Cách làm giảm axit dạ dày cho bà bầu an toàn và hiệu quả

Một người phụ nữ mang thai vừa kết thúc bữa tối, nhưng thay vì cảm giác thư thái, cô lại thấy một luồng nóng rát chạy dọc từ ngực lên cổ họng. Khi thử nằm xuống nghỉ ngơi, cảm giác ợ chua càng trở nên rõ rệt, khiến cô phải ngồi dậy và loay hoay tìm cách xoa dịu. Nhiều thai phụ trong tình huống này thường tin rằng dạ dày mình đang tiết quá nhiều axit và nỗ lực tìm mọi cách để dập tắt luồng nhiệt đó ngay lập tức.

Tuy nhiên, việc cảm thấy nóng rát không đồng nghĩa với việc dạ dày đang sản xuất axit dư thừa. Thực tế, vấn đề thường nằm ở "cánh cửa" ngăn cách dạ dày và thực quản bị nới lỏng, khiến lượng axit bình thường cũng có thể trào ngược lên trên.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: Nhiều mẹ bầu thường lầm tưởng chứng ợ nóng là do "dư thừa axit" nên vội vàng phụ thuộc vào các loại thuốc cắt triệu chứng. Thực chất, vì nguyên nhân gốc rễ nằm ở chiếc van dạ dày bị nới lỏng, việc ưu tiên điều chỉnh tư thế và thói quen sinh hoạt mới là chìa khóa giải quyết vấn đề từ gốc rễ.

Để tìm ra cách làm giảm axit dạ dày cho bà bầu an toàn và hiệu quả, chúng ta cần nhìn nhận đúng cơ chế gây bệnh thay vì chỉ xử lý triệu chứng bề nổi.

Cách làm giảm chứng ợ nóng và trào ngược dạ dày cho bà bầu

Hiện tượng ợ nóng và trào ngược trong thai kỳ không đơn thuần là do chế độ ăn, mà liên quan chặt chẽ đến sự thay đổi nội tiết tố. Khi mang thai, nồng độ estrogen và progesterone tăng cao, gây ra tác động trực tiếp lên hệ tiêu hóa.

Cụ thể, progesterone đóng vai trò như một chất làm giãn cơ trơn, khiến trương lực của cơ thắt thực quản dưới (LES) - chiếc van ngăn axit từ dạ dày trào ngược lên thực quản - bị giảm xuống. Đồng thời, các hormone này cũng làm chậm quá trình vận động của đường tiêu hóa. Khi "cánh cửa" LES không còn đóng kín và thức ăn lưu lại trong dạ dày lâu hơn, axit dễ dàng trào ngược lên, gây ra triệu chứng nóng rát ở vùng ngực. Tình trạng này phổ biến đến mức có thể ảnh hưởng tới 80% phụ nữ mang thai.

Trước khi cân nhắc đến các phương pháp can thiệp y tế, việc điều chỉnh lối sống là bước tiếp cận đầu tiên và an toàn nhất để kiểm soát tình trạng trào ngược.

Chia nhỏ bữa ăn

Thay vì ăn ba bữa chính thật no, mẹ bầu nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành nhiều bữa trong ngày. Thay vì ăn ba bữa chính thật no, mẹ bầu nên chia nhỏ khẩu phần ăn thành nhiều bữa trong ngày để dạ dày không bị quá tải. Đặc biệt, cần kết thúc bữa ăn cuối cùng ít nhất 2 đến 3 giờ trước khi đi ngủ để dạ dày có đủ thời gian làm rỗng trước khi nằm. Khi dạ dày không bị quá đầy, áp lực lên cơ thắt thực quản dưới giảm đi, từ đó hạn chế khả năng axit bị đẩy ngược lên thực quản.

Nhận biết món dễ gây khó chịu

Một số loại thực phẩm có khả năng làm giãn cơ thắt thực quản hoặc kích thích niêm mạc dạ dày, khiến triệu chứng trở nên trầm trọng hơn. Mẹ bầu nên thận trọng với:

• Thực phẩm nhiều chất béo, đồ chiên rán, socola và bạc hà vì chúng có thể làm giãn cơ LES.
• Các món ăn cay (đặc biệt là những món chứa capsaicin) có thể tăng sản xuất axit và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày.
• Trái cây họ cam quýt, đồ uống có gas hoặc thực phẩm làm từ cà chua dễ gây kích ứng niêm mạc thực quản.

Điều chỉnh tư thế sau ăn

Thói quen nằm ngay sau khi ăn là tác nhân hàng đầu khiến axit dễ dàng trào ngược do tác động của trọng lực. Mẹ bầu được khuyến cáo nên ngồi nghỉ ngơi hoặc dựa lưng cao sau bữa ăn, tránh nằm phẳng ngay lập tức để giữ cho axit nằm yên trong dạ dày.

Điều chỉnh tư thế ngủ

Để hạn chế cơn ợ nóng về đêm, tư thế ngủ đóng vai trò quan trọng. Thay vì nằm ngửa, mẹ bầu nên ưu tiên nằm nghiêng sang trái, đồng thời dùng gối chống trào ngược để nâng cao đầu và vai. Nằm nghiêng trái vừa giúp tăng cường lưu lượng máu đến thai nhi, vừa đặt dạ dày ở vị trí thấp hơn thực quản, dùng trọng lực để ngăn chặn axit trào ngược. Việc duy trì thực quản cao hơn dạ dày giúp ngăn chặn axit trào ngược trong khi ngủ, giúp giấc ngủ sâu hơn và giảm cảm giác khó chịu khi thức dậy.

Khi nào nên hỏi về thuốc điều trị?

Khi các thay đổi về lối sống không mang lại hiệu quả rõ rệt, việc sử dụng thuốc có thể được cân nhắc, nhưng tuyệt đối không được tự ý lựa chọn.

Theo bác sĩ Nguyễn Lê Mai Anh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, các nhóm thuốc điều trị trào ngược có cơ chế hoạt động và mức độ phân loại an toàn thai kỳ rất khác nhau. Việc chỉ định thuốc không có "công thức chung", mà phải tuân theo nguyên tắc điều trị bậc thang: Dựa trên mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và đánh giá cân nhắc giữa lợi ích cho mẹ và sự an toàn tuyệt đối cho thai nhi.

Thông thường, lộ trình điều trị sẽ đi từ mức độ nhẹ đến nặng:

• Thuốc kháng axit (Antacids) chứa canxi hoặc alginates thường được khuyến cáo là lựa chọn dược lý đầu tay vì tính an toàn. Tuy nhiên, mẹ bầu cần đọc kỹ thành phần và tuyệt đối tránh các loại thuốc kháng axit có chứa Natri Bicarbonate (có thể gây tích nước, phù nề) hoặc Magie Trisilicate (chưa được chứng minh an toàn cho thai nhi).
• Nếu triệu chứng vẫn kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng Sucralfate hoặc thuốc chẹn thụ thể H2 (H2 blockers).
• Nhóm thuốc ức chế bơm proton (PPI) chỉ được dành riêng cho những trường hợp triệu chứng nghiêm trọng hoặc trào ngược có biến chứng, dưới sự giám sát chặt chẽ của chuyên gia.

Một lưu ý quan trọng cho mẹ bầu là tương tác giữa thuốc. Một số thuốc giảm axit có thể làm giảm khả năng hấp thu của các vi chất thiết yếu như sắt nguyên tố. Do đó, nếu đang bổ sung sắt hoặc canxi, bạn cần trao đổi với bác sĩ về khoảng cách thời gian uống thuốc để đảm bảo không làm giảm hiệu quả của thuốc bổ.

Ngoài ra, việc tự ý sử dụng PPI kéo dài mà không có chỉ định có thể dẫn đến những rủi ro không mong muốn như thiếu hụt vi chất (B12, magie) hoặc ảnh hưởng đến thận và hệ xương.

Dấu hiệu nào cần khám thay vì tự xử trí?

Mặc dù ợ nóng là hiện tượng sinh lý rất phổ biến trong thai kỳ, nhưng không phải mọi cơn đau tức hay nóng rát vùng ngực đều chỉ là trào ngược thông thường. Đôi khi, đó có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng hơn hoặc biến chứng thai kỳ. Mẹ bầu tuyệt đối không được chủ quan và cần đến bệnh viện ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Khó nuốt hoặc cảm thấy thức ăn bị nghẹn ở cổ họng.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Đau vùng thượng vị hoặc ngực dữ dội, không thuyên giảm khi thay đổi tư thế hoặc dùng thuốc kháng axit nhẹ.
• Sụt cân bất thường hoặc mệt mỏi quá mức.

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến các bệnh lý dạ dày nghiêm trọng hơn hoặc các vấn đề sức khỏe khác cần được chẩn đoán bằng các phương pháp chuyên môn như nội soi hoặc xét nghiệm, thay vì tự xử trí tại nhà.

Cách làm giảm axit dạ dày cho bà bầu cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống, tư thế sinh hoạt và thói quen hằng ngày. Do cảm giác nóng rát thường liên quan đến tình trạng trào ngược axit, thai phụ nên ưu tiên các biện pháp không dùng thuốc và chỉ sử dụng thuốc khi có hướng dẫn của bác sĩ.

Trao đổi với bác sĩ sản khoa hoặc dược sĩ để lựa chọn loại thuốc kháng axit phù hợp và an toàn cho giai đoạn thai kỳ của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.