Lạm dụng thuốc corticoid: Những tác hại nghiêm trọng đối với xương khớp

Hiểu đúng về corticoid để tránh những biến chứng đáng tiếc

Đau khớp giảm nhanh sau vài viên thuốc, cơn đau lưng dịu đi chỉ sau một mũi tiêm hay cảm giác khỏe hơn sau vài ngày điều trị là lý do khiến nhiều người tin rằng corticoid là "thuốc thần". Thậm chí, không ít người tiếp tục mua thuốc để dùng mỗi khi đau tái phát mà không biết mình đang lạm dụng loại thuốc này.

Corticoid là nhóm thuốc có tác dụng chống viêm và ức chế miễn dịch mạnh, được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh lý như viêm khớp, hen phế quản, lupus hay dị ứng nặng. Khi dùng đúng chỉ định, đúng liều và đúng thời gian, thuốc mang lại hiệu quả điều trị rõ rệt.

Tuy nhiên, chính tác dụng giảm đau và chống viêm nhanh khiến nhiều người tự ý sử dụng hoặc kéo dài thời gian dùng mà không có chỉ định của bác sĩ. Đây cũng là nguyên nhân làm tăng nguy cơ gặp các tác dụng không mong muốn, đặc biệt là trên hệ xương khớp.

Việc lạm dụng corticoid có thể làm giảm quá trình tạo xương, tăng hủy xương, đồng thời giảm hấp thu canxi và tăng đào thải canxi qua thận. Theo thời gian, xương trở nên mỏng và giòn hơn, làm tăng nguy cơ loãng xương, gãy xương hoặc thậm chí hoại tử xương ở một số trường hợp. Ngoài ra, thuốc còn có thể ảnh hưởng đến cơ và gân, khiến người bệnh bị yếu cơ hoặc giảm khả năng vận động.

Xương khớp có thể bị tổn thương như thế nào?

Không phải ai dùng corticoid cũng gặp biến chứng. Tuy nhiên, nguy cơ sẽ tăng lên nếu sử dụng liều cao, dùng trong thời gian dài hoặc tự ý lạm dụng mà không được theo dõi:

Dễ gãy xương do chấn thương nhẹ

Khi mật độ xương giảm, chỉ một cú ngã nhẹ hoặc thậm chí một động tác cúi người sai tư thế cũng có thể gây gãy xương. Ở người lớn tuổi, những trường hợp gãy cổ xương đùi liên quan đến loãng xương có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng đi lại và chất lượng cuộc sống.

Loãng xương

Đây là biến chứng phổ biến nhất. Gây giảm mật độ khoáng của xương, khiến xương trở nên giòn hơn theo thời gian. Nhiều người không có triệu chứng cho đến khi xảy ra gãy xương.

Hoại tử vô mạch

Đây là biến chứng ít gặp hơn nhưng rất nghiêm trọng. Corticoid có thể làm giảm lượng máu nuôi đến đầu xương, đặc biệt là chỏm xương đùi. Khi mô xương không được cung cấp đủ máu, chúng sẽ dần bị hoại tử và mất chức năng. Ở giai đoạn đầu, người bệnh chỉ cảm thấy đau âm ỉ vùng háng hoặc hông. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, khớp háng có thể bị phá hủy và phải thay khớp nhân tạo.

Yếu cơ và giảm khả năng vận động

Một số người dùng corticoid kéo dài có thể gặp tình trạng yếu cơ, đặc biệt ở vùng đùi và vai. Việc leo cầu thang, đứng lên từ tư thế ngồi hoặc mang vác đồ vật trở nên khó khăn hơn dù trước đó hoàn toàn bình thường.

Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

Biến chứng xương khớp do corticoid thường diễn ra âm thầm. Tuy nhiên, bạn nên lưu ý nếu xuất hiện các biểu hiện như:

• Đau xương hoặc đau khớp kéo dài.
• Đau vùng hông, háng hoặc vai không rõ nguyên nhân.
• Giảm chiều cao theo thời gian.
• Gù lưng hoặc đau lưng kéo dài.
• Dễ gãy xương sau những va chạm nhẹ.
• Cảm giác yếu cơ, đi lại khó khăn hoặc giảm khả năng vận động.

Nhiều người chỉ phát hiện loãng xương sau khi đã xảy ra gãy xương. Vì vậy, việc theo dõi định kỳ trong quá trình điều trị bằng corticoid đóng vai trò rất quan trọng.

Làm gì để bảo vệ xương khớp khi phải dùng corticoid?

Trong nhiều trường hợp, corticoid là thuốc cần thiết trong điều trị. Điều quan trọng là sử dụng đúng cách để giảm nguy cơ ảnh hưởng đến xương khớp. Một số nguyên tắc khi sử dụng corticoid và các lưu ý cần biết: 

• Chỉ dùng corticoid theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua hoặc sử dụng kéo dài.
• Tuân thủ liều lượng và thời gian điều trị, không tự tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột.
• Bổ sung đầy đủ canxi và vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ để hỗ trợ duy trì mật độ xương.
• Duy trì vận động phù hợp như đi bộ hoặc tập kháng lực nhẹ nhằm tăng cường sức mạnh của xương và cơ.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ, đặc biệt nếu phải dùng corticoid trong thời gian dài, để phát hiện sớm nguy cơ loãng xương hoặc các biến chứng khác.

5 sai lầm khiến xương khớp bị tổn thương nhanh hơn

Không ít trường hợp biến chứng không xuất phát từ bản thân thuốc mà từ cách sử dụng thiếu đúng đắn.

Tự ý dùng corticoid mỗi khi đau

Nhiều người coi corticoid như thuốc giảm đau thông thường. Mỗi lần đau lưng, đau khớp hay dị ứng đều tự mua thuốc uống hoặc tiêm mà không biết rằng việc lặp lại nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ loãng xương.

Thấy đỡ bệnh nên dùng kéo dài

Cảm giác khỏe lên nhanh khiến nhiều người tiếp tục dùng thuốc dù triệu chứng đã cải thiện. Điều này làm tăng thời gian tiếp xúc với corticoid và kéo theo nguy cơ xuất hiện tác dụng phụ.

Chỉ quan tâm giảm đau mà quên bảo vệ xương

Không ít người điều trị corticoid trong nhiều tháng nhưng chưa từng kiểm tra mật độ xương hoặc bổ sung canxi, vitamin D khi có chỉ định. Đến khi xuất hiện gãy xương hoặc đau kéo dài mới phát hiện xương đã suy yếu đáng kể.

Ít vận động vì sợ đau

Nghỉ ngơi là cần thiết trong giai đoạn bệnh cấp, nhưng nếu hạn chế vận động quá lâu, cơ và xương sẽ càng yếu hơn. Việc duy trì các bài tập phù hợp giúp bảo vệ xương tốt hơn so với nằm nghỉ hoàn toàn.

Tự ý ngừng thuốc

Một số người lo ngại tác dụng phụ nên dừng corticoid ngay khi thấy đỡ bệnh. Tuy nhiên, ở những người đã sử dụng corticoid liều cao hoặc kéo dài, việc ngừng thuốc đột ngột có thể gây suy tuyến thượng thận cấp và làm bệnh tái phát. Nếu cần giảm liều hoặc ngừng thuốc, người bệnh nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Sử dụng corticoid đúng chỉ định là cách tốt nhất để phát huy hiệu quả điều trị và hạn chế các biến chứng trên xương khớp. Khi có dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám để được tư vấn và xử trí kịp thời.