Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch là gì? Ý nghĩa và những điều cần biết

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán, theo dõi và đánh giá nhiều bệnh lý khác nhau. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ xét nghiệm này là gì, ý nghĩa trong thực hành lâm sàng và những thông tin quan trọng cần biết trước khi thực hiện.

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch là gì?

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch sử dụng nguyên lý kết hợp giữa sinh hóa và miễn dịch học để phát hiện hoặc định lượng các chất đặc hiệu trong máu, huyết thanh hoặc các dịch sinh học khác của cơ thể.

Các xét nghiệm này dựa trên phản ứng đặc hiệu giữa kháng nguyên và kháng thể nhằm xác định nồng độ hormone, enzyme, protein, marker ung thư hoặc các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn. Nhờ độ nhạy và độ đặc hiệu cao, xét nghiệm sinh hóa miễn dịch cho phép phát hiện sớm nhiều bất thường ngay cả khi bệnh chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng.

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch để làm gì?

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch được thực hiện nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe và hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi nhiều bệnh lý khác nhau. Cụ thể:

• Hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi một số bệnh lý gan, tim mạch và nội tiết thông qua các marker đặc hiệu.
• Hỗ trợ đánh giá chức năng các cơ quan như tuyến giáp, tuyến sinh dục, gan, thận
• Hỗ trợ tầm soát và theo dõi ung thư thông qua các marker khối u
• Giúp phát hiện các bệnh nhiễm trùng như viêm gan virus, HIV.
• Giúp theo dõi hiệu quả điều trị, đánh giá đáp ứng của cơ thể với thuốc và hỗ trợ bác sĩ điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Những phương pháp xét nghiệm sinh hóa miễn dịch phổ biến

Tùy theo mục đích kiểm tra, bác sĩ sẽ chỉ định những phương pháp xét nghiệm sinh hóa miễn dịch phù hợp, bao gồm:

Tầm soát ung thư tiêu hóa

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch trong tầm soát ung thư tiêu hóa thường tập trung vào các marker khối u như CEA, CA 19-9 hoặc xét nghiệm máu ẩn trong phân bằng phương pháp miễn dịch (FIT). Các chỉ số này giúp phát hiện sớm những bất thường ở đường tiêu hóa, đặc biệt trong giai đoạn bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng, từ đó hỗ trợ chẩn đoán sớm và nâng cao hiệu quả điều trị.

Xét nghiệm dị ứng

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch được sử dụng để phát hiện các kháng thể IgE đặc hiệu liên quan đến phản ứng dị ứng. Phương pháp này giúp xác định chính xác tác nhân gây dị ứng như thực phẩm, phấn hoa, lông động vật hoặc hóa chất. Từ đó, bác sĩ có thể xây dựng phác đồ tránh tiếp xúc và điều trị phù hợp cho người bệnh.

Thử thai

Thử thai là một ứng dụng phổ biến của xét nghiệm sinh hóa miễn dịch, dựa trên việc phát hiện hormone hCG trong máu hoặc nước tiểu. Sự xuất hiện của hCG cho thấy quá trình mang thai đã bắt đầu, giúp phụ nữ phát hiện thai sớm và có kế hoạch chăm sóc sức khỏe thai kỳ kịp thời.

Các xét nghiệm phát hiện mầm bệnh

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch được áp dụng để phát hiện nhiều loại mầm bệnh như virus, vi khuẩn, ký sinh trùng thông qua việc tìm kháng nguyên hoặc kháng thể đặc hiệu. Phương pháp này hỗ trợ chẩn đoán các bệnh truyền nhiễm, theo dõi diễn tiến bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị.

Kiểm tra dị ứng

Kiểm tra dị ứng bằng xét nghiệm sinh hóa miễn dịch giúp đánh giá mức độ nhạy cảm của cơ thể với các dị nguyên khác nhau. Thông qua kết quả xét nghiệm, bác sĩ có thể xác định mức độ dị ứng, tư vấn biện pháp phòng tránh và điều trị nhằm hạn chế tái phát và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Các chỉ số thường gặp trong xét nghiệm sinh hóa miễn dịch

Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch bao gồm nhiều nhóm chỉ số khác nhau, phản ánh tình trạng hoạt động của các cơ quan và hệ miễn dịch trong cơ thể.

Nhóm chỉ số sinh hóa cơ bản

Nhóm chỉ số xét nghiệm sinh hóa cơ bản thường dùng để đánh giá chức năng gan, thận, chuyển hóa và tình trạng chung của cơ thể. Các chỉ số phổ biến bao gồm men gan (AST, ALT), bilirubin, ure, creatinin, đường huyết, lipid máu… Những thông số này giúp phát hiện sớm các rối loạn chuyển hóa, bệnh lý gan - thận, tim mạch.

Nhóm chỉ số miễn dịch phổ biến

Các chỉ số thường được đo bằng phương pháp sinh hóa miễn dịch gồm: Hormone, kháng nguyên, kháng thể (IgG, IgM, IgE), marker ung thư và các chất chỉ điểm sinh học đặc hiệu. Những xét nghiệm này giúp phát hiện bệnh truyền nhiễm, rối loạn miễn dịch, dị ứng, cũng như hỗ trợ tầm soát và theo dõi nhiều bệnh lý mạn tính, góp phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Khi nào cần làm xét nghiệm sinh hóa miễn dịch?

Việc thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm giúp nâng cao giá trị chẩn đoán và hạn chế bỏ sót các bất thường quan trọng. Vậy khi nào cần làm xét nghiệm sinh hóa miễn dịch?

• Xét nghiệm sinh hóa miễn dịch nên được thực hiện khi khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người trưởng thành, người cao tuổi hoặc người có tiền sử bệnh lý mạn tính.
• Khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như mệt mỏi kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, rối loạn tiêu hóa, rối loạn nội tiết, dấu hiệu nhiễm trùng hoặc dị ứng.
• Khi cần theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị, giúp điều chỉnh phác đồ kịp thời.
• Phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật, người làm việc trong môi trường đặc thù hoặc có nguy cơ phơi nhiễm với mầm bệnh cũng nên được chỉ định xét nghiệm để đảm bảo an toàn và chăm sóc sức khỏe toàn diện.

Quy trình thực hiện xét nghiệm sinh hóa miễn dịch

Quy trình thực hiện xét nghiệm sinh hóa miễn dịch được tiến hành theo các bước chuẩn nhằm đảm bảo độ chính xác và an toàn cho người bệnh. Quy trình cụ thể như sau:

• Người bệnh được tư vấn và chỉ định xét nghiệm phù hợp với mục đích chẩn đoán hoặc theo dõi bệnh. Ở một số xét nghiệm, người bệnh có thể được yêu cầu nhịn ăn, ngừng dùng một số loại thuốc hoặc thông báo tình trạng sức khỏe hiện tại để tránh sai lệch kết quả.
• Mẫu xét nghiệm, chủ yếu là mẫu máu tĩnh mạch được thu thập trong điều kiện vô trùng, đúng kỹ thuật. Sau đó, mẫu được chuyển đến phòng xét nghiệm để phân tích bằng các phương pháp như ELISA, CLIA hoặc ECLIA.
• Kết quả xét nghiệm được tổng hợp và trả cho người bệnh trong thời gian từ vài giờ đến vài ngày, tùy loại xét nghiệm. Bác sĩ sẽ dựa trên kết quả này kết hợp với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán chính xác cũng như hướng dẫn điều trị hoặc theo dõi phù hợp.

Những lưu ý quan trọng khi làm xét nghiệm sinh hóa miễn dịch

Để kết quả xét nghiệm sinh hóa miễn dịch phản ánh chính xác tình trạng sức khỏe, người thực hiện cần lưu ý:

• Trong một số trường hợp, người bệnh cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm máu (nếu có yêu cầu) vì một số chỉ số sinh hóa có thể bị ảnh hưởng bởi thức ăn, đặc biệt là đường huyết và lipid máu.
• Thông báo đầy đủ các loại thuốc đang sử dụng cho bác sĩ vì nhiều loại thuốc như kháng sinh, corticoid, thuốc nội tiết có thể làm thay đổi nồng độ các chất sinh hóa hoặc chỉ số miễn dịch.
• Tránh rượu bia, chất kích thích trước khi xét nghiệm vì chúng có thể tác động đến chức năng gan, thận và hệ miễn dịch. Điều này dễ dẫn đến sai lệch kết quả so với tình trạng sức khỏe thực tế.
• Hạn chế vận động mạnh và căng thẳng tâm lý vì việc này có thể làm thay đổi nồng độ hormone và một số chỉ số miễn dịch trong máu.
• Một số chỉ số có nhịp sinh học và thay đổi theo thời gian, đặc biệt là hormone. Thực hiện xét nghiệm vào thời điểm phù hợp trong ngày giúp so sánh và theo dõi kết quả chính xác hơn.

Hiểu rõ xét nghiệm sinh hóa miễn dịch là gì, ý nghĩa và lưu ý khi thực hiện sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc theo dõi và bảo vệ sức khỏe. Thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm, tại cơ sở y tế uy tín sẽ đảm bảo kết quả xét nghiệm có độ chính xác cao.