Trật khớp ngón chân: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phục hồi nhanh

Trật khớp ngón chân là chấn thương thường gặp sau va đập mạnh, té ngã hoặc chơi thể thao. Nếu không được xử trí đúng cách, tình trạng này có thể gây đau kéo dài, hạn chế vận động và tăng nguy cơ tái phát. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách phục hồi nhanh khi gặp tình trạng này.

Nguyên nhân gây trật khớp ngón chân

Phần lớn trường hợp trật khớp ngón chân liên quan đến chấn thương trực tiếp hoặc lực tác động mạnh khiến khớp bị gập, xoay hoặc duỗi quá mức.

Chấn thương khi chơi thể thao

Trật khớp ngón chân thường xảy ra trong các môn thể thao có nhiều động tác chạy, bật nhảy hoặc đổi hướng đột ngột như bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền, chạy bộ hay võ thuật. Khi ngón chân chịu lực va chạm mạnh, bị xoay vặn hoặc gập quá mức, các dây chằng và bao khớp có thể không giữ được đầu xương ở đúng vị trí, dẫn đến trật khớp.

Té ngã hoặc tai nạn sinh hoạt

Các tai nạn trong sinh hoạt hằng ngày cũng là nguyên nhân phổ biến gây trật khớp ngón chân. Người bệnh có thể bị chấn thương khi vấp ngã, trượt chân trên nền trơn hoặc va mạnh ngón chân vào cạnh bàn, bậc thềm hay các vật cứng. Ngoài ra, tai nạn lao động, tai nạn giao thông hoặc vật nặng rơi trúng bàn chân cũng có thể tạo lực tác động lớn, làm khớp ngón chân bị lệch khỏi vị trí bình thường.

Mang giày dép không phù hợp

Giày quá chật, giày cao gót hoặc giày có đế trơn có thể làm tăng nguy cơ mất thăng bằng, té ngã hoặc khiến ngón chân chịu lực bất thường. Đây là yếu tố làm tăng nguy cơ chấn thương, từ đó có thể dẫn đến trật khớp khi có lực tác động mạnh.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ

Một số yếu tố có thể khiến nguy cơ bị trật khớp ngón chân cao hơn so với người bình thường. Người có dây chằng lỏng lẻo bẩm sinh hoặc từng bị trật khớp trước đó thường có độ vững của khớp kém, dễ tái phát khi gặp chấn thương.

Ngoài ra, các biến dạng bàn chân như vẹo ngón chân cái, bàn chân bẹt hoặc bàn chân lõm cũng có thể làm thay đổi phân bố lực lên khớp. Những người thường xuyên tham gia các hoạt động thể thao cường độ cao hoặc công việc đòi hỏi vận động mạnh cũng có nguy cơ gặp chấn thương này nhiều hơn.

Triệu chứng nhận biết trật khớp ngón chân

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu giúp người bệnh được xử trí kịp thời, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục. Dưới đây là những triệu chứng trật khớp ngón chân thường gặp:

• Người bệnh thường cảm thấy đau nhói ngay tại vị trí tổn thương, đặc biệt khi cố gắng cử động ngón chân hoặc chạm vào vùng bị ảnh hưởng. Cơn đau có thể tăng lên khi đứng, đi lại hoặc dồn trọng lượng lên bàn chân, khiến việc di chuyển trở nên khó khăn.
• Sau chấn thương, vùng khớp bị trật thường nhanh chóng sưng nề do phản ứng viêm và tổn thương mô mềm xung quanh. Sau vài giờ hoặc trong vòng 1 - 2 ngày, một số người bệnh có thể xuất hiện bầm tím do chảy máu dưới da nếu mô mềm bị tổn thương. Mức độ sưng và bầm tím thường tương ứng với mức độ tổn thương của khớp và các mô lân cận.
• Khi khớp bị lệch khỏi vị trí bình thường, ngón chân có thể bị cong, xoay hoặc lệch sang một bên, tạo nên hình dạng bất thường. Trong nhiều trường hợp, sự biến dạng có thể quan sát được bằng mắt thường và là dấu hiệu gợi ý rõ ràng của tình trạng trật khớp.
• Trong giai đoạn cấp sau chấn thương, khớp bị trật khiến người bệnh đau nhiều và khó hoặc không thể cử động ngón chân bình thường. Đồng thời, việc đứng hoặc chịu lực lên bàn chân cũng trở nên khó khăn, đặc biệt nếu tổn thương xảy ra ở ngón chân cái do đây là vị trí chịu nhiều áp lực khi đi lại.

Cách điều trị trật khớp ngón chân

Mục tiêu điều trị trật khớp ngón chân là đưa khớp trở về đúng vị trí giải phẫu, giảm đau, bảo vệ các cấu trúc xung quanh và phục hồi chức năng vận động.

Sơ cứu ngay sau chấn thương

Ngay sau khi nghi ngờ bị trật khớp ngón chân, người bệnh cần ngừng mọi hoạt động và hạn chế đi lại để tránh làm tổn thương nặng hơn. Nên nghỉ ngơi, chườm lạnh lên vùng bị thương trong khoảng 15 - 20 phút mỗi lần, lặp lại nhiều lần trong 24 - 48 giờ đầu để giảm sưng và đau. Đồng thời, kê cao chân khi nằm hoặc ngồi nhằm hạn chế phù nề. Đặc biệt, không nên tự ý nắn khớp tại nhà vì thao tác không đúng có thể gây tổn thương thêm cho dây chằng, mạch máu, thần kinh hoặc làm gãy xương.

Nắn chỉnh khớp

Khi thăm khám, bác sĩ thường chụp X-quang bàn chân để đánh giá tổn thương (trừ một số trường hợp cần xử trí cấp cứu), bác sĩ sẽ tiến hành nắn chỉnh đưa khớp về vị trí giải phẫu nếu phù hợp. Thủ thuật này cần được thực hiện tại cơ sở y tế sau khi đánh giá kỹ tình trạng tổn thương và loại trừ gãy xương bằng chẩn đoán hình ảnh.

Một số trường hợp có thể cần gây tê tại chỗ hoặc sử dụng thuốc giảm đau trước khi nắn nhằm giảm khó chịu cho người bệnh. Sau khi nắn chỉnh, bác sĩ thường chỉ định chụp X-quang để kiểm tra khớp đã trở về đúng vị trí và đánh giá xem còn tổn thương kèm theo hay không.

Cố định ngón chân

Sau khi nắn chỉnh thành công, ngón chân thường được cố định để tạo điều kiện cho dây chằng và bao khớp lành lại. Phương pháp phổ biến là dùng băng dính y tế cố định ngón chân bị thương với ngón bên cạnh để tăng độ ổn định.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng nẹp hoặc giày đế cứng nhằm hạn chế cử động và giảm áp lực lên vùng tổn thương khi đi lại. Thời gian cố định phụ thuộc mức độ tổn thương, thường khoảng 2 - 4 tuần đối với trật khớp đơn thuần và có thể kéo dài hơn nếu kèm tổn thương dây chằng hoặc gãy xương.

Dùng thuốc

Người bệnh có thể được chỉ định thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm không steroid (NSAID) để kiểm soát triệu chứng trong giai đoạn đầu sau chấn thương. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian theo chỉ định của bác sĩ nhằm giảm nguy cơ tác dụng không mong muốn. Người bệnh không nên tự ý dùng hoặc kéo dài thời gian sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.

Khi nào cần phẫu thuật?

Bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật nếu khớp không thể nắn chỉnh bằng phương pháp kín, tình trạng trật khớp tái diễn nhiều lần do mất vững khớp, có gãy xương kèm theo cần cố định hoặc dây chằng, bao khớp bị tổn thương nghiêm trọng. Sau phẫu thuật, người bệnh cần thực hiện chương trình phục hồi chức năng theo hướng dẫn để khôi phục khả năng vận động và giảm nguy cơ tái phát.

Trật khớp ngón chân cần được chẩn đoán và xử trí kịp thời để giảm đau, phục hồi chức năng vận động và phòng ngừa biến chứng. Khi xuất hiện các dấu hiệu như biến dạng ngón chân, đau nhiều, sưng lớn hoặc không thể đi lại bình thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, điều trị và hướng dẫn phục hồi phù hợp.