Kết quả tinh dịch đồ thế nào là yếu? Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tinh dịch đồ yếu

Tinh dịch đồ là xét nghiệm quan trọng giúp đánh giá khả năng sinh sản nam giới thông qua các chỉ số như số lượng, mật độ, khả năng di động và hình dạng tinh trùng. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ tinh dịch đồ thế nào được coi là yếu. Bài viết dưới đây sẽ giải thích chi tiết các tiêu chuẩn tinh dịch đồ.

Tiêu chuẩn kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ theo WHO

Dưới đây là bảng tiêu chuẩn kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ theo WHO để bạn tham khảo:

Chỉ số	Giá trị tham chiếu WHO
Thể tích tinh dịch	≥ 1,4 mL
Thời gian hóa lỏng	≤ 60 phút
pH tinh dịch	≥ 7,2
Nồng độ tinh trùng	≥ 16 triệu/mL
Tổng số tinh trùng	≥ 39 triệu/lần xuất tinh
Tỷ lệ tinh trùng di động (PR + NP)	≥ 42%
Tinh trùng di động tiến tới (PR)	≥ 30%
Tỷ lệ tinh trùng sống	≥ 54%
Hình dạng tinh trùng bình thường	≥ 4%
Bạch cầu trong tinh dịch	< 1 triệu/mL

Kết quả tinh dịch đồ thế nào là yếu?

Tinh dịch đồ được coi là bất thường so với giá trị tham chiếu của WHO khi một hoặc nhiều chỉ số thấp hơn ngưỡng tham chiếu. Tuy nhiên, kết quả tinh dịch đồ bất thường không đồng nghĩa chắc chắn với vô sinh, mà cần được đánh giá trong bối cảnh lâm sàng, kết hợp thăm khám chuyên khoa và theo dõi lặp lại.

Theo WHO, tinh dịch đồ phản ánh tình trạng số lượng, khả năng di động và hình dạng tinh trùng, những yếu tố có vai trò quan trọng đối với khả năng thụ thai tự nhiên. Các dạng bất thường thường gặp bao gồm:

• Tinh trùng ít: Nồng độ tinh trùng dưới 16 triệu/mL hoặc tổng số tinh trùng dưới 39 triệu/lần xuất tinh.
• Tinh trùng di động kém: Tỷ lệ tinh trùng di động (PR + NP) dưới 42% hoặc di động tiến tới (PR) dưới 30%.
• Tinh trùng dị dạng nhiều: Tỷ lệ tinh trùng có hình dạng bình thường dưới 4%.
• Tinh trùng chết nhiều: Tỷ lệ tinh trùng sống dưới 54%.
• Không có tinh trùng trong tinh dịch: Không phát hiện tinh trùng khi xét nghiệm.

Cần lưu ý, một kết quả tinh dịch đồ bất thường chưa đủ để kết luận vô sinh. WHO khuyến cáo nên thực hiện ít nhất 2 lần tinh dịch đồ, các lần xét nghiệm cách nhau khoảng 2 - 3 tháng, đồng thời kết hợp thăm khám nam khoa và các xét nghiệm liên quan để có kết luận chính xác.

Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng tinh dịch đồ yếu

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng tinh dịch đồ yếu? Việc xác định đúng nguyên nhân là cơ sở quan trọng để xác định hướng điều trị và cải thiện khả năng sinh sản.

Rối loạn nội tiết sinh dục nam

Sự mất cân bằng các hormone như testosterone, FSH, LH hoặc prolactin có thể làm suy giảm quá trình sinh tinh, dẫn đến giảm số lượng, khả năng di động và chất lượng tinh trùng.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh làm cản trở quá trình lưu thông máu ở tinh hoàn, làm tăng nhiệt độ tinh hoàn, giảm tưới máu, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh tinh và sự phát triển của tinh trùng.

Viêm nhiễm đường sinh dục

Các tình trạng viêm tinh hoàn, mào tinh, tuyến tiền liệt hoặc túi tinh gây tổn thương môi trường sinh sản, làm giảm số lượng và khả năng di động của tinh trùng. Vi khuẩn và bạch cầu tăng cao có thể tạo ra các gốc oxy hóa, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng và hình dạng tinh trùng.

