trở về từ khu vực có dịch và đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ như sốt.

Ebola vẫn đang là một thách thức nghiêm trọng đối với nền y tế công cộng toàn cầu, đặc biệt khi chủng Bundibugyo chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu cũng như vắc xin. Việc hiểu đúng cách lây truyền và tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa giúp bảo vệ bản thân và cộng đồng trước nguy cơ dịch bệnh xâm nhập.