Trà ô long có caffeine không và những lưu ý khi sử dụng

Một người vẫn thường bắt đầu buổi chiều bằng một tách trà ô long nóng, tin rằng sự nhẹ nhàng của hương trà sẽ giúp họ thư giãn trước khi kết thúc ngày làm việc. Với nhiều người, trà là thức uống mang tính tĩnh lặng, khác hẳn với sự hối hả, tỉnh táo mà một ly cà phê đậm đặc mang lại.

Tuy nhiên, một điều dễ bị bỏ sót là cảm giác thư giãn đó không đồng nghĩa với việc cơ thể không tiếp nhận chất kích thích. Có những người dù chỉ uống một lượng nhỏ trà nhưng vẫn cảm thấy hồi hộp, khó ngủ hoặc tim đập nhanh, dù họ tin rằng mình không dùng caffeine.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thái thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Việc nhầm lẫn giữa hương vị thư giãn của trà và thành phần hóa học bên trong thường dẫn đến những bất ngờ không mong muốn về phản ứng của cơ thể, đặc biệt là ở những người nhạy cảm với chất kích thích".

Để hiểu rõ trà ô long có caffeine không và cách kiểm soát lượng chất này, chúng ta cần nhìn vào bản chất của lá trà và quy trình chế biến.

Trà ô long có caffeine không và vì sao lượng thay đổi?

Câu trả lời ngắn gọn là có. Trà ô long được chế biến từ cây trà Camellia sinensis, một loại cây chứa tự nhiên caffeine. Caffeine đóng vai trò là một chất kích thích hệ thần kinh trung ương, giúp tăng cường sự tỉnh táo và giảm cảm giác mệt mỏi.

Hàm lượng caffeine trong trà ô long không cố định mà biến thiên đáng kể tùy theo mẫu trà. Một nghiên cứu phân tích 37 mẫu trà thương mại cho thấy hàm lượng caffeine trung bình trong trà ô long là 19,31 mg/g. Trong khi đó, một khảo sát quy mô lớn hơn với 1.398 mẫu trà tại Trung Quốc lại ghi nhận con số trung bình là 27 mg/g. Sự chênh lệch này cho thấy không có một con số tuyệt đối cho mọi loại trà ô long trên thị trường. Thậm chí, có những mẫu trà ô long đơn lẻ ghi nhận hàm lượng caffeine cực cao, lên tới 39,71 mg/g.

Sự biến thiên này phụ thuộc vào giống trà, đặc điểm lá và điều kiện chế biến. Trà ô long là loại trà bị oxy hóa một phần. Quá trình chế biến góp phần tạo nên sự khác biệt về các hợp chất đi kèm, trong khi hàm lượng caffeine còn thay đổi theo từng mẫu trà.

Yếu tố ảnh hưởng caffeine trong trà

Không chỉ phụ thuộc vào loại trà, lượng caffeine thực tế mà bạn nạp vào cơ thể trong mỗi tách trà còn bị chi phối bởi ba yếu tố chính: Loại lá, nhiệt độ nước và thời gian hãm.

Về nguồn nguyên liệu, lá trà già thường chứa ít caffeine hơn nhưng lại nhiều catechin hơn so với lá trà non. Bên cạnh đó, quy trình chế biến cũng tạo ra sự khác biệt; mức độ caffeine trong trà đen, trà ô long và trà xanh có thể dao động tùy theo nguyên liệu và điều kiện sản xuất. Một số vùng trồng trà cụ thể, ví dụ như trà ô long vùng Phúc Kiến, được ghi nhận là có mức caffeine thấp.

Cách pha trà cũng trực tiếp thay đổi nồng độ caffeine trong nước uống:

• Nhiệt độ nước: Nhiệt độ càng cao, khả năng hòa tan của caffeine thường tăng lên. Một nghiên cứu về chiết xuất caffeine từ trà xanh ghi nhận điều kiện hiệu quả ở mức 80 °C trong khoảng 20 - 40 phút. Khi hãm trà ở nhiệt độ cao trong thời gian dài, caffeine thường tiếp tục được chiết vào nước trà cho đến khi lượng chiết xuất tiến gần mức ổn định.
• Thời gian hãm: Caffeine được chiết xuất nhanh chóng trong giai đoạn đầu của quá trình pha. Việc ngâm trà quá lâu trong nước nóng có thể làm tăng lượng caffeine được giải phóng cho đến một ngưỡng nhất định trước khi đạt trạng thái cân bằng.

