7 dấu hiệu cảnh báo bạn có thể đang tự ngược đãi chính mình

Nhiều người trong chúng ta thường nhầm lẫn giữa lòng tốt và xu hướng tự làm tổn thương bản thân một cách vô thức. Theo bác sĩ Judith Joseph, chuyên gia tâm thần học, việc liên tục đặt nhu cầu của người khác lên trước có thể không phải là sự hy sinh cao cả, mà là một cơ chế tự ngược đãi tinh vi. Việc nhận biết những thói quen này là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe tinh thần của chính bạn.

Giá trị bản thân gắn liền với việc giúp đỡ người khác

Một trong những biểu hiện đầu tiên là khi bạn cảm thấy mình chỉ có giá trị khi làm điều gì đó cho người khác. Cảm giác này thôi thúc bạn phải liên tục hy sinh thời gian, năng lượng và cả nguồn lực của mình, ngay cả khi không ai yêu cầu.

Bạn có thể thấy mình thức trắng đêm để hoàn thành dự án cho con chỉ để mong nhận được sự công nhận từ các phụ huynh khác, hoặc sẵn sàng dành hàng giờ xếp hàng mua vé cho một người bạn mới quen với hy vọng được họ chấp nhận. Nguồn gốc của hành vi này thường xuất phát từ niềm tin sâu xa rằng bản thân bạn không đủ tốt, và bạn phải “mua” sự yêu thương và công nhận bằng cách cho đi không ngừng nghỉ.

Không biết cách từ chối

Bạn có phải là người mà mọi người luôn tìm đến mỗi khi cần giúp đỡ không? Đó là vì họ biết rằng bạn gần như không bao giờ nói “không”. Khả năng từ chối là một ranh giới cá nhân lành mạnh, nhưng những người có xu hướng tự ngược đãi lại cảm thấy vô cùng khó khăn để thiết lập nó.

Bạn có thể đồng ý đưa đón con giúp đồng nghiệp dù lịch trình của mình rất bận rộn, hoặc thường xuyên là người trả tiền cho các cuộc vui chung dù mọi người đều sử dụng dịch vụ như nhau. Tại nơi làm việc, bạn có thể liên tục nhận thêm việc từ người khác hoặc ở lại làm thêm giờ theo yêu cầu của cấp trên, ngay cả khi cơ thể đã phát tín hiệu kiệt sức. Việc không thể từ chối dần dần bào mòn năng lượng và khiến bạn cảm thấy bị lợi dụng.

Thường xuyên đặt mình vào những tình huống bất lợi

Đây là một khuôn mẫu hành vi lặp đi lặp lại, nơi bạn vô thức bị thu hút bởi những mối quan hệ hoặc hoàn cảnh dễ dẫn đến thất vọng, thất bại và tổn thương. Dường như có một lực hút vô hình đẩy bạn vào những kịch bản quen thuộc gây đau khổ.

Ví dụ điển hình là việc yêu một người đã có gia đình, duy trì tình bạn với những người thường xuyên lạm dụng tình cảm của bạn, hoặc không thể thiết lập ranh giới với cha mẹ quá độc đoán. Bạn cũng có thể bị thu hút bởi những người mà bạn nghĩ mình phải “cứu vớt” hoặc “thay đổi”, đặt mình vào vai người hùng hy sinh nhưng cuối cùng chỉ nhận lại sự mệt mỏi và tổn thương.

Luôn chọn nghĩa vụ thay vì tận hưởng cuộc sống

Ngay cả khi có cơ hội để nghỉ ngơi, vui chơi hay ăn mừng, bạn vẫn ưu tiên công việc và trách nhiệm lên hàng đầu. Dường như bạn không cho phép bản thân được tận hưởng những khoảnh khắc vui vẻ, vì luôn có một danh sách các “việc phải làm” đang chờ đợi.

Bạn có thể là người bỏ qua buổi gặp mặt đồng nghiệp sau giờ làm để quay lại xử lý thêm vài email, hoặc dành cả ngày cuối tuần để dọn dẹp nhà cửa trong khi các thành viên khác trong gia đình đang thư giãn. Trong các dịp lễ, khi mọi người đang tận hưởng không khí sum vầy, bạn lại trở thành người lo toan, dọn dẹp mọi thứ. Việc từ chối niềm vui một cách có hệ thống là một hình thức tự trừng phạt tinh vi.

Khó chấp nhận sự giúp đỡ

Trớ trêu thay, dù luôn sẵn lòng giúp đỡ người khác, bạn lại cực kỳ khó khăn trong việc đón nhận sự hỗ trợ. Ngay cả khi có người chủ động đề nghị giúp đỡ, bạn vẫn có xu hướng từ chối và khăng khăng rằng mình phải tự làm mọi việc.

Hành vi này có thể biểu hiện qua những việc nhỏ nhặt như dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ trước khi người giúp việc đến, hoặc từ chối để ai đó cùng bạn lên kế hoạch cho một sự kiện. Bạn có thể cố gắng tự mình mang vác hành lý nặng nề ở sân bay dù có người sẵn lòng chia sẻ gánh nặng. Đằng sau sự từ chối này là niềm tin rằng việc nhận sự giúp đỡ sẽ khiến bạn trở nên yếu đuối hoặc mắc nợ người khác.

Không thoải mái khi được đối xử tử tế

Khi nhận được lời khen, sự ghi nhận hoặc một cử chỉ tử tế, bạn cảm thấy ngượng ngùng, không tự nhiên và thậm chí là nghi ngờ. Bạn có cảm giác mình không xứng đáng với những điều tốt đẹp đó. Đây là một trong những biểu hiện rõ ràng nhất trong 7 dấu hiệu cảnh báo bạn đang tự ngược đãi chính mình.

Khi được trao một giải thưởng, bạn có thể tìm cách hạ thấp thành tích của mình bằng những câu nói như “Ồ, cũng là do may mắn thôi”. Bạn có thể từ chối một lời mời đặc biệt vì nghĩ rằng mình không thuộc về nơi đó. Cảm giác không xứng đáng này ngăn cản bạn tận hưởng thành quả và sự công nhận mà bạn hoàn toàn xứng đáng có được.

Không biết cách ăn mừng thành công của chính mình

Ngay cả khi đạt được những cột mốc quan trọng trong sự nghiệp hay cuộc sống, bạn cũng không muốn chia sẻ hay ăn mừng. Niềm vui từ thành công dường như rất ngắn ngủi và nhanh chóng bị thay thế bởi sự lo lắng hoặc cảm giác trống rỗng.

Bạn có thể giấu nhẹm việc mình được thăng chức với bạn bè, hoặc lặng lẽ đi nhận giải thưởng mà không thông báo cho ai. Khi phải bước lên sân khấu để nhận vinh danh, bạn cảm thấy lo lắng hơn là tự hào. Sâu thẳm bên trong, bạn vẫn tin rằng mình không xứng đáng được ca ngợi, hoặc lo sợ rằng thành công này sẽ sớm biến mất. Việc không công nhận nỗ lực của bản thân là một hành động tự ngược đãi, tước đi của bạn niềm vui và động lực để tiếp tục cố gắng.

Trên đây là 7 dấu hiệu cảnh báo bạn có thể đang tự ngược đãi chính mình mà chúng tôi cung cấp đến bạn. Khi hiểu ra những cơ chế vô thức đang khiến bản thân luôn hy sinh quá mức hoặc xem nhẹ giá trị của mình, bạn sẽ có cơ hội để từng bước thay đổi. Hãy học cách yêu thương và trân trọng bản thân, bởi bạn hoàn toàn xứng đáng có được một cuộc sống cân bằng và hạnh phúc hơn.