Bất thường cấu trúc hoặc tắc nghẽn đường dẫn tinh

Tắc ống dẫn tinh, teo tinh hoàn hoặc dị tật bẩm sinh cơ quan sinh dục… khiến tinh trùng không thể di chuyển bình thường từ tinh hoàn ra ngoài, làm giảm số lượng tinh trùng trong tinh dịch. Tình trạng này còn ảnh hưởng đến thể tích tinh dịch và nồng độ tinh trùng, từ đó khiến kết quả tinh dịch đồ bị đánh giá là yếu.

Thói quen sinh hoạt và lối sống không lành mạnh

Thói quen sinh hoạt và lối sống không lành mạnh như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài có thể làm suy giảm quá trình sinh tinh. Các yếu tố này làm giảm số lượng, khả năng di động và tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng, dẫn đến kết quả tinh dịch đồ yếu.

Tiếp xúc với hóa chất và yếu tố môi trường độc hại

Tiếp xúc với hóa chất và các yếu tố môi trường độc hại như thuốc trừ sâu, kim loại nặng hoặc bức xạ có thể làm tổn thương tế bào sinh tinh và ADN tinh trùng. Những tác nhân này gây giảm số lượng, khả năng di động và chất lượng tinh trùng, từ đó khiến kết quả tinh dịch đồ bị suy giảm.

Tác dụng phụ của thuốc và bệnh lý toàn thân

Tác dụng phụ của thuốc, cùng với các bệnh như đái tháo đường, rối loạn nội tiết hoặc bệnh mạn tính, làm giảm chất lượng, số lượng tinh trùng và khiến tinh dịch đồ yếu.

Yếu tố ảnh hưởng đến kết quả tinh dịch đồ

Ngoài thắc mắc kết quả tinh dịch đồ thế nào là yếu, nam giới còn muốn biết những yếu tố nào ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ.

Tác nhân ảnh hưởng trực tiếp đến số lượng và chất lượng tinh trùng

Các yếu tố như rối loạn nội tiết sinh dục, giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm nhiễm đường sinh dục, sốt cao kéo dài hoặc bệnh lý mạn tính có thể làm gián đoạn quá trình sinh tinh, gây giảm số lượng tinh trùng, giảm khả năng di động và tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng. Những tác nhân này thường tác động trong thời gian dài và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng tinh trùng hình thành trong chu kỳ sinh tinh (khoảng 74 ngày).

Yếu tố tác động đến kết quả tinh dịch đồ

Ngoài ra, còn một số yếu tố khác cũng tác động không nhỏ đến kết quả tinh dịch đồ như:

• Thời gian kiêng xuất tinh trước xét nghiệm (quá ngắn hoặc quá dài đều làm sai lệch kết quả).
• Tình trạng căng thẳng, thiếu ngủ, mệt mỏi trước khi lấy mẫu.
• Sử dụng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích trong thời gian gần xét nghiệm.
• Dùng thuốc ảnh hưởng đến sinh tinh (kháng sinh dài ngày, thuốc nội tiết, hóa trị…).
• Sốt, nhiễm trùng hoặc bệnh cấp tính trong vòng 2 - 3 tháng trước đó.
  Điều kiện lấy và bảo quản mẫu tinh dịch không đúng quy trình (nhiệt độ, thời gian vận chuyển).

Biện pháp cải thiện khi kết quả tinh dịch đồ yếu

Khi đã biết kết quả tinh dịch đồ thế nào là yếu, biện pháp cải thiện tình trạng này cần được áp dụng càng sớm càng tốt.

Điều chỉnh lối sống và thói quen sinh hoạt

Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh giúp cải thiện chất lượng tinh trùng theo thời gian. Nam giới nên ngừng hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, tránh chất kích thích, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng. Đồng thời, cần tránh tắm nước nóng thường xuyên, không đặt laptop trực tiếp lên đùi và hạn chế mặc quần áo bó sát gây tăng nhiệt độ tinh hoàn.

