Xét nghiệm PAP smear: Những điều phụ nữ cần biết trước khi thực hiện

Xét nghiệm PAP, còn gọi là Pap smear hoặc xét nghiệm tế bào cổ tử cung, là một trong những phương pháp được sử dụng trong sàng lọc ung thư cổ tử cung. Việc xét nghiệm đúng thời điểm có thể giúp phát hiện những biến đổi tế bào từ sớm, khi chúng chưa trở thành ung thư và thường có nhiều lựa chọn theo dõi hoặc xử trí hơn.

Xét nghiệm PAP là gì?

Xét nghiệm PAP (Pap test, Pap smear) là xét nghiệm lấy một lượng nhỏ tế bào từ cổ tử cung để kiểm tra dưới kính hiển vi. Mục đích chính là xác định xem các tế bào này có bình thường hay xuất hiện những biến đổi bất thường.

Cổ tử cung là phần thấp của tử cung, nối với âm đạo. Khi thực hiện Pap smear, nhân viên y tế sử dụng dụng cụ để quan sát cổ tử cung, sau đó dùng dụng cụ lấy mẫu như chổi mềm để thu thập tế bào. Mẫu được chuyển đến phòng xét nghiệm để phân tích.

Pap smear là xét nghiệm sàng lọc, không phải xét nghiệm khẳng định ung thư. Vì vậy, một kết quả Pap bất thường không đồng nghĩa với việc người được xét nghiệm mắc ung thư cổ tử cung.

Xét nghiệm Pap cũng khác với khám phụ khoa thông thường. Khám phụ khoa có thể đánh giá cơ quan sinh dục và phát hiện một số bất thường khi thăm khám, trong khi Pap smear tập trung vào những thay đổi của tế bào cổ tử cung.

Xét nghiệm PAP để làm gì?

Mục đích quan trọng nhất của xét nghiệm PAP là phát hiện những tế bào cổ tử cung bất thường, đặc biệt là các biến đổi tiền ung thư có khả năng tiến triển thành ung thư nếu không được theo dõi hoặc xử trí thích hợp.

Xét nghiệm này có một số vai trò chính:

• Sàng lọc ung thư cổ tử cung: Pap smear có thể phát hiện những biến đổi tế bào trước khi người bệnh xuất hiện triệu chứng rõ ràng.
• Phát hiện tổn thương tiền ung thư: Một số tế bào bất thường chưa phải ung thư nhưng cần được đánh giá hoặc theo dõi để hạn chế nguy cơ tiến triển.
• Phát hiện tế bào ung thư: Trong một số trường hợp, xét nghiệm có thể ghi nhận những tế bào nghi ngờ hoặc phù hợp với ung thư, từ đó cần thực hiện thêm các bước chẩn đoán.
• Hỗ trợ quyết định theo dõi: Kết quả Pap kết hợp với tuổi, kết quả HPV và tiền sử sàng lọc giúp bác sĩ xác định bước tiếp theo phù hợp.

Điểm cần lưu ý là Pap smear chủ yếu đánh giá hình thái tế bào, còn xét nghiệm HPV tìm kiếm các type HPV nguy cơ cao liên quan đến ung thư cổ tử cung. Hai xét nghiệm có thể được sử dụng riêng hoặc kết hợp tùy độ tuổi và chiến lược sàng lọc.

Khi nào cần xét nghiệm tế bào cổ tử cung?

Lịch sàng lọc ung thư cổ tử cung không hoàn toàn giống nhau giữa các hướng dẫn chuyên môn. Chẳng hạn, một số hướng dẫn của Hoa Kỳ sử dụng Pap từ 21 tuổi, trong khi một số hướng dẫn khác ưu tiên HPV từ độ tuổi muộn hơn. Do đó, không nên áp dụng một mốc tuổi duy nhất cho tất cả mọi người.

Theo cách tiếp cận đang được CDC trình bày, người từ 21 - 29 tuổi có thể được sàng lọc bằng Pap và nếu kết quả bình thường, khoảng cách giữa các lần xét nghiệm thường là 3 năm. Với người 30 - 65 tuổi, các lựa chọn có thể gồm HPV nguy cơ cao đơn thuần, kết hợp HPV và Pap, hoặc Pap đơn thuần, với khoảng cách sàng lọc tùy phương pháp.

