Thị lực 10/10 có đồng nghĩa mắt khỏe? Vì sao người tiểu đường cần khám võng mạc?

Một người vẫn duy trì thói quen đọc sách, xem tivi hay lái xe một cách dễ dàng mà không cần kính. Khi đi kiểm tra thị lực nhanh tại các phòng khám, kết quả trả về là 10/10. Với họ, con số này là một lời khẳng định chắc chắn rằng đôi mắt vẫn đang hoạt động tốt và không có bất kỳ dấu hiệu tổn thương nào. Tuy nhiên, khả năng nhìn rõ không đồng nghĩa với việc võng mạc hoàn toàn không có tổn thương.

Đối với một người đang sống chung với bệnh đái tháo đường, cảm giác nhìn rõ lại có thể tạo ra tâm lý chủ quan. Khả năng nhìn rõ (thị lực) và sức khỏe của võng mạc có liên quan mật thiết với nhau, nhưng không thể đánh giá đầy đủ sức khỏe võng mạc chỉ dựa vào kết quả đo thị lực. Có những tổn thương mạch máu thầm lặng đang diễn ra ở đáy mắt mà không hề gây mờ nhòe hay giảm thị lực trong giai đoạn đầu.

Theo bác sĩ Từ Thái Sơn, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Thị lực 10/10 chỉ cho biết người bệnh có khả năng nhìn rõ ở khoảng cách được kiểm tra, nhưng không thể phản ánh được tình trạng tổn thương vi mạch hay sự rò rỉ dịch ở võng mạc do đường huyết cao gây ra".

Để hiểu vì sao việc đo thị lực thông thường là chưa đủ và khi nào cần thực hiện khám võng mạc, chúng ta cần nhìn sâu hơn vào những gì diễn ra phía sau nhãn cầu.

Thị lực 10/10 có đồng nghĩa mắt khỏe mạnh không?

Thị lực 10/10 phản ánh điều gì?

Thị lực 10/10 phản ánh khả năng phân biệt các chi tiết của mắt tại một khoảng cách tiêu chuẩn. Tuy nhiên, thị lực 10/10 không đồng nghĩa với việc tất cả các cấu trúc của mắt đều khỏe mạnh. Một người vẫn có thể đạt thị lực bình thường dù đã xuất hiện một số tổn thương ở võng mạc hoặc những bất thường khác chưa ảnh hưởng đáng kể đến khả năng nhìn trung tâm.

Vì sao đo thị lực bình thường chưa đủ đánh giá sức khỏe mắt?

Một người có thể nhìn rõ mọi vật nhưng vẫn có những tổn thương nghiêm trọng ở võng mạc (lớp mô nhạy sáng ở đáy mắt). Điều này xảy ra vì nhiều tổn thương ban đầu của bệnh võng mạc đái tháo đường không nằm ở vùng trung tâm của hoàng điểm, nơi chịu trách nhiệm cho thị lực sắc nét nhất.

Khi các mạch máu nhỏ ở vùng ngoại vi bị tổn thương, rò rỉ hoặc tắc nghẽn, người bệnh thường không cảm thấy bất kỳ sự thay đổi nào về khả năng nhìn. Vì vậy, chỉ dựa vào kết quả đo thị lực hoặc cảm giác nhìn rõ có thể khiến người bệnh bỏ sót những tổn thương cần được theo dõi hoặc điều trị.

Vì sao người đái tháo đường cần chú ý đến sức khỏe võng mạc?

Bệnh võng mạc đái tháo đường hình thành như thế nào?

Bệnh võng mạc đái tháo đường là một biến chứng thường gặp của bệnh đái tháo đường. Bản chất của bệnh lý này là sự tổn thương các mạch máu rất nhỏ (vi mạch) trong võng mạc do tình trạng đường huyết cao kéo dài.

Quá trình này diễn ra qua các cơ chế phức tạp liên quan đến chuyển hóa, huyết động và viêm. Cụ thể, đường huyết cao gây tổn thương thành mao mạch, dẫn đến hai thể bệnh chính:

Vì sao tổn thương võng mạc có thể chưa gây triệu chứng rõ ràng?

Đặc điểm đáng chú ý của bệnh võng mạc đái tháo đường là sự tiến triển âm thầm. Trong giai đoạn không tăng sinh, các vi phình mạch hoặc xuất huyết nhỏ ở vùng ngoại vi không ảnh hưởng đến trục nhìn trung tâm. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện nhìn mờ, nhìn méo hình, thấy các đốm đen trôi trước mắt hoặc suy giảm thị lực. Tuy nhiên, mức độ triệu chứng không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác mức độ tổn thương võng mạc.

Khám võng mạc ở người đái tháo đường gồm những gì?

Khám đáy mắt và đánh giá võng mạc

Khám võng mạc không đơn thuần là đo thị lực mà là quá trình soi đáy mắt (fundoscopy) để quan sát trực tiếp tình trạng mạch máu và mô võng mạc. Bác sĩ sẽ sử dụng các thiết bị chuyên dụng để quan sát đáy mắt, đánh giá xem có hiện tượng xuất huyết, vi phình mạch hay tân mạch (mạch máu mới phát triển bất thường) hay không. Tầm soát là phương pháp quan trọng giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn chưa có triệu chứng.

