Ăn uống rất “healthy” nhưng axit uric vẫn tăng, vì sao?

Chế độ ăn uống lành mạnh thường được xem là yếu tố quan trọng giúp kiểm soát nồng độ axit uric và phòng ngừa bệnh gout. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người dù hạn chế thịt đỏ, rượu bia và duy trì chế độ ăn “lành mạnh” nhưng kết quả xét nghiệm vẫn cho thấy axit uric tăng cao. Điều này cho thấy tăng axit uric không chỉ phụ thuộc vào chế độ ăn mà còn liên quan đến nhiều yếu tố khác như chuyển hóa nội sinh, chức năng thận, tình trạng sức khỏe và lối sống. Vậy vì sao điều này có thể xảy ra?

Cơ thể tự sản sinh axit uric từ quá trình chuyển hóa tế bào

Axit uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purin, một hợp chất tồn tại tự nhiên trong tế bào của cơ thể. Mỗi ngày, khi các tế bào già cỗi bị phá vỡ và tái tạo, purin sẽ được giải phóng và chuyển hóa thành axit uric.

Do đó, nguồn purin không chỉ đến từ thực phẩm mà còn được tạo ra nội sinh trong cơ thể. Trong một số tình huống như nhiễm trùng, viêm, chấn thương hoặc tập luyện quá sức, quá trình phân hủy tế bào có thể tăng lên, dẫn đến lượng axit uric được tạo ra nhiều hơn bình thường. Khi tốc độ sản sinh vượt quá khả năng đào thải của thận, nồng độ axit uric trong máu sẽ tăng dù chế độ ăn vẫn lành mạnh.

Mất nước làm giảm khả năng đào thải axit uric

Thận đóng vai trò quan trọng trong việc lọc và đào thải axit uric qua nước tiểu. Khi cơ thể bị thiếu nước, lượng nước tiểu giảm khiến khả năng loại bỏ các chất thải chuyển hóa, bao gồm axit uric, bị suy giảm.

Ngay cả tình trạng mất nước nhẹ cũng có thể làm tăng tạm thời nồng độ axit uric trong máu. Điều này thường xảy ra trong những ngày thời tiết nóng, khi vận động nhiều, sau khi tập thể dục cường độ cao hoặc khi uống không đủ nước.

Ảnh hưởng từ một số loại thuốc

Một số thuốc điều trị bệnh mạn tính có thể làm thay đổi quá trình đào thải axit uric của thận. Ví dụ, thuốc lợi tiểu dùng trong điều trị tăng huyết áp, một số thuốc tim mạch hoặc thuốc điều trị bệnh thận có thể làm giảm khả năng bài tiết axit uric qua nước tiểu.

Khi axit uric không được đào thải hiệu quả, chất này sẽ tích tụ dần trong máu và làm tăng nguy cơ tăng axit uric hoặc bệnh gout. Trong những trường hợp này, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phác đồ điều trị nếu cần thiết.

Chức năng thận suy giảm

Khoảng 2/3 lượng axit uric trong cơ thể được đào thải qua thận, phần còn lại được thải qua đường tiêu hóa. Nếu chức năng thận suy giảm, dù chỉ ở mức độ nhẹ, khả năng lọc và bài tiết chất thải sẽ bị ảnh hưởng.

Khi đó, axit uric có xu hướng tích tụ trong máu ngay cả khi lượng purin từ thực phẩm không cao. Một số tình trạng sức khỏe như bệnh thận mạn tính, hội chứng chuyển hóa, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường có thể làm giảm hiệu quả hoạt động của thận, từ đó góp phần làm tăng nồng độ axit uric.

Yếu tố di truyền và rối loạn chuyển hóa

Một số người có khuynh hướng di truyền khiến cơ thể sản sinh nhiều axit uric hơn hoặc giảm khả năng đào thải chất này qua thận.

Ngoài ra, các rối loạn chuyển hóa như kháng insulin, béo phì hoặc hội chứng chuyển hóa cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình xử lý axit uric của cơ thể.

Stress chuyển hóa và thay đổi lối sống đột ngột

Những thay đổi mạnh về thể chất hoặc tâm lý có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái stress chuyển hóa. Trong giai đoạn này, cơ thể có xu hướng tăng cường phân giải năng lượng và mô tế bào, từ đó giải phóng nhiều purin hơn và làm tăng sản xuất axit uric.

Các tình huống thường gặp bao gồm:

• Tập luyện cường độ quá cao.
• Nhiễm trùng hoặc bệnh cấp tính.
• Giảm cân quá nhanh.
• Nhịn ăn hoặc bỏ bữa kéo dài.
• Căng thẳng tâm lý trong thời gian dài.

Những yếu tố này có thể khiến axit uric tăng tạm thời.

Ăn một số thực phẩm giàu purin hoặc fructose

Không phải tất cả thực phẩm được xem là “healthy” đều phù hợp với người có nguy cơ tăng axit uric. Một số thực phẩm giàu dinh dưỡng như nấm, đậu khô, một số loại hải sản hoặc nước ép trái cây giàu fructose vẫn có thể góp phần làm tăng nồng độ axit uric nếu sử dụng quá nhiều.

Fructose, loại đường tự nhiên có trong trái cây và nước ép có thể kích thích cơ thể tăng sản xuất purin nội sinh, từ đó làm tăng axit uric.

Ăn uống rất “healthy” nhưng axit uric vẫn tăng, vì sao? Nguyên nhân là vì nồng độ axit uric trong máu không chỉ phụ thuộc vào chế độ ăn mà còn liên quan đến quá trình chuyển hóa của cơ thể, chức năng thận, lối sống và một số bệnh lý hoặc thuốc đang sử dụng. Do đó, ngoài việc duy trì chế độ ăn lành mạnh, bạn nên theo dõi sức khỏe định kỳ và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu axit uric tăng kéo dài.