Tuy nhiên, lịch trên chủ yếu áp dụng cho nhóm nguy cơ trung bình. Một số trường hợp có thể cần kế hoạch riêng, chẳng hạn người từng có kết quả sàng lọc bất thường, tiền sử tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung, suy giảm miễn dịch hay một số yếu tố nguy cơ đặc biệt.

Người đã tiêm vắc xin HPV vẫn cần thực hiện sàng lọc cổ tử cung theo khuyến cáo phù hợp. Vắc xin HPV làm giảm nguy cơ mắc bệnh liên quan đến những type HPV mà vắc xin phòng ngừa nhưng không thay thế hoàn toàn việc sàng lọc.

Ngoài ra, nếu xuất hiện những biểu hiện bất thường như chảy máu âm đạo ngoài kỳ kinh, chảy máu sau quan hệ hoặc các triệu chứng phụ khoa đáng chú ý khác, bạn nên đi khám thay vì chờ đến lịch Pap định kỳ. Khi có triệu chứng, bác sĩ có thể cần thực hiện những phương pháp đánh giá khác ngoài xét nghiệm sàng lọc.

Quy trình thực hiện xét nghiệm Pap như thế nào?

Xét nghiệm Pap thường chỉ mất vài phút và được thực hiện tại cơ sở y tế. Các bước cơ bản bao gồm:

• Chuẩn bị tư thế: Người được xét nghiệm nằm trên bàn khám phụ khoa với đầu gối gập để nhân viên y tế có thể tiếp cận vùng cần khám.
• Đặt mỏ vịt: Nhân viên y tế nhẹ nhàng đưa mỏ vịt vào âm đạo để quan sát rõ cổ tử cung. Bạn có thể cảm thấy căng hoặc hơi khó chịu trong bước này.
• Lấy tế bào cổ tử cung: Một dụng cụ nhỏ, thường là chổi mềm hoặc dụng cụ chuyên dụng, được dùng để lấy mẫu tế bào tại cổ tử cung.
• Bảo quản mẫu: Tế bào được đưa vào môi trường bảo quản hoặc chuẩn bị theo kỹ thuật xét nghiệm được sử dụng tại cơ sở.
• Phân tích: Mẫu được chuyển đến phòng xét nghiệm để đánh giá hình thái tế bào và tìm kiếm các bất thường.

Việc lấy mẫu thường không gây đau đáng kể, mặc dù mức độ khó chịu khác nhau ở mỗi người. Một số người có thể thấy hơi căng tức hoặc có một ít máu âm đạo sau khi lấy mẫu.

Sau xét nghiệm, thông thường bạn có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày. Nếu xuất hiện chảy máu nhiều, đau đáng kể hoặc triệu chứng khiến bạn lo lắng, nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Hướng dẫn đọc kết quả xét nghiệm Pap smear

Phiếu kết quả Pap smear có thể chứa nhiều thuật ngữ chuyên môn. Cách diễn giải và xử trí tiếp theo không chỉ dựa trên một dòng kết quả mà còn phụ thuộc tuổi, HPV, tiền sử sàng lọc và những kết quả trước đó.

Một số thuật ngữ thường gặp gồm:

• NILM hoặc kết quả âm tính/bình thường: Không phát hiện tổn thương trong biểu mô hoặc tế bào ác tính. Người được xét nghiệm thường tiếp tục sàng lọc theo lịch phù hợp.
• Unsatisfactory - mẫu không đạt yêu cầu: Mẫu có thể không đủ tế bào hoặc tế bào bị che khuất bởi máu, chất nhầy hay yếu tố khác. Trường hợp này thường cần xét nghiệm lại theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• ASC-US: Có một số tế bào lát không hoàn toàn bình thường nhưng chưa xác định rõ ý nghĩa. Đây là một dạng bất thường khá thường gặp. Kết quả HPV và các yếu tố khác có thể được sử dụng để quyết định bước tiếp theo.
• LSIL: Tổn thương trong biểu mô lát mức độ thấp, thường liên quan đến HPV. Người bệnh có thể cần theo dõi hoặc đánh giá thêm tùy trường hợp.
• ASC-H: Có tế bào lát bất thường và chưa thể loại trừ tổn thương mức độ cao. Kết quả này thường cần được đánh giá thêm.
• HSIL: Tổn thương trong biểu mô lát mức độ cao. Những tế bào này có mức độ bất thường rõ hơn và có khả năng trở thành ung thư nếu không được xử trí phù hợp, vì vậy cần được đánh giá chuyên khoa.
• AGC: Tế bào tuyến không điển hình. Người có kết quả này thường cần được kiểm tra thêm để xác định nguyên nhân.
• AIS: Tổn thương tuyến tại chỗ có tính chất tiền ung thư và cần được đánh giá, xử trí thích hợp.
• Tế bào ung thư biểu mô: Đây là kết quả cần được đánh giá chuyên khoa sớm và thực hiện thêm các xét nghiệm để xác lập chẩn đoán.

Điều quan trọng là Pap bất thường không đồng nghĩa với ung thư. Phần lớn kết quả sàng lọc bất thường liên quan đến nhiễm HPV hoặc những thay đổi tế bào cần theo dõi hay xử trí sớm.

Bạn cũng không nên tự quyết định điều trị dựa trên tên viết tắt trên phiếu xét nghiệm. Bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm HPV, lặp lại xét nghiệm, soi cổ tử cung hoặc sinh thiết tùy mức độ bất thường và nguy cơ của từng người.

Xét nghiệm Pap giá bao nhiêu tiền?

Giá xét nghiệm Pap không có một mức cố định áp dụng cho tất cả cơ sở y tế. Chi phí phụ thuộc vào kỹ thuật xét nghiệm, cơ sở thực hiện, phí khám, lấy mẫu và việc có kết hợp thêm xét nghiệm HPV hay không.

Tại Việt Nam, một số cơ sở công bố mức giá Pap smear từ vài trăm nghìn đồng, nhưng giá thực tế có thể khác đáng kể giữa bệnh viện và từng thời điểm. Xét nghiệm tế bào học nhúng dịch cũng có thể có mức phí khác Pap smear thông thường.

Nếu thực hiện đồng thời HPV, tổng chi phí thường cao hơn so với Pap đơn thuần. Các gói khám phụ khoa hoặc sàng lọc ung thư cổ tử cung cũng có thể bao gồm nhiều dịch vụ khác nên không nên lấy giá của cả gói để xem là giá riêng của Pap smear.

Để biết chính xác xét nghiệm Pap giá bao nhiêu, bạn nên kiểm tra bảng giá hiện hành hoặc hỏi trực tiếp cơ sở y tế dự định thực hiện, đồng thời xác nhận mức phí đã bao gồm khám, lấy mẫu và đọc kết quả hay chưa.

Những lưu ý khi làm xét nghiệm Pap

Chuẩn bị đúng cách giúp hạn chế những yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu. Bạn nên tuân theo hướng dẫn cụ thể của cơ sở thực hiện.

Một số lưu ý thường được đưa ra gồm:

• Tránh quan hệ tình dục trước xét nghiệm: Thường được khuyến cáo tránh trong khoảng 2 ngày trước Pap smear vì có thể ảnh hưởng đến mẫu tế bào.
• Không thụt rửa âm đạo: Thụt rửa có thể làm thay đổi hoặc loại bỏ các tế bào cần thu thập.
• Hạn chế sử dụng sản phẩm đặt âm đạo trước xét nghiệm: Thuốc hoặc sản phẩm sử dụng trong âm đạo có thể ảnh hưởng đến việc lấy và đánh giá mẫu. Nếu đang dùng thuốc theo chỉ định, hãy hỏi nhân viên y tế thay vì tự ý ngừng.
• Cân nhắc thời điểm có kinh: Pap smear có thể thực hiện trong một số trường hợp đang hành kinh, nhưng máu có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu. Nếu đang ra máu bất thường ngoài kỳ kinh, không nên trì hoãn việc đi khám chỉ để chờ hết chảy máu.
• Thông báo tiền sử liên quan: Hãy cho nhân viên y tế biết nếu từng có Pap hoặc HPV bất thường, từng điều trị tổn thương cổ tử cung, đã phẫu thuật cắt tử cung hoặc có tình trạng ảnh hưởng đến miễn dịch.
• Không tự diễn giải kết quả bất thường: Bước xử trí sau Pap phụ thuộc nhiều yếu tố, vì vậy nên trao đổi với bác sĩ nếu phiếu kết quả ghi nhận bất thường.

Pap smear cũng có khả năng cho kết quả âm tính giả hoặc mẫu không đạt yêu cầu. Vì vậy, một lần xét nghiệm bình thường không có nghĩa là có thể bỏ qua hoàn toàn lịch sàng lọc trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp về PAP Smear

Dưới đây là những thắc mắc phổ biến khi người đọc chuẩn bị thực hiện hoặc vừa nhận kết quả Pap smear.

Xét nghiệm Pap bao lâu có kết quả?

Thời gian trả kết quả phụ thuộc cơ sở y tế, kỹ thuật xét nghiệm và quy trình của phòng xét nghiệm. Có nơi trả kết quả trong vài ngày, trong khi một số cơ sở cần lâu hơn. Mayo Clinic cho biết kết quả Pap smear có thể mất khoảng 1 - 3 tuần trong hệ thống của họ, nhưng khoảng thời gian này không nên xem là thời hạn cố định cho mọi cơ sở.

Khi lấy mẫu, bạn nên hỏi trực tiếp ngày dự kiến nhận kết quả và cách nhận kết quả. Nếu quá thời hạn được hẹn mà chưa nhận được thông tin, hãy liên hệ lại cơ sở thực hiện.

Xét nghiệm Pap và HPV khác nhau như thế nào?

Pap và HPV đều được sử dụng trong sàng lọc ung thư cổ tử cung nhưng tìm kiếm những yếu tố khác nhau.

• Xét nghiệm Pap: Kiểm tra tế bào cổ tử cung nhằm phát hiện những thay đổi bất thường hoặc tiền ung thư.
• Xét nghiệm HPV: Tìm sự hiện diện của các type HPV nguy cơ cao có khả năng gây ra những biến đổi tế bào liên quan đến ung thư cổ tử cung.

Có thể hiểu đơn giản rằng HPV test chủ yếu tìm yếu tố nguy cơ gây biến đổi tế bào, còn Pap test kiểm tra tế bào đã có những thay đổi bất thường hay chưa.

Tùy độ tuổi và hướng dẫn sàng lọc được áp dụng, bác sĩ có thể chỉ định HPV đơn thuần, Pap đơn thuần hoặc kết hợp cả hai. Vì vậy, không nên tự chọn xét nghiệm chỉ dựa trên việc phương pháp nào được cho là “tốt hơn”.

Xét nghiệm Pap có tế bào bất thường phải làm sao?

Trước tiên, không nên quá lo lắng vì tế bào bất thường trên Pap không đồng nghĩa với ung thư cổ tử cung. Nhiều trường hợp là những thay đổi nhẹ liên quan đến HPV và có thể được theo dõi.

Bước tiếp theo phụ thuộc loại bất thường được ghi nhận, kết quả HPV, tuổi và tiền sử sàng lọc. Bác sĩ có thể đề nghị theo dõi bằng xét nghiệm lại, làm HPV hoặc thực hiện soi cổ tử cung. Khi soi cổ tử cung phát hiện vùng nghi ngờ, sinh thiết có thể được thực hiện để xác định chính xác bản chất tổn thương.

Đặc biệt, những kết quả như ASC-H, HSIL, AGC hoặc AIS cần được đánh giá theo hướng dẫn chuyên môn thay vì trì hoãn hoặc tự điều trị. Nếu đã nhận kết quả bất thường, bạn nên mang toàn bộ phiếu Pap, HPV và kết quả xét nghiệm trước đây đến buổi khám để bác sĩ đánh giá nguy cơ đầy đủ hơn.

Xét nghiệm PAP là một công cụ quan trọng giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường của tế bào cổ tử cung. Kết quả bất thường không có nghĩa là đã mắc ung thư, nhưng cần được theo dõi và đánh giá đúng mức để không bỏ sót những tổn thương có nguy cơ tiến triển.

Lịch thực hiện xét nghiệm PAP không giống nhau cho tất cả mọi người và còn phụ thuộc tuổi, phương pháp sàng lọc, tiền sử xét nghiệm cũng như các yếu tố nguy cơ. Vì vậy, bạn nên thực hiện sàng lọc tại cơ sở y tế phù hợp và trao đổi với nhân viên y tế về lịch kiểm tra dành cho trường hợp của mình.