Trầm cảm sau sinh không chỉ là buồn bã: Những dấu hiệu cần biết

Trầm cảm sau sinh

Sau khi sinh con, cơ thể và cảm xúc của người phụ nữ trải qua rất nhiều thay đổi trong thời gian ngắn. Bên cạnh niềm vui chào đón em bé, không ít mẹ phải đối mặt với cảm giác buồn bã, lo âu, kiệt sức hoặc mất kết nối với chính bản thân mình. Điều đáng nói là nhiều người không nhận ra mình đang gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần, hoặc chọn cách im lặng vì sợ bị đánh giá.

Trầm cảm sau sinh (Postpartum Depression - PPD) là tình trạng rối loạn cảm xúc xảy ra sau khi sinh con, khiến người mẹ kéo dài cảm giác buồn bã, lo âu, kiệt sức hoặc mất hứng thú với cuộc sống hằng ngày. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của mẹ mà còn tác động đến việc chăm sóc em bé và sinh hoạt gia đình.

Theo Office on Women's Health, cứ 8 bà mẹ mới sinh thì có 1 người gặp phải các triệu chứng trầm cảm sau sinh trong vòng một năm sau khi sinh con. Tại Việt Nam, tỷ lệ trầm cảm sau sinh trung bình được ghi nhận khoảng 20%, tương đương mức trung bình toàn cầu.

Những số liệu trên cho thấy trầm cảm sau sinh không còn là vấn đề hiếm gặp mà đang ảnh hưởng đến rất nhiều phụ nữ trong trong giai đoạn đầu sau sinh.

Vì sao nhiều mẹ không nhận ra mình đang bị trầm cảm sau sinh?

Nhiều phụ nữ cho rằng cảm giác buồn bã, kiệt sức hay áp lực sau sinh là điều bình thường nên dễ bỏ qua các dấu hiệu bất thường về cảm xúc. Bên cạnh đó, áp lực phải trở thành một người mẹ vui vẻ, mạnh mẽ cũng khiến nhiều người ngại chia sẻ tình trạng của mình vì sợ bị đánh giá hoặc thiếu sự hỗ trợ từ gia đình.

Thực tế, có tới 50% trường hợp trầm cảm chu sinh không được chẩn đoán do người bệnh ngại tiết lộ các triệu chứng và sự kỳ thị xung quanh vấn đề sức khỏe tinh thần. Điều này khiến nhiều phụ nữ âm thầm chịu đựng trong thời gian dài mà không được hỗ trợ kịp thời.

Theo Unicef, trầm cảm sau sinh thường xảy ra từ 2 - 8 tuần sau sinh nhưng cũng có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào trong năm đầu tiên sau khi em bé chào đời. Một số dấu hiệu trầm cảm sau sinh:

• Tâm trạng thất thường, thường xuyên buồn bã hoặc lo lắng.
• Cảm thấy choáng ngợp và quá tải với việc chăm con.
• Khóc kéo dài mà không rõ nguyên nhân.
• Mất cảm giác ngon miệng hoặc thay đổi khẩu vị.
• Mệt mỏi, mất năng lượng trong thời gian dài.
• Khó tập trung hoặc giảm khả năng chú ý.
• Không còn hứng thú với những điều từng mang lại niềm vui.
• Cảm thấy xa cách với em bé hoặc người bạn đời.

Một dấu hiệu cảnh báo đáng chú ý là người mẹ không thể ngủ được ngay cả khi em bé đang ngủ. Tình trạng mất ngủ kéo dài không chỉ khiến cơ thể kiệt sức mà còn làm cảm xúc trở nên tiêu cực hơn.

Một số phụ nữ cũng có thể xuất hiện suy nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé. Những suy nghĩ này có thể khiến người mẹ sợ hãi và tiếp tục giấu kín cảm xúc của mình. Tuy nhiên, việc tìm kiếm sự giúp đỡ từ người thân, bác sĩ hoặc nhân viên y tế càng sớm sẽ càng giúp quá trình hỗ trợ và điều trị hiệu quả hơn.

Trầm cảm sau sinh không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Nhiều yếu tố về thể chất, tâm lý và môi trường sống có thể cùng tác động trong giai đoạn sau sinh.

Sinh khó, sinh non hoặc áp lực sức khỏe của em bé

Những biến cố trong thai kỳ và quá trình sinh nở cũng làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh. Thai kỳ nguy cơ cao, nhập viện khi mang thai, mổ lấy thai cấp cứu, sinh non hoặc trẻ nhẹ cân đều có thể tạo áp lực tâm lý lớn cho người mẹ.

Sự thay đổi hormone quá nhanh sau sinh

Trong thai kỳ, nồng độ estrogen và progesterone tăng rất cao. Tuy nhiên, chỉ trong vòng 24 giờ sau sinh, các hormone này giảm nhanh về mức bình thường như trước khi mang thai. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự thay đổi đột ngột này có thể góp phần dẫn đến trầm cảm sau sinh. Ngoài ra, hormone tuyến giáp cũng có thể giảm sau sinh. Khi hormone tuyến giáp xuống thấp, người mẹ có thể xuất hiện các triệu chứng giống trầm cảm như mệt mỏi, buồn bã hoặc thiếu năng lượng.

Thiếu ngủ kéo dài và kiệt sức

Việc chăm sóc em bé sơ sinh khiến nhiều phụ nữ thiếu ngủ trong thời gian dài. Tình trạng thức đêm liên tục, cơ thể chưa hồi phục hoàn toàn sau sinh và áp lực chăm con có thể khiến tinh thần trở nên nhạy cảm hơn. Một số yếu tố lối sống như chế độ ăn uống kém, ít vận động hoặc thiếu vitamin B6 cũng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và sức khỏe tinh thần của người mẹ.

Thiếu sự hỗ trợ từ gia đình

Thiếu sự hỗ trợ xã hội là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng. Khi người mẹ phải chăm con trong trạng thái cô đơn, thiếu chia sẻ hoặc thường xuyên chịu áp lực từ gia đình, nguy cơ gặp các vấn đề tâm lý sẽ cao hơn. Bạo lực gia đình dưới nhiều hình thức như lời nói, thể chất hoặc tình dục cũng có liên quan đến nguy cơ trầm cảm sau sinh.

Những phụ nữ từng lo âu hoặc trầm cảm trước đó

Những người từng có tiền sử lo âu, trầm cảm hoặc gia đình có người mắc rối loạn tâm thần thường có nguy cơ cao hơn. Các yếu tố về tâm lý và môi trường sống kéo dài từ trước mang thai có thể tiếp tục ảnh hưởng sau sinh.

Làm sao để vượt qua trầm cảm sau sinh?

Trầm cảm sau sinh có thể cải thiện nếu người mẹ được hỗ trợ và chăm sóc đúng cách. Một số biện pháp giúp cải thiện sức khỏe tinh thần gồm:

• Chia sẻ cảm xúc với chồng, người thân hoặc nhân viên y tế.
• Không cố gắng chịu đựng một mình trong thời gian dài.
• Nghỉ ngơi hợp lý và ngủ bù khi em bé ngủ.
• Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, vận động nhẹ nhàng.
• Nhờ gia đình hỗ trợ chăm em bé và việc nhà.
• Chủ động đi khám nếu các triệu chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng hơn.

Trầm cảm sau sinh là vấn đề sức khỏe tinh thần phổ biến nhưng vẫn dễ bị bỏ qua ở nhiều phụ nữ sau sinh. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, chủ động chia sẻ cảm xúc và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp có thể giúp người mẹ cải thiện tinh thần, chăm sóc bản thân tốt hơn và giảm ảnh hưởng đến em bé cũng như cuộc sống gia đình.