Vì sao bầu bị mỡ trong máu cao? Biến chứng cần biết

Trong thai kỳ, cơ thể người mẹ trải qua nhiều thay đổi về nội tiết và chuyển hóa để đáp ứng nhu cầu phát triển của thai nhi. Một trong số đó là sự gia tăng cholesterol và triglyceride, rõ hơn ở những tháng cuối.

Vì sao bị máu nhiễm mỡ khi mang thai?

Khi mang thai, cholesterol và triglyceride trong máu thường tăng dần, nhất là vào những tháng cuối. Sự thay đổi này là một phần trong quá trình cơ thể mẹ thích nghi với thai kỳ. Bên cạnh thay đổi bình thường của thai kỳ, lipid máu có thể tăng cao hơn ở một số trường hợp liên quan đến:

• Thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai;
• Đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa;
• Rối loạn lipid máu có từ trước thai kỳ;
• Một số rối loạn lipid mang tính di truyền;
• Chế độ ăn dư thừa năng lượng, nhiều chất béo bão hòa hoặc đường.

Do lipid máu thay đổi theo tuổi thai, một kết quả mỡ máu cao không tự động đồng nghĩa với bệnh lý. Bác sĩ cần đánh giá loại lipid tăng, mức độ tăng, tuổi thai và các yếu tố sức khỏe đi kèm.

Dấu hiệu nhận biết máu nhiễm mỡ

Rối loạn lipid máu thường không gây triệu chứng đặc hiệu, kể cả khi cholesterol tăng. Vì vậy, không thể dựa vào cảm giác cơ thể để xác định mẹ bầu có mỡ máu cao hay không. Một số điểm cần lưu ý gồm:

• Thường không có biểu hiện rõ ràng: Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi thực hiện xét nghiệm lipid máu.
• Triglyceride tăng rất cao có thể gây biến chứng: Khi xảy ra viêm tụy cấp, người bệnh có thể xuất hiện đau bụng dữ dội, thường ở vùng bụng trên, kèm buồn nôn hoặc nôn. Tăng triglyceride nặng là một nguyên nhân đã được ghi nhận của viêm tụy cấp trong thai kỳ.
• Một số rối loạn lipid di truyền có thể có dấu hiệu ngoài da: Các biểu hiện như u vàng có thể gặp ở một số bệnh lý lipid di truyền, nhưng không phải dấu hiệu phổ biến của tình trạng tăng lipid sinh lý khi mang thai.

Vì triệu chứng thường không đặc hiệu, xét nghiệm máu mới là phương pháp giúp đánh giá các thành phần lipid. Việc có cần kiểm tra hay theo dõi thường xuyên hay không sẽ phụ thuộc vào tiền sử và nguy cơ của từng thai phụ.

Biến chứng nguy hiểm khi mẹ bầu bị mỡ trong máu cao

Mỡ máu tăng nhẹ có thể là một phần của những thay đổi khi mang thai. Tuy nhiên, khi lipid máu tăng quá mức, đặc biệt là triglyceride, một số nguy cơ sức khỏe cần được lưu ý:

• Viêm tụy cấp: Triglyceride tăng rất cao, đặc biệt khi đạt từ khoảng 1.000 mg/dL (11,3 mmol/L) trở lên làm tăng nguy cơ viêm tụy cấp, với biểu hiện điển hình như đau bụng dữ dội, buồn nôn và nôn.
• Tiền sản giật: Lipid máu bất thường, nhất là triglyceride cao, có liên quan với nguy cơ tiền sản giật, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất.
• Đái tháo đường thai kỳ: Rối loạn lipid máu có thể đi kèm các bất thường chuyển hóa như đề kháng insulin và đái tháo đường thai kỳ.
• Ảnh hưởng đến thai kỳ: Lipid máu bất thường có mối liên quan với một số kết cục như sinh non hoặc thay đổi về tăng trưởng của thai nhi, nhưng nguy cơ còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác.

Vì vậy, kết quả mỡ máu cao cần được đánh giá cùng tuổi thai, mức độ tăng và tình trạng sức khỏe của mẹ, thay vì chỉ dựa vào một chỉ số xét nghiệm.

Biện pháp phòng ngừa mỡ máu cao cho mẹ bầu

Không thể và cũng không nên cố gắng ngăn hoàn toàn sự gia tăng lipid sinh lý của thai kỳ. Mục tiêu phù hợp hơn là duy trì chế độ sống lành mạnh và kiểm soát những yếu tố có thể khiến rối loạn lipid trở nên nghiêm trọng.

Ăn uống cân bằng

Ưu tiên rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá và thịt nạc. Hạn chế thực phẩm chiên rán, nhiều chất béo bão hòa, bánh kẹo và đồ uống nhiều đường. Không nên tự ý kiêng hoàn toàn chất béo.

Theo dõi cân nặng

Mức tăng cân phù hợp phụ thuộc vào cân nặng và chỉ số BMI trước khi mang thai. Mẹ bầu nên theo dõi cân nặng trong quá trình khám thai và thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Vận động phù hợp

Nếu không có chống chỉ định, mẹ bầu nên duy trì hoạt động thể chất phù hợp với sức khỏe và tuổi thai. Không nên tự tập luyện với cường độ quá cao khi chưa được tư vấn.

Theo dõi nếu có nguy cơ cao

Người đã có rối loạn lipid máu, triglyceride rất cao, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid di truyền nên được theo dõi trong thai kỳ để phát hiện những thay đổi bất thường.

Không tự ý dùng thuốc

Mẹ bầu không nên tự mua, ngừng hoặc sử dụng lại thuốc hạ mỡ máu. Việc dùng thuốc trong thai kỳ cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên lợi ích và nguy cơ.

Những câu hỏi thường gặp

Do lipid máu thay đổi tự nhiên trong thai kỳ, nhiều mẹ bầu băn khoăn về chế độ ăn và cách xử trí khi nhận kết quả xét nghiệm cao. Hai vấn đề thường được quan tâm là nên ăn gì và cần làm gì tiếp theo.

Bà bầu bị máu nhiễm mỡ nên ăn gì?

Chế độ ăn nên bảo đảm đủ dinh dưỡng cho thai kỳ thay vì kiêng chất béo quá mức. Mẹ bầu có thể ưu tiên rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, thịt nạc và nguồn chất béo không bão hòa phù hợp.

Nên hạn chế thực phẩm chiên rán thường xuyên, thịt chế biến sẵn, thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, bánh kẹo và đồ uống nhiều đường. Đặc biệt với triglyceride tăng rất cao, chế độ ăn có thể cần điều chỉnh chuyên biệt dưới sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Bà bầu bị mỡ máu cao nên làm gì?

Khi phát hiện lipid máu cao, mẹ bầu không nên tự kết luận dựa trên ngưỡng xét nghiệm dành cho người không mang thai. Bác sĩ có thể xem xét tuổi thai, triglyceride, LDL-C, HDL-C, tiền sử rối loạn lipid, cân nặng, đường huyết và các yếu tố nguy cơ khác để xác định mức độ cần theo dõi.

Nếu triglyceride tăng rất cao hoặc xuất hiện đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn, cần được đánh giá y tế sớm do nguy cơ viêm tụy cấp.

Nhìn chung, bầu bị mỡ trong máu cao không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh lý vì cholesterol và triglyceride có xu hướng tăng sinh lý trong thai kỳ. Tuy nhiên, khi chỉ số tăng quá mức hoặc thai phụ có thêm các yếu tố nguy cơ, việc theo dõi và đánh giá phù hợp sẽ giúp phát hiện sớm những trường hợp cần can thiệp.