Tác dụng phụ thuốc huyết áp cần lưu ý: Đừng bỏ qua những dấu hiệu “nhỏ”

Vì sao cùng là “thuốc huyết áp” nhưng mỗi người gặp tác dụng phụ khác nhau?

Đây là điều khiến nhiều người bối rối. Có người uống thấy hoàn toàn bình thường, có người chỉ vài hôm đã mệt nhiều, khô họng hay tụt huyết áp. Lý do là thuốc huyết áp không chỉ có một loại, mà gồm nhiều nhóm khác nhau như thuốc lợi tiểu, ức chế men chuyển (ACEi), chẹn thụ thể angiotensin (ARB), chẹn kênh canxi hay chẹn beta. Mỗi nhóm tác động lên cơ thể theo một cách riêng, nên tác dụng phụ cũng khác nhau.

Một điều rất thường gặp là người bệnh thấy cơ thể “không còn như cũ” sau khi bắt đầu thuốc nên tự ngưng. Tâm lý này dễ hiểu, nhất là khi tăng huyết áp vốn thường không gây đau hay khó chịu rõ rệt. Nhưng chính vì bệnh âm thầm nên nhiều người bỏ thuốc chỉ vì sợ tác dụng phụ trước mắt mà quên mất nguy cơ đột quỵ, suy tim, suy thận về lâu dài.

Những tác dụng phụ thường gặp nhất và cách nhận biết

Chóng mặt, choáng váng, tụt huyết áp

Đây là phản ứng rất hay gặp trong những ngày đầu, nhất là khi mới tăng liều hoặc dùng thêm thuốc thứ hai. Bạn có thể thấy choáng khi đứng dậy, lâng lâng đầu óc, cảm giác muốn ngồi xuống ngay. Tình trạng này thường liên quan đến việc huyết áp hạ nhanh hơn cơ thể kịp thích nghi. WHO và MedlinePlus đều lưu ý hiện tượng light-headedness có thể xảy ra ở người đang dùng thuốc hạ áp.

Điều dễ khiến người bệnh chủ quan là nghĩ “chắc do đói” hoặc “do thiếu ngủ”. Nhưng nếu bạn thấy chóng mặt lặp lại, đặc biệt là sau khi đứng dậy, sau khi tắm nóng hoặc lúc vừa uống thuốc, thì nên ghi lại thời điểm để bác sĩ điều chỉnh thuốc phù hợp hơn.

Ho khan dai dẳng

Nếu bạn đang dùng các thuốc như enalapril, lisinopril, perindopril, ramipril, một tác dụng phụ rất điển hình là ho khan kéo dài, kiểu ngứa cổ, ho lắt nhắt nhưng không đờm. Nhiều người đi khám hô hấp, uống siro ho mãi không đỡ vì thật ra nguyên nhân nằm ở thuốc huyết áp. NHS và Mayo Clinic đều ghi nhận đây là tác dụng phụ khá đặc trưng của nhóm ACEi.

Điều khó chịu là cơn ho này thường không nguy hiểm ngay, nhưng lại làm người bệnh mất ngủ, cáu gắt và muốn bỏ thuốc. Nếu ho kéo dài nhiều ngày, đừng tự đổi thuốc theo mách bảo. Bác sĩ có thể cân nhắc đổi sang nhóm khác như ARB nếu phù hợp.

Tiểu nhiều, khô miệng, mệt và chuột rút

Những người dùng thuốc lợi tiểu thường gặp cảm giác đi tiểu nhiều hơn, nhất là vài giờ sau uống thuốc. Đây là tác dụng đúng cơ chế của thuốc vì thuốc giúp cơ thể thải bớt muối và nước. Nhưng nếu đi kèm khát nhiều, mệt, yếu cơ, chuột rút hoặc tim đập lạ, đó có thể là dấu hiệu rối loạn điện giải như giảm kali hoặc mất nước. MedlinePlus cho biết nhóm này có thể làm thay đổi lượng nước và natri trong cơ thể.

Rất nhiều người lớn tuổi vì sợ đi tiểu đêm nên tự bỏ liều hoặc chỉ uống khi “thấy cần”. Đây là thói quen dễ làm huyết áp lên xuống thất thường hơn mức bạn tưởng.

Phù chân, đỏ bừng mặt, hồi hộp

Nếu đang uống amlodipine hoặc một số thuốc chẹn kênh canxi, bạn có thể thấy cổ chân sưng nhẹ, cảm giác nóng mặt, nhức đầu hoặc tim đập nhanh hơn bình thường. Những biểu hiện này khiến nhiều người lo “tim yếu hơn”, nhưng thật ra có thể là phản ứng đã được ghi nhận của nhóm thuốc này.

Điểm cần lưu ý là phù do thuốc thường xuất hiện rõ ở mắt cá chân về chiều tối. Nếu phù tăng nhanh, kèm khó thở hoặc đau ngực, bạn không nên chờ xem thêm ở nhà.

Mệt, chậm nhịp tim, lạnh tay chân

Với nhóm chẹn beta như metoprolol, bisoprolol hoặc atenolol, người bệnh hay mô tả là “người cứ ì ra”, mệt, lạnh tay chân, tim đập chậm hơn, đôi khi ngủ không ngon hoặc thấy tâm trạng tụt xuống. Đây là những tác dụng phụ đã được ghi nhận bởi American Heart Association, Mayo Clinic và MedlinePlus.

Vấn đề là nhiều người chịu đựng quá lâu vì nghĩ “thuốc tim mạch thì chắc phải vậy”. Thực ra, nếu nhịp tim xuống quá thấp hoặc mệt ảnh hưởng sinh hoạt, bác sĩ có thể điều chỉnh liều hoặc đổi thuốc phù hợp hơn.

Khi nào cần đi khám ngay, không chờ thêm?

Bạn nên liên hệ cơ sở y tế sớm nếu gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Sưng môi, lưỡi, mặt, khó thở (phù mạch - đặc biệt với nhóm ACEi);
• Ngất, tụt huyết áp rõ, không đứng vững;
• Tiểu ít hẳn, phù tăng nhanh;
• Tim đập quá chậm, đau ngực, khó thở;
• Phát ban, ngứa nhiều, phản ứng dị ứng.

Đây có thể là dấu hiệu của phản ứng thuốc nghiêm trọng như phù mạch, tổn thương thận, rối loạn nhịp tim hoặc dị ứng nặng. Đừng cố “chịu thêm vài hôm xem sao”.

Cách dùng thuốc huyết áp an toàn hơn mỗi ngày

Điều hữu ích nhất là đo huyết áp tại nhà đều đặn, ghi lại thời điểm uống thuốc, chỉ số huyết áp, mạch và các triệu chứng xuất hiện sau uống thuốc. Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại sẽ giúp bác sĩ nhìn ra vấn đề nhanh hơn rất nhiều.

Bên cạnh đó, không tự ý dùng thuốc giảm đau nhóm NSAID (ibuprofen, diclofenac…), thực phẩm chức năng hoặc thuốc nam khi chưa hỏi dược sĩ/bác sĩ, vì một số sản phẩm có thể làm tăng huyết áp hoặc tương tác với thuốc đang dùng. Và quan trọng nhất: không tự ngưng thuốc dù đang thấy khỏe. Nhiều người bỏ thuốc vì sợ tác dụng phụ, nhưng hậu quả của huyết áp không kiểm soát mới là điều đáng lo hơn.