Cải thiện chế độ dinh dưỡng

Nam giới cần bổ sung đầy đủ các vi chất cần thiết cho quá trình hình thành tinh trùng như kẽm, selen, omega-3, vitamin C, E, D, axit folic và các chất chống oxy hóa. Chế độ ăn nên ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, cá béo, trứng, hải sản và các loại hạt, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và nhiều chất béo bão hòa.

Điều trị các nguyên nhân bệnh lý

Các bệnh lý như giãn tĩnh mạch thừng tinh, viêm nhiễm đường sinh dục, rối loạn nội tiết hoặc tắc ống dẫn tinh cần được thăm khám và điều trị chuyên khoa nam học. Việc điều trị đúng nguyên nhân có thể giúp cải thiện đáng kể các chỉ số tinh dịch đồ.

Sử dụng thuốc và thực phẩm hỗ trợ theo chỉ định y tế

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều chỉnh nội tiết hoặc các chế phẩm hỗ trợ sinh tinh. Việc sử dụng cần tuân thủ hướng dẫn y tế, tránh tự ý dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.

Theo dõi và đánh giá lại tinh dịch đồ định kỳ

Do chu kỳ sinh tinh kéo dài khoảng 2,5 - 3 tháng, tinh dịch đồ nên được xét nghiệm lại sau khoảng 12 tuần (3 tháng) để đánh giá chính xác hiệu quả cải thiện. Kết quả cần được so sánh theo thời gian và kết hợp với tư vấn chuyên môn để lựa chọn hướng can thiệp phù hợp.

Hỗ trợ sinh sản khi cần thiết

Nếu các biện pháp trên không mang lại hiệu quả hoặc tinh dịch đồ suy giảm nặng, các phương pháp hỗ trợ sinh sản như IUI, IVF hoặc ICSI có thể được cân nhắc nhằm tăng cơ hội có con cho các cặp đôi.

Một số lưu ý để kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ chính xác

Để kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe sinh sản nam giới, người thực hiện cần tuân thủ một số lưu ý sau:

• Kiêng xuất tinh từ 2 - 7 ngày trước khi lấy mẫu để đảm bảo số lượng và chất lượng tinh trùng phản ánh đúng thực trạng.
• Không sử dụng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích ít nhất vài ngày trước xét nghiệm vì có thể làm sai lệch kết quả.
• Nếu từng bị sốt cao, viêm nhiễm hoặc bệnh cấp tính, nam giới nên hoãn xét nghiệm tinh dịch đồ ít nhất 2 - 3 tháng để kết quả phản ánh đúng chất lượng tinh trùng.
• Không tự ý dùng thuốc nội tiết, kháng sinh, thuốc bổ sinh lý nếu chưa được bác sĩ tư vấn, vì một số thuốc ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh.
• Lấy mẫu tinh dịch bằng thủ dâm, không dùng bao cao su thông thường hoặc chất bôi trơn vì có thể gây độc cho tinh trùng.
• Mẫu tinh dịch nên được đưa đến phòng xét nghiệm càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 30 phút và không quá 60 phút, đồng thời giữ mẫu ở nhiệt độ gần nhiệt độ cơ thể.
• Cần đảm bảo lấy đủ toàn bộ mẫu tinh dịch, đặc biệt là phần đầu vì chứa nhiều tinh trùng nhất.
• Thông báo cho nhân viên y tế về thời gian kiêng xuất tinh, bệnh lý đang mắc và các thuốc đang sử dụng để kết quả được đánh giá chính xác.
• Nên xét nghiệm tại cơ sở uy tín, áp dụng tiêu chuẩn WHO và có thể lặp lại xét nghiệm 2 - 3 lần (cách nhau vài tuần) để có đánh giá khách quan.

Kết quả tinh dịch đồ thế nào là yếu không thể đánh giá qua một chỉ số đơn lẻ mà cần xem xét tổng thể nhiều yếu tố theo tiêu chuẩn y khoa. Khi có kết quả bất thường, nam giới không nên quá lo lắng mà cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn, theo dõi và điều chỉnh lối sống hoặc điều trị phù hợp.