Caffeine có thể tác động thế nào?

Khi đi vào cơ thể, caffeine trong trà ô long tác động chủ yếu thông qua việc đối kháng các thụ thể adenosine trong hệ thần kinh trung ương, từ đó ngăn chặn tín hiệu gây buồn ngủ và tăng cường sự tỉnh táo.

Tuy nhiên, khả năng dung nạp và thời gian đào thải caffeine ở mỗi người là khác nhau. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, thời gian bán thải của caffeine (thời gian để nồng độ chất này trong máu giảm đi một nửa) thường dao động từ 2,5 đến 10 giờ. Điều này có nghĩa là nếu bạn uống trà vào buổi chiều muộn, một lượng đáng kể caffeine vẫn có thể tồn tại trong cơ thể khi bạn đi ngủ, gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Một số yếu tố làm kéo dài thời gian tồn tại của caffeine trong cơ thể bao gồm:

• Di truyền và bệnh lý: Những người có biến thể gen CYP1A2 (enzyme chuyển hóa caffeine) hoặc người mắc bệnh gan thường chuyển hóa caffeine chậm hơn.
• Tình trạng sinh lý: Phụ nữ mang thai thường có thời gian đào thải caffeine kéo dài hơn bình thường.
• Tương tác thuốc: Các thuốc ức chế enzyme CYP1A2 (như một số loại kháng sinh fluoroquinolones hoặc thuốc chống loạn nhịp tim mexiletine) có thể làm giảm khả năng thanh thải caffeine, dễ dẫn đến tích tụ và tăng độc tính. Ngoài ra, một số nghiên cứu gợi ý caffeine có thể ảnh hưởng đến tác dụng bảo vệ cơ tim của statin trong những điều kiện nhất định; chiết xuất chứa CBD liều cao cũng có thể làm tăng mức phơi nhiễm caffeine trong máu.

Cách chọn và uống trà phù hợp

Để tận hưởng hương vị trà ô long mà không làm ảnh hưởng đến nhịp sinh học hay sức khỏe, việc lắng nghe phản ứng của cơ thể là quan trọng nhất.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thái: "Không có một liều lượng chung cho tất cả mọi người; quyết định uống bao nhiêu và uống khi nào phải dựa trên ngưỡng nhạy cảm cá nhân, tiền sử bệnh lý và các loại thuốc đang sử dụng".

Để sử dụng trà ô long một cách hợp lý, bạn có thể cân nhắc các hướng sau:

• Theo dõi phản ứng cơ thể: Nếu cảm thấy hồi hộp, run tay hoặc khó ngủ, hãy thử giảm lượng trà hoặc thay đổi thời điểm uống.
• Điều chỉnh thời điểm: Hạn chế uống trà vào cuối ngày để tránh việc caffeine còn tồn dư trong máu khi đến giờ ngủ, do thời gian bán thải có thể kéo dài đến 10 giờ ở người bình thường.
• Kiểm soát cách pha: Tránh hãm trà quá đặc hoặc ngâm lá trà trong nước sôi quá lâu nếu bạn là người nhạy cảm với caffeine.
• Tham vấn y tế: Những người có bệnh lý tim mạch, phụ nữ mang thai hoặc người đang dùng thuốc điều trị mãn tính nên trao đổi với bác sĩ về liều lượng caffeine an toàn cho trường hợp cụ thể của mình.

Thay vì tin rằng trà ô long là thức uống hoàn toàn không gây kích thích, việc nhận diện đúng hàm lượng caffeine sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe. Một tách trà ngon chỉ thực sự mang lại sự thư giãn khi nó hòa hợp với ngưỡng dung nạp của cơ thể bạn.

Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về các loại thuốc bạn đang dùng để biết mức độ caffeine an toàn đối với cơ thể.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.