Chụp ảnh võng mạc và các xét nghiệm bổ sung khi cần

Hiện nay, công nghệ chụp ảnh đáy mắt kỹ thuật số (digital fundoscopy) cho phép lưu trữ hình ảnh võng mạc để theo dõi diễn tiến bệnh theo thời gian. Trong một số trường hợp, trí tuệ nhân tạo (AI) đã được ứng dụng để phân tích hình ảnh đáy mắt, hỗ trợ bác sĩ phát hiện bệnh võng mạc đái tháo đường.

Khi nghi ngờ phù hoàng điểm, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp quang học (OCT) để đánh giá cấu trúc và độ dày của võng mạc, từ đó xác định tình trạng tích tụ dịch.

Khi nào người đái tháo đường nên kiểm tra võng mạc?

Thời điểm khám lần đầu theo loại đái tháo đường

Vì bệnh tiến triển âm thầm, việc xác định thời điểm khám lần đầu rất quan trọng để ngăn ngừa mất thị lực. Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), người trưởng thành mắc đái tháo đường típ 1 thường được chỉ định khám mắt toàn diện, bao gồm đánh giá võng mạc, trong vòng 5 năm sau khi khởi phát bệnh. Trong khi đó, người mắc đái tháo đường típ 2 cần được khám võng mạc ngay khi chẩn đoán vì tình trạng tăng đường huyết có thể đã tồn tại trong nhiều năm trước đó.

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, thời điểm tầm soát có hướng dẫn riêng theo loại đái tháo đường, độ tuổi và thời gian mắc bệnh. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để xác định lịch khám phù hợp.

Tần suất tái khám theo kết quả và mức độ nguy cơ

Theo bác sĩ Từ Thái Sơn: "Tần suất tái khám không cố định cho mọi bệnh nhân mà phụ thuộc vào kết quả lần khám đầu và mức độ kiểm soát đường huyết".

• Nếu bệnh tiến triển hoặc có tổn thương đe dọa thị lực, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ chỉ định lịch theo dõi và điều trị phù hợp.

Làm gì để giảm nguy cơ tổn thương võng mạc do đái tháo đường?

Kiểm soát đường huyết và các bệnh nền theo chỉ định

Việc kiểm soát đường huyết là yếu tố quan trọng. Chỉ số HbA1c cao có liên quan đến tăng nguy cơ tiến triển thành bệnh võng mạc tăng sinh (PDR). Do đó, duy trì mức glucose ổn định theo mục tiêu điều trị giúp giảm nguy cơ xuất hiện và tiến triển các biến chứng ở mắt. Bên cạnh đó, kiểm soát huyết áp theo hướng dẫn của bác sĩ cũng góp phần bảo vệ sức khỏe võng mạc.

Tuân thủ lịch khám mắt và theo dõi những thay đổi về thị lực

Vì không thể tự cảm nhận tổn thương võng mạc giai đoạn sớm, người bệnh cần coi việc khám mắt định kỳ là một phần của kế hoạch quản lý bệnh đái tháo đường. Hãy lưu ý các thay đổi dù là nhỏ nhất như:

Khi nào cần khám mắt sớm?

Ngoài lịch hẹn định kỳ, bạn cần đến gặp bác sĩ nhãn khoa ngay nếu:

• Đang mang thai và mắc bệnh đái tháo đường, cần được tư vấn về lịch khám võng mạc phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Mắt vẫn nhìn rõ có cần khám đáy mắt không?

Có. Thị lực nhìn rõ không đảm bảo võng mạc không có tổn thương. Các tổn thương vi mạch giai đoạn đầu có thể không gây mờ mắt nhưng nếu không được phát hiện và theo dõi, bệnh có thể tiến triển thành xuất huyết hoặc phù hoàng điểm gây suy giảm thị lực nghiêm trọng.

Bệnh võng mạc đái tháo đường có thể không có triệu chứng không?

Có. Đây là lý do bệnh thường được xem là một biến chứng diễn tiến âm thầm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh võng mạc khi đi khám định kỳ hoặc khi thị lực đã suy giảm.

Khi nào cần đi khám ngay nếu thị lực thay đổi đột ngột?

Bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào về thị lực ở người đái tháo đường đều cần được đánh giá sớm. Tình trạng này có thể liên quan đến xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc, là những vấn đề cần được bác sĩ nhãn khoa thăm khám khẩn cấp để hạn chế nguy cơ mất thị lực.

Thị lực 10/10 có đồng nghĩa mắt khỏe? Nhưng với người bệnh đái tháo đường, nó không phải là sự đảm bảo cho sức khỏe đôi mắt. Thay vì chỉ dựa vào cảm giác nhìn rõ, việc khám võng mạc định kỳ là biện pháp quan trọng để phát hiện sớm và hạn chế nguy cơ biến chứng gây mất thị lực.

Trao đổi với bác sĩ điều trị đái tháo đường về lịch khám võng mạc định kỳ phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.