Bộ Y tế đề xuất giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần từ áp lực học tập, công việc

Bộ Y tế đề xuất mở rộng giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần

Theo Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh đang được công bố để lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan, tổ chức và người dân. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc mở rộng phạm vi giám sát trong phòng, chống rối loạn tâm thần.

Theo Cục Phòng bệnh, đây là nội dung mới được quy định trong Luật Phòng bệnh và hiện đang được các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực y tế thảo luận, góp ý để hoàn thiện trước khi ban hành.

Theo dự thảo, hệ thống giám sát sẽ không chỉ tập trung vào những người đã được chẩn đoán mắc bệnh mà còn bao gồm cả các nhóm nguy cơ trong cộng đồng. Cách tiếp cận này nhằm giúp ngành y tế phát hiện sớm và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Cụ thể, dự thảo xác định ba nhóm đối tượng cần được giám sát gồm:

• Người mắc rối loạn tâm thần, bao gồm các bệnh phổ biến như tâm thần phân liệt, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ, động kinh và một số rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.
• Người tử vong do rối loạn tâm thần, được xác định theo phân loại bệnh quốc tế nhằm phục vụ công tác thống kê và đánh giá nguy cơ trong y tế công cộng.
• Người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần, bao gồm những người có tiền sử bệnh hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ liên quan.

Trong đó, việc bổ sung nhóm người có nguy cơ được xem là điểm mới của dự thảo, thể hiện định hướng mở rộng giám sát từ điều trị sang phòng ngừa sớm trong cộng đồng.

Áp lực học tập, công việc được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng

Dự thảo Thông tư cũng chỉ ra nhiều nhóm yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc rối loạn tâm thần, bao gồm các yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội. Đáng chú ý, áp lực học tập, áp lực công việc và stress kéo dài được đề cập như một yếu tố nguy cơ cần theo dõi.

Theo Cục Phòng bệnh, các yếu tố nguy cơ được chia thành bốn nhóm chính.

Yếu tố sinh học và di truyền

Yếu tố này có thể bao gồm tiền sử gia đình có người mắc rối loạn tâm thần, chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não hoặc mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch, ung thư, HIV/AIDS.

Ngoài ra, một số giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh hoặc tuổi cao cũng được xem là thời điểm dễ phát sinh rối loạn tâm lý.

Yếu tố tâm lý

Những sang chấn như mất người thân, ly hôn, thất nghiệp, bạo lực gia đình hoặc các tai nạn, thảm họa có thể khiến nguy cơ rối loạn tâm thần gia tăng. Bên cạnh đó, stress kéo dài, đặc điểm nhân cách nhạy cảm hoặc tiền sử có ý nghĩ tự sát cũng được xem là dấu hiệu cần theo dõi.

Yếu tố xã hội

Các yếu tố xã hội bao gồm tình trạng cô lập, thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, môi trường sống có bạo lực hoặc tội phạm, cũng như việc lạm dụng các chất kích thích như rượu, bia, ma túy hoặc thuốc an thần.

Yếu tố liên quan đến áp lực kéo dài trong học tập, lao động và kinh tế

Theo cơ quan chuyên môn, việc đưa các yếu tố này vào diện giám sát phản ánh thực tế ngày càng nhiều người phải đối mặt với căng thẳng tâm lý trong môi trường học tập và làm việc hiện đại.

Định hướng chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh” trong sức khỏe tâm thần

Việc mở rộng giám sát không chỉ dừng lại ở thống kê số ca bệnh mà còn hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu về nguy cơ trong cộng đồng.

Theo dự thảo, với người mắc rối loạn tâm thần, cơ quan chuyên môn sẽ thu thập các thông tin cơ bản như họ tên, giới tính, ngày sinh, nghề nghiệp, địa chỉ cư trú và mã định danh cá nhân. Đồng thời, các dữ liệu liên quan đến tình trạng bệnh như nơi chẩn đoán, mức độ bệnh, tình trạng tái phát, nhập viện hoặc việc sử dụng thuốc cũng sẽ được theo dõi.

Đối với người có nguy cơ mắc bệnh, ngành y tế dự kiến ghi nhận thêm các thông tin về tiền sử sức khỏe, yếu tố tâm lý, điều kiện xã hội và các biểu hiện sớm như giảm khả năng học tập, làm việc, rối loạn cảm xúc hoặc thay đổi hành vi kéo dài.

Ngoài ra, các dữ liệu xã hội liên quan như thất nghiệp, bạo lực gia đình, bạo lực học đường hay lạm dụng chất kích thích cũng có thể được tổng hợp nhằm đánh giá toàn diện các yếu tố nguy cơ.

Theo Cục Phòng bệnh, việc đưa các yếu tố như áp lực học tập, stress kéo dài hay bạo lực gia đình vào diện giám sát cho thấy định hướng chuyển từ tiếp cận “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, trong đó phát hiện sớm và quản lý nguy cơ được xem là yếu tố quan trọng để giảm gánh nặng rối loạn tâm thần trong cộng đồng.

Đề xuất đưa người chịu áp lực học tập, công việc vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng. Nếu được hoàn thiện và triển khai, chính sách này được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, từ đó tăng cường phòng ngừa và bảo vệ tốt hơn sức khỏe tâm thần cho người dân.