Cảnh giác RSV dịp đầu năm, bảo vệ con để tránh biến chứng nặng

Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 1 tuổi, là nhóm dễ bị tổn thương và có nguy cơ diễn tiến nặng nếu không được theo dõi, chăm sóc đúng cách. Vì vậy, nâng cao cảnh giác và chủ động bảo vệ trẻ trước RSV là bước quan trọng giúp hạn chế diễn tiến nghiêm trọng và bảo đảm sức khỏe cho con.

Tình hình virus RSV gây bệnh trong mùa cao điểm đầu năm

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những tác nhân phổ biến nhất gây viêm đường hô hấp dưới như viêm phổi và viêm tiểu phế quản, đặc biệt ở trẻ dưới 12 tháng tuổi. Ước tính RSV chiếm khoảng 50 - 80% các trường hợp viêm tiểu phế quản và 30 - 40% ca viêm phổi ở trẻ nhũ nhi.

Tại Việt Nam, nhiều khảo sát cho thấy tỷ lệ phát hiện RSV ở trẻ nhập viện vì bệnh hô hấp dao động từ 20 - 50%. Virus này lưu hành quanh năm, song thời điểm bùng phát có sự khác biệt giữa các khu vực. Ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, số ca mắc thường gia tăng vào giai đoạn giao mùa đông - xuân, khi thời tiết lạnh và độ ẩm cao. Đây cũng là thời điểm nhu cầu đi lại, giao lưu giữa các địa phương tăng lên, tạo điều kiện thuận lợi cho virus lan rộng trong cộng đồng.

RSV lây truyền chủ yếu qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, cũng như qua tiếp xúc với các bề mặt nhiễm virus như đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế hoặc bàn tay. Điều kiện khí hậu lạnh ẩm, ô nhiễm không khí và sự thay đổi thời tiết có thể làm suy giảm sức đề kháng, khiến niêm mạc đường hô hấp khô và giảm khả năng đào thải mầm bệnh, từ đó làm tăng nguy cơ nhiễm RSV ở trẻ nhỏ.

Dịp đầu năm, khi hoạt động đi lại, tụ họp gia đình và tham gia lễ hội diễn ra nhiều hơn, nguy cơ lây lan RSV cũng tăng cao. Một người nhiễm RSV có thể truyền virus cho 3 - 4 người khác, kể cả khi không có biểu hiện rõ ràng. Trẻ nhỏ dù chủ yếu sinh hoạt trong nhà vẫn có thể nhiễm bệnh từ người thân hoặc trẻ lớn mang mầm bệnh về sau khi đi học, đi làm. Đáng lưu ý, miễn dịch sau khi mắc RSV không kéo dài lâu, vì vậy trẻ vẫn có thể tái nhiễm nếu tiếp xúc lại với nguồn lây.

Trẻ dưới 1 tuổi nhiễm RSV có nguy cơ diễn tiến nặng

Không chỉ dễ nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV), trẻ dưới 12 tháng tuổi còn có khả năng chuyển nặng cao hơn so với các nhóm tuổi khác. Nguyên nhân chủ yếu do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, cấu trúc đường thở còn nhỏ và hẹp, phổi và phế nang vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Khi xảy ra viêm nhiễm, niêm mạc đường thở dễ phù nề, làm cản trở lưu thông khí và giảm hiệu quả trao đổi oxy, từ đó dẫn đến khó thở và nguy cơ suy hô hấp.

Ngoài ra, trẻ nhỏ khi mắc bệnh thường mệt mỏi, bú kém hoặc bỏ bú. Do chưa biết cách khạc, tống xuất đờm nhớt, dịch tiết dễ ứ đọng trong đường hô hấp, tạo điều kiện để virus tiếp tục nhân lên và gây tổn thương phổi nghiêm trọng hơn.

Thông thường, bệnh có xu hướng nặng lên trong khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Các dấu hiệu cảnh báo gồm thở nhanh, rút lõm lồng ngực, khò khè, ho từng cơn dồn dập, tím môi, lừ đừ, da lạnh hoặc mệt lả. Nếu không được xử trí kịp thời, trẻ có thể gặp các biến chứng như xẹp phổi, tràn khí màng phổi và suy hô hấp. Một số trường hợp còn đồng nhiễm với các tác nhân hô hấp khác như virus cúm, phế cầu hoặc rhinovirus, làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh. Về lâu dài, trẻ từng nhiễm RSV nặng có nguy cơ khò khè tái diễn, hen phế quản hoặc chậm tăng cân.

Điều đáng lưu ý là giai đoạn khởi phát của RSV thường biểu hiện tương tự cảm lạnh thông thường với các triệu chứng như ho, sổ mũi, khò khè nhẹ hoặc sốt nhẹ trong 1 - 2 ngày đầu. Chính sự tương đồng này dễ khiến cha mẹ chủ quan, tự chăm sóc tại nhà mà không theo dõi sát diễn tiến. Việc chậm phát hiện và can thiệp kịp thời có thể làm tăng nguy cơ biến chứng và kéo dài thời gian hồi phục của trẻ.

Chủ động phòng ngừa RSV bằng tiêm chủng để bảo vệ gián tiếp trẻ nhỏ

Virus hợp bào hô hấp (RSV) hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, trong khi trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi lại là nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng cao nhất. Vì vậy, phòng ngừa chủ động đóng vai trò then chốt trong việc giảm nguy cơ nhập viện và biến chứng hô hấp nghiêm trọng.

Hiện nay, các biện pháp phòng ngừa RSV bằng tiêm chủng đã được triển khai tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu rõ là vắc xin RSV hiện không được tiêm trực tiếp cho trẻ nhỏ khỏe mạnh, mà chủ yếu dành cho người lớn thuộc nhóm nguy cơ.

Đối tượng được khuyến cáo tiêm vắc xin RSV

Hai loại vắc xin RSV đã được cấp phép tại nhiều quốc gia gồm:

• Abrysvo.
• Arexvy.

Các đối tượng được khuyến cáo tiêm bao gồm:

Người từ 60 tuổi trở lên

Người cao tuổi, đặc biệt những người có bệnh lý nền như tim mạch, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch, có nguy cơ cao mắc RSV nặng. Tiêm phòng giúp giảm nguy cơ nhập viện và biến chứng hô hấp.

Phụ nữ mang thai

Tiêm vắc xin RSV trong giai đoạn thai kỳ phù hợp giúp cơ thể mẹ tạo ra kháng thể chống lại virus. Các kháng thể này có thể truyền qua nhau thai sang thai nhi, từ đó giúp bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời - thời điểm trẻ có nguy cơ cao nhất nhưng hệ miễn dịch còn non yếu.

Bảo vệ gián tiếp trẻ nhỏ thông qua tiêm chủng cho người lớn trong gia đình

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ hiện chưa phải là đối tượng tiêm chủng RSV thường quy. Do đó, chiến lược bảo vệ gián tiếp thông qua tiêm phòng cho người lớn trong gia đình được xem là một giải pháp quan trọng.

Khi ông bà, cha mẹ hoặc người chăm sóc trẻ được tiêm phòng đầy đủ:

• Nguy cơ mắc RSV và mang virus về nhà sẽ giảm.
• Tải lượng virus lưu hành trong gia đình được hạn chế.
• Khả năng lây truyền sang trẻ sơ sinh giảm đáng kể.

Cách tiếp cận này tương tự chiến lược “bảo vệ vòng tròn”, nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm cho nhóm trẻ nhỏ dễ tổn thương.

Địa điểm tiêm phòng RSV

Hiện nay, một số cơ sở tiêm chủng đã triển khai dịch vụ tư vấn và tiêm phòng RSV cho đúng nhóm đối tượng theo khuyến cáo chuyên môn. Trong đó, Trung tâm Tiêm chủng Long Châu là đơn vị cung cấp các loại vắc xin RSV như Abrysvo và Arexvy theo chỉ định phù hợp với từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

Đơn vị thực hiện quy trình sàng lọc trước tiêm, tư vấn cá nhân hóa theo từng nhóm đối tượng (người cao tuổi, phụ nữ mang thai), bảo quản vắc xin theo tiêu chuẩn dây chuyền lạnh và theo dõi sau tiêm nhằm đảm bảo an toàn. Người dân nên trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế để được hướng dẫn cụ thể về chỉ định và thời điểm tiêm phù hợp.

Lưu ý khi tìm hiểu về tiêm phòng RSV

Trước khi quyết định tiêm chủng, phụ huynh và người thân trong gia đình nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn cụ thể về:

• Độ tuổi phù hợp.
• Tình trạng sức khỏe cá nhân.
• Thời điểm tiêm thích hợp (đặc biệt đối với phụ nữ mang thai).

Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp dự phòng khác như rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc với người có triệu chứng hô hấp và giữ môi trường sống thông thoáng vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa RSV.

“Cảnh giác RSV dịp đầu năm, bảo vệ con để tránh biến chứng nặng” không chỉ là một thông điệp truyền thông mà còn là lời nhắc quan trọng đối với mỗi gia đình có trẻ nhỏ. Trong bối cảnh thời tiết chuyển mùa, nhu cầu đi lại và tiếp xúc tăng cao, việc chủ động theo dõi các dấu hiệu hô hấp bất thường, thăm khám kịp thời và áp dụng các biện pháp phòng ngừa phù hợp sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ diễn tiến nặng do RSV.