Cây ngân hạnh: Công dụng, lợi ích và lưu ý khi dùng

Ginkgo biloba (bạch quả, ngân hạnh) là một trong những dược liệu được nghiên cứu nhiều trong cả y học cổ truyền và dược học hiện đại. Loài cây này đặc biệt được quan tâm nhờ tiềm năng hỗ trợ chức năng nhận thức và sức khỏe não bộ.

Cây ngân hạnh là gì và những điều cần biết về loại thảo dược quý này

Cây ngân hạnh, có tên khoa học là Ginkgo biloba, là một trong những loài cây sống lâu đời nhất trên Trái Đất, đôi khi được mệnh danh là “hóa thạch sống”. Có nguồn gốc từ Trung Quốc, nó đã được sử dụng trong y học cổ truyền hàng ngàn năm trước nhằm hỗ trợ một số vấn đề sức khỏe.

Ngày nay, chiết xuất chuẩn hóa từ lá khô của cây ngân hạnh là một trong những thảo dược bổ sung được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Thành phần tạo nên công dụng của loại thảo dược này là hai nhóm hợp chất chính: Flavonoid, có đặc tính chống oxy hóa mạnh mẽ; và terpenoid (ginkgolides, bilobalide), được cho là có ảnh hưởng đến tuần hoàn vi mạch và hoạt động chống oxy hóa, nhờ vào khả năng ảnh hưởng đến trương lực mạch máu và hoạt tính kết tập tiểu cầu, theo một số nghiên cứu.

Công dụng nổi bật của cây ngân hạnh đối với sức khỏe

Nhờ vào các hoạt chất quý giá, Ginkgo biloba đã được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực liên quan đến chức năng nhận thức và tuần hoàn. Một số nghiên cứu lâm sàng và tổng quan hệ thống đã đánh giá tác động của Ginkgo biloba đối với chức năng nhận thức.

Hỗ trợ chức năng não bộ và tăng cường trí nhớ

Đây là một trong những công dụng được được biết đến rộng rãi nhất của Ginkgo biloba. Một số nghiên cứu cho thấy Ginkgo biloba có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn vi mạch và hoạt động dẫn truyền thần kinh, tuy nhiên cơ chế tác động vẫn đang được tiếp tục làm rõ. Về hiệu quả lâm sàng, một số nghiên cứu ghi nhận Ginkgo biloba có thể hỗ trợ chức năng nhận thức ở người lớn tuổi hoặc người có suy giảm nhận thức nhẹ.

Bên cạnh đó, một số nghiên cứu và phân tích tổng hợp cho thấy chiết xuất chuẩn hóa Ginkgo biloba có thể giúp cải thiện nhẹ hoặc làm chậm tiến triển triệu chứng ở một số bệnh nhân suy giảm nhận thức hoặc sa sút trí tuệ mức độ nhẹ đến trung bình.

Nó cũng được nghiên cứu như một liệu pháp hỗ trợ cho bệnh nhân mắc các chứng sa sút trí tuệ như Alzheimer, giúp cải thiện các triệu chứng và làm chậm tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, Ginkgo biloba chiết xuất chuẩn hóa EGb 761 không nên được xem là phương pháp thay thế cho điều trị y khoa tiêu chuẩn ở bệnh nhân sa sút trí tuệ.

Cải thiện tuần hoàn máu

Các terpenoid như ginkgolides được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng đến trương lực mạch máu và hoạt tính kết tập tiểu cầu. Điều này không chỉ tốt cho não bộ mà còn cho toàn bộ hệ thống tuần hoàn của cơ thể. Một số nghiên cứu ghi nhận Ginkgo biloba có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng đau cách hồi ở bệnh động mạch ngoại biên, tuy nhiên hiệu quả thường ở mức khiêm tốn.

Một điều cần lưu ý, do có ảnh hưởng đến hoạt tính tiểu cầu, Ginkgo biloba có thể tương tác với thuốc chống đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu, làm tăng nguy cơ chảy máu ở một số người.

Đặc tính chống oxy hóa mạnh mẽ

Các gốc tự do là những phân tử không ổn định được tạo ra trong quá trình trao đổi chất và do các yếu tố môi trường như ô nhiễm, tia UV. Chúng gây ra stress oxy hóa, làm hỏng tế bào và góp phần vào quá trình lão hóa cũng như sự phát triển của nhiều bệnh mạn tính.

Flavonoid trong Ginkgo biloba có đặc tính chống oxy hóa trong các nghiên cứu tiền lâm sàng, góp phần bảo vệ tế bào khỏi stress oxy hóa.

Các lợi ích tiềm năng khác của cây ngân hạnh

Ngoài các công dụng chính kể trên, Ginkgo biloba còn được nghiên cứu về nhiều lợi ích tiềm năng khác, bao gồm:

• Giảm lo âu: Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận Ginkgo biloba có thể có tác động đến triệu chứng lo âu, tuy nhiên bằng chứng hiện còn hạn chế và chưa nhất quán.
• Cải thiện sức khỏe mắt: Một số nghiên cứu ban đầu khảo sát ảnh hưởng của Ginkgo biloba lên tuần hoàn vi mạch võng mạc, tuy nhiên bằng chứng về lợi ích lâm sàng trong glaucoma hoặc thoái hóa điểm vàng tuổi già còn hạn chế.
• Hỗ trợ điều trị ù tai và chóng mặt: Ginkgo biloba thường được sử dụng trong thực hành dân gian cho ù tai và chóng mặt, tuy nhiên các nghiên cứu lâm sàng cho thấy hiệu quả còn chưa rõ ràng, đặc biệt đối với ù tai.
• Giảm triệu chứng hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS): Một số nghiên cứu nhỏ gợi ý Ginkgo biloba có thể có ảnh hưởng đến một số triệu chứng của PMS, tuy nhiên bằng chứng hiện còn hạn chế.

Lưu ý quan trọng khi sử dụng cây ngân hạnh

Mặc dù chiết xuất cây ngân hạnh mang lại nhiều lợi ích, việc sử dụng cần cẩn trọng và tốt nhất là nên có sự tư vấn từ bác sĩ hoặc dược sĩ. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn đang có bệnh nền hoặc đang dùng các loại thuốc khác.

Tác dụng phụ và tương tác thuốc

Ginkgo biloba thường được dung nạp tốt, nhưng một số người có thể gặp tác dụng phụ nhẹ như nhức đầu, chóng mặt, tim đập nhanh, rối loạn tiêu hóa, phản ứng dị ứng da hoặc nguy cơ co giật (hiếm) liên quan ginkgotoxin (nhất là hạt sống). Tác dụng phụ nghiêm trọng nhất cần lưu ý là tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc kết hợp với một số loại thuốc.

Vì lý do này, Ginkgo biloba có thể tương tác với các loại thuốc chống đông máu (warfarin), thuốc chống tiểu cầu (aspirin, clopidogrel), và thuốc chống viêm không steroid (NSAID). Nó cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của một số thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị cao huyết áp và thuốc trị đái tháo đường. Nguy cơ chảy máu có thể tăng lên nếu dùng chung.

Đối tượng không nên dùng cây ngân hạnh

Một số nhóm đối tượng nên tránh sử dụng Ginkgo biloba hoặc cần tham khảo ý kiến bác sĩ rất kỹ lưỡng:

• Phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú (dữ liệu an toàn còn hạn chế).
• Người có rối loạn chảy máu hoặc đang dùng thuốc làm loãng máu.
• Người chuẩn bị phẫu thuật (cần ngưng sử dụng ít nhất 1 -2 tuần trước khi phẫu thuật).
• Người có tiền sử động kinh hoặc co giật (hạt bạch quả sống chứa ginkgotoxin, do nguy cơ làm tăng kích thích thần kinh, đặc biệt khi dùng chế phẩm không chuẩn hóa).
• Trẻ em.

Chọn mua sản phẩm cây ngân hạnh chất lượng

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, bạn nên chọn các sản phẩm chiết xuất cây ngân hạnh đã được chuẩn hóa, thường chứa 24% flavonoid glycosides và 6% terpene lactones, tùy theo chuẩn chiết xuất như EGb 761.

Hãy mua sản phẩm từ các thương hiệu uy tín và nhà thuốc đáng tin cậy để tránh hàng giả, hàng kