70% ca mù lòa liên quan đục thủy tinh thể: Người cao tuổi cần lưu ý gì?

Nhìn mờ, chói mắt ở tuổi già có phải chỉ do lão hóa?

Theo thống kê, Việt Nam hiện có khoảng 2 triệu người bị mù lòa, trong đó khoảng 70% trường hợp liên quan đến đục thủy tinh thể. Phần lớn người bệnh thuộc nhóm người cao tuổi, khiến việc sinh hoạt, đi lại và tự chăm sóc bản thân trở nên khó khăn hơn.

Khi tuổi tác tăng lên, nhiều người bắt đầu gặp tình trạng nhìn mờ, chói mắt hoặc khó quan sát trong điều kiện ánh sáng yếu. Không ít người cho rằng đây chỉ là biểu hiện bình thường của quá trình lão hóa nên chấp nhận sống chung với tình trạng này trong nhiều năm. Tuy nhiên, phía sau những thay đổi tưởng chừng đơn giản đó có thể dấu hiệu của bệnh đục thủy tinh thể.

Thể thủy tinh là một thấu kính trong suốt nằm bên trong nhãn cầu, có vai trò điều tiết và hội tụ các tia sáng lên võng mạc để giúp mắt nhìn rõ vật. Đục thủy tinh thể xảy ra khi thấu kính này trở nên mờ đục, cản trở ánh sáng đi vào mắt, khiến hình ảnh thu nhận được không còn rõ nét như bình thường. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Nhìn mờ: Ban đầu nhìn xa mờ nhưng nhìn gần vẫn rõ, về sau cả nhìn xa và nhìn gần đều mờ.
• Chói mắt: Thường khó chịu khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời hoặc ánh đèn vào ban đêm.
• Nhìn nhiều hình: Có thể nhìn một vật thành hai hoặc nhiều hình.
• Thay đổi độ kính thường xuyên: Độ kính thay đổi liên tục do thể thủy tinh bị đục.

Các triệu chứng của đục thủy tinh thể thường xuất hiện âm thầm và tiến triển chậm, khiến nhiều người dễ nhầm lẫn với các thay đổi thị lực do tuổi tác.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể

Đục thủy tinh thể có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó lão hóa là yếu tố phổ biến nhất.

Tuổi tác và quá trình lão hóa

Theo thời gian, cấu trúc của thể thủy tinh thay đổi dần và trở nên kém trong suốt hơn. Đây là nguyên nhân thường gặp nhất ở người cao tuổi.

Các bệnh lý tại mắt

Một số bệnh lý và tổn thương tại mắt có thể làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể như cận thị nặng, viêm màng bồ đào, chấn thương mắt hoặc các phẫu thuật nội nhãn trước đó.

Bệnh mạn tính toàn thân

Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc một số bệnh lý chuyển hóa có nguy cơ xuất hiện đục thủy tinh thể cao hơn người bình thường. Đặc biệt, đái tháo đường không chỉ làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể mà còn có thể gây tổn thương võng mạc, ảnh hưởng đến kết quả điều trị sau phẫu thuật.

Sử dụng thuốc kéo dài

Việc sử dụng corticosteroid trong thời gian dài đã được ghi nhận là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể.

Đục thủy tinh thể bẩm sinh

Mặc dù ít gặp hơn, bệnh cũng có thể xuất hiện ở trẻ em do yếu tố di truyền hoặc các vấn đề xảy ra trong quá trình mang thai.

Khi nào người bệnh cần phẫu thuật đục thủy tinh thể?

Khi thị lực bị ảnh hưởng đáng kể hoặc bệnh có nguy cơ gây biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật đục thủy tinh thể. Một số mục đích của phẫu thuật đục thủy tinh thể gồm:

• Cải thiện thị lực: Giúp người bệnh nhìn rõ hơn và nâng cao chất lượng cuộc sống.
• Phòng ngừa biến chứng: Hạn chế các biến chứng có thể xảy ra do đục thủy tinh thể tiến triển.
• Hỗ trợ điều trị bệnh lý khác ở mắt: Tạo điều kiện theo dõi và điều trị một số bệnh lý dịch kính, võng mạc.
• Cải thiện tật khúc xạ: Một số trường hợp có thể kết hợp điều chỉnh lão thị hoặc tật khúc xạ.
• Đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ: Áp dụng trong những trường hợp phù hợp theo chỉ định của bác sĩ.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể không chỉ giúp cải thiện thị lực mà còn góp phần phòng ngừa biến chứng và hỗ trợ điều trị một số bệnh lý mắt khác. Tuy nhiên, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và chỉ định phẫu thuật vào thời điểm phù hợp để đạt hiệu quả điều trị tối ưu.

Những phương pháp phẫu thuật đục thủy tinh thể

Phẫu thuật đục thủy tinh thể là phương pháp lấy bỏ thể thủy tinh đã bị mờ đục và thay thế bằng một thể thủy tinh nhân tạo trong suốt (kính nội nhãn). Phần lớn các ca phẫu thuật được thực hiện dưới gây tê tại chỗ, tuy nhiên một số trường hợp đặc biệt có thể cần gây mê.

Phẫu thuật Phaco

Đây là phương pháp điều trị đục thủy tinh thể phổ biến hiện nay. Bác sĩ sử dụng máy Phaco để làm nhuyễn thể thủy tinh bị đục bằng sóng siêu âm, sau đó hút ra ngoài qua đường mổ nhỏ khoảng 2 - 3 mm và đặt kính nội nhãn thay thế. Ưu điểm của phương pháp này:

• Thời gian phẫu thuật ngắn.
• Thị lực phục hồi nhanh.
• Ít loạn thị sau mổ.
• Tỷ lệ biến chứng thấp.

Phẫu thuật lấy thể thủy tinh ngoài bao

Phương pháp này lấy thể thủy tinh nhưng vẫn giữ lại bao sau để đặt kính nội nhãn. Kỹ thuật thường được áp dụng trong những trường hợp thể thủy tinh quá cứng hoặc có sẹo giác mạc khiến bác sĩ khó quan sát phía sau mắt. Một số đặc điểm của phương pháp này:

• Vết mổ lớn hơn Phaco.
• Thị lực phục hồi chậm hơn.
• Có thể xuất hiện loạn thị do phải khâu vết mổ.

Phẫu thuật lấy thể thủy tinh trong bao

Đây là phương pháp lấy toàn bộ thể thủy tinh qua đường mổ lớn hơn và thường phải khâu nhiều mũi sau phẫu thuật. 

Phương pháp này hiện ít được sử dụng và chủ yếu áp dụng khi dây chằng giữ thể thủy tinh quá yếu, thể thủy tinh bị lệch nhiều, không phù hợp với các kỹ thuật khác.

Người cao tuổi nên làm gì để bảo vệ thị lực?

Mặc dù đục thủy tinh thể liên quan chặt chẽ đến quá trình lão hóa, việc phát hiện sớm vẫn có ý nghĩa rất quan trọng. Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ mất thị lực do đục thủy tinh thể gồm:

• Khám mắt định kỳ, đặc biệt sau 50 tuổi.
• Kiểm soát tốt đái tháo đường và tăng huyết áp.
• Không tự ý sử dụng thuốc chứa corticoid kéo dài.
• Đi khám sớm khi xuất hiện tình trạng nhìn mờ hoặc chói mắt bất thường.
• Tuân thủ hướng dẫn theo dõi và điều trị của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Đục thủy tinh thể là nguyên nhân gây mù lòa phổ biến nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả trong nhiều trường hợp. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, chủ động khám mắt định kỳ và điều trị đúng thời điểm có thể giúp người cao tuổi bảo tồn thị lực, duy trì khả năng sinh hoạt độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống.