Bệnh lý tuyến giáp: Dễ mắc, dễ bỏ sót và cần được phát hiện sớm

Vì sao cần quan tâm đến tuyến giáp?

Tuyến giáp tham gia điều hòa hầu hết hoạt động sống của cơ thể. Tuy nhiên, nhiều rối loạn tuyến giáp diễn tiến âm thầm, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường. Nhận thức đúng là bước đầu để phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

Tuyến giáp nằm ở phía trước cổ, ngay trước khí quản, có hình dạng giống cánh bướm. Tuyến giáp là một tuyến nội tiết, có nhiệm vụ tạo ra hormone và đưa trực tiếp vào máu để điều khiển nhiều hoạt động của cơ thể. Các hormone chính của tuyến giáp gồm:

• T4 (thyroxine): Hormone được tạo ra nhiều nhất. T4 hoạt động như “dạng dự trữ” và sẽ được cơ thể chuyển đổi thành T3 khi cần.
• T3 (triiodothyronine): Hormone có tác dụng mạnh nhất, giúp kiểm soát tốc độ hoạt động và trao đổi chất của các tế bào.
• rT3 (T3 đảo ngược): Được tạo ra với lượng rất nhỏ, có tác dụng làm chậm hoạt động của T3 trong một số tình huống đặc biệt.
• Calcitonin: Hormone giúp giữ cân bằng lượng canxi trong máu, liên quan đến sức khỏe xương.

Hormone tuyến giáp đóng vai trò như “bộ điều chỉnh tốc độ” của cơ thể. Khi thiếu hoặc thừa hormone, nhiều chức năng quan trọng như chuyển hóa, điều hòa thân nhiệt, tim mạch, thần kinh, cơ - xương, miễn dịch và sinh sản có thể bị rối loạn. Dù kích thước nhỏ, tuyến giáp lại ảnh hưởng sâu rộng, vì vậy hiểu đúng vai trò của tuyến giáp là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Những bệnh lý tuyến giáp phổ biến hiện nay

Dù giữ vai trò quan trọng, các rối loạn tuyến giáp thường diễn tiến âm thầm và dễ bị bỏ qua. Hiện Việt Nam có hơn 3,6 triệu người mắc bệnh tuyến giáp, nhưng chỉ khoảng một nửa được phát hiện sớm, cho thấy còn nhiều hạn chế trong nhận thức và chăm sóc sức khỏe tuyến giáp. Trên thực tế, các bệnh lý tuyến giáp có thể xuất hiện dưới nhiều hình thái với biểu hiện và mức độ ảnh hưởng khác nhau:

Suy giáp

Ước tính khoảng 4,6% người Việt Nam mắc suy giáp. Đây là tình trạng tuyến giáp không sản xuất đủ hormone cần thiết cho cơ thể, khiến người bệnh dễ mệt mỏi kéo dài, tăng cân, da khô, sợ lạnh, giảm trí nhớ và khó tập trung.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, suy giáp có thể làm tăng nguy cơ rối loạn mỡ máu, ảnh hưởng đến tim mạch và chất lượng sống lâu dài.

Cường giáp

Cường giáp là tình trạng tuyến giáp tiết quá nhiều hormone, gây hồi hộp, tim đập nhanh, run tay, sụt cân dù ăn uống bình thường, kèm theo cáu gắt và mất ngủ.

Trong đó, Basedow (bệnh Graves) là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 95% các trường hợp cường giáp, nếu kéo dài, bệnh có thể dẫn đến loãng xương và rối loạn tim mạch.

Bướu cổ và nhân tuyến giáp

Ở người bình thường, tuyến giáp nặng khoảng 15 - 25 gram và không thể nhìn thấy khi quan sát bên ngoài. Khi tuyến giáp to lên bất thường, còn gọi là bướu cổ, vùng cổ trước có thể phình ra, dễ nhận thấy bằng mắt hoặc sờ thấy.

Bướu cổ có thể lan tỏa hoặc xuất hiện các nhân, đa số nhân tuyến giáp là lành tính và không gây triệu chứng rõ ràng, nhưng vẫn cần được theo dõi định kỳ để đánh giá diễn tiến và loại trừ nguy cơ ác tính.

Viêm tuyến giáp

Viêm tuyến giáp thường liên quan đến rối loạn miễn dịch, có thể gây đau vùng cổ và làm rối loạn chức năng tuyến giáp trong một thời gian.

Ở một số trường hợp như viêm tuyến giáp sau sinh hoặc viêm tuyến giáp không đau, chức năng tuyến giáp có thể hồi phục nhưng thường cần 12 - 18 tháng. Tuy nhiên, khoảng 20% người bệnh có nguy cơ tiến triển thành suy giáp vĩnh viễn.

Ung thư tuyến giáp

Ung thư tuyến giáp là loại ung thư nội tiết thường gặp nhất, chiếm hơn 90% các trường hợp ung thư của hệ nội tiết. Bệnh thường tiến triển chậm và có tiên lượng tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

Nhìn chung, các bệnh lý tuyến giáp khá phổ biến và dễ bị bỏ sót. Đáng lưu ý, nguy cơ mắc bệnh không phân bố đồng đều, một số nhóm đối tượng có khả năng mắc rối loạn tuyến giáp cao hơn và cần được theo dõi sớm.

Điều gì khiến tuyến giáp dễ bị rối loạn?

Sức khỏe tuyến giáp không chỉ phụ thuộc vào yếu tố di truyền mà còn chịu tác động từ nhiều yếu tố bên ngoài. Một số thói quen sinh hoạt và điều kiện môi trường có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chức năng tuyến giáp nếu không được kiểm soát tốt. Các yếu tố thường gặp gồm:

• Tình trạng i-ốt trong khẩu phần ăn: Thiếu hoặc thừa i-ốt đều có thể làm rối loạn quá trình sản xuất hormone tuyến giáp.
• Rối loạn miễn dịch: Các bệnh tự miễn có thể khiến hệ miễn dịch tấn công nhầm tuyến giáp.
• Thay đổi nội tiết: Giai đoạn sau sinh, tiền mãn kinh hoặc mãn kinh làm tăng nguy cơ rối loạn tuyến giáp, đặc biệt ở phụ nữ.
• Căng thẳng kéo dài: Stress mạn tính có thể ảnh hưởng đến trục nội tiết, gián tiếp tác động đến chức năng tuyến giáp.
• Môi trường và thuốc: Một số hóa chất, thuốc hoặc phơi nhiễm kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến giáp.

Chính vì chịu tác động từ nhiều yếu tố như vậy, các bệnh lý tuyến giáp thường tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ sót nếu không được quan tâm đúng mức. Đây cũng là lý do vì sao việc tầm soát và phát hiện sớm bệnh tuyến giáp đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Tầm soát tuyến giáp: Bước nhỏ, lợi ích lớn cho sức khỏe

Tầm soát tuyến giáp giúp phát hiện bất thường ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Đây là phương pháp hiệu quả để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Các phương pháp thường được sử dụng gồm:

• Xét nghiệm hormone tuyến giáp: Giúp đánh giá chức năng tuyến giáp thông qua các chỉ số trong máu.
• Siêu âm tuyến giáp: Phát hiện bướu cổ, nhân tuyến giáp và các bất thường về cấu trúc.
• Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA): Khi có nốt nghi ngờ trên siêu âm, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm này để chẩn đoán chính xác.
• Thời điểm đi khám: Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ hoặc khi thuộc nhóm nguy cơ cao, kể cả khi chưa có biểu hiện rõ rệt.

Phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời, cải thiện chất lượng sống và hạn chế các biến chứng liên quan đến tim mạch, xương khớp và sinh sản.

Bảo vệ sức khỏe tuyến giáp từ thói quen hằng ngày

Bên cạnh việc thăm khám y tế, thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ tuyến giáp.

• Chế độ ăn uống: Bổ sung i-ốt, selen và kẽm đúng và đủ thông qua thực phẩm tự nhiên, tránh lạm dụng thực phẩm bổ sung khi chưa có chỉ định.
• Lối sống: Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng, duy trì vận động nhẹ nhàng để hỗ trợ cân bằng nội tiết.
• Không tự ý dùng thuốc nội tiết: Việc sử dụng hormone tuyến giáp không đúng chỉ định có thể gây rối loạn nghiêm trọng.
• Khám sức khỏe định kỳ: Giúp theo dõi chức năng tuyến giáp và phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn.

Tháng Nhận thức về sức khỏe tuyến giáp không chỉ mang ý nghĩa truyền thông mà còn là lời nhắc nhở mỗi người chủ động lắng nghe cơ thể mình. Hiểu đúng về tuyến giáp, nhận biết sớm dấu hiệu và duy trì lối sống lành mạnh chính là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài và nâng cao chất lượng sống.