Xét nghiệm máu có thể dự đoán chứng mất trí nhớ tới 25 năm trước khi khởi phát triệu chứng ở phụ nữ

Các dấu ấn sinh học trong máu liên quan đến Alzheimer đang mở ra hướng tiếp cận mới, đơn giản và dễ áp dụng hơn so với các phương pháp truyền thống như chụp não tốn kém hay lấy dịch não tủy xâm lấn. Xét nghiệm này có thể phát hiện nguy cơ bệnh từ sớm và hỗ trợ theo dõi tiến triển, góp phần nâng cao hiệu quả tầm soát và quản lý Alzheimer. Để hiểu rõ hơn, mời bạn đọc cùng tham khảo bài viết dưới đây.

Dấu ấn sinh học trong máu giúp phát hiện sớm bệnh Alzheimer

Theo Alzheimer's Association, bệnh Alzheimer đặc trưng bởi sự tích tụ bất thường của protein tau (là loại protein liên kết vi ống, đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định cấu trúc và vận chuyển chất dinh dưỡng trong tế bào thần kinh) trong não, hình thành các đám rối sợi thần kinh. Một số dạng tau đã biến đổi (gọi là p-tau) có thể phát hiện được trong máu. Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy nồng độ p-tau217 tăng cao ở người mắc bệnh và có thể liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ.

Theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí JAMA Network Open, cho biết phụ nữ lớn tuổi có mức p-tau217 trong máu có thể liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức hoặc sa sút trí tuệ trong tương lai, thậm chí trước khi xuất hiện triệu chứng đến 25 năm.

Hiện nay, việc chẩn đoán Alzheimer thường dựa vào đánh giá khả năng nhận thức, kết hợp với các phương pháp hình ảnh học và xét nghiệm dấu ấn sinh học. Hai dấu hiệu điển hình của bệnh là sự tích tụ mảng beta-amyloid và các đám rối sợi thần kinh do protein tau trong não.

Trước đây, các dấu ấn này chủ yếu được xác định qua chụp não hoặc phân tích dịch não tủy, nhưng các phương pháp này còn hạn chế do chi phí cao hoặc gây khó chịu cho người bệnh. Vì vậy, xét nghiệm máu đang dần trở thành lựa chọn tiềm năng nhờ tính tiện lợi, ít xâm lấn và dễ triển khai rộng rãi.

Quan trọng hơn, các dấu ấn sinh học này có thể xuất hiện từ rất sớm, nhiều năm trước khi có biểu hiện suy giảm trí nhớ, giúp phát hiện nguy cơ bệnh sớm và có hướng can thiệp kịp thời. Trong đó, p-tau217 được đánh giá là một trong những dấu ấn sinh học trong máu có độ tin cậy cao. Nồng độ của chất này phản ánh mức độ tổn thương não liên quan đến Alzheimer, đồng thời có thể hỗ trợ theo dõi tiến triển suy giảm nhận thức theo thời gian.

Dấu ấn tiềm năng giúp dự đoán nguy cơ sa sút trí tuệ

p-tau217 được xem là một trong những dấu ấn sinh học trong máu có độ chính xác cao trong việc hỗ trợ phát hiện bệnh Alzheimer. Nồng độ p-tau217 trong huyết tương tăng thường liên quan đến sự tích tụ của amyloid và các tổn thương tế bào thần kinh trong não, từ đó phản ánh phần nào mức độ tiến triển của bệnh.

Nghiên cứu trên 2.766 phụ nữ trong độ tuổi từ 65 - 79 (Women’s Health Initiative Memory Study), cho thấy những người có mức p-tau217 cao ngay từ ban đầu có nguy cơ phát triển suy giảm nhận thức nhẹ hoặc sa sút trí tuệ trong vòng 25 năm tiếp theo. Đáng chú ý, nguy cơ này còn rõ rệt hơn ở những người lớn tuổi hoặc mang yếu tố di truyền như gen APOE ε4.

Những kết quả này cho thấy p-tau217 không chỉ có giá trị trong việc hỗ trợ phát hiện bệnh mà còn giúp dự đoán nguy cơ từ rất sớm, mở ra cơ hội theo dõi và can thiệp kịp thời nhằm làm chậm tiến triển của Alzheimer.

Hạn chế và ý nghĩa thực tiễn trong ứng dụng xét nghiệm máu

Mặc dù p-tau217 rất tiềm năng, nhưng đây chưa phải là công cụ dự đoán hoàn hảo cho mọi đối tượng. Hiệu quả của dấu ấn này có thể khác nhau tùy theo độ tuổi, chủng tộc và yếu tố di truyền.

Ngoài ra, không phải ai có mức p-tau217 cao cũng sẽ mắc Alzheimer. Việc áp dụng xét nghiệm trong thực tế vẫn còn gặp nhiều thách thức, bao gồm cách diễn giải kết quả và chuẩn hóa quy trình. Tuy nhiên, đây vẫn là bước tiến quan trọng giúp phát hiện sớm và quản lý nguy cơ bệnh hiệu quả hơn.

Nhìn chung, “Xét nghiệm máu có thể dự đoán chứng mất trí nhớ tới 25 năm trước khi khởi phát triệu chứng ở phụ nữ” không chỉ là một bước tiến đáng chú ý trong y học mà còn mở ra cơ hội phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Dù vẫn cần thêm nghiên cứu để ứng dụng rộng rãi, phương pháp này mang lại nhiều kỳ vọng trong việc tầm soát và quản lý Alzheimer hiệu quả hơn trong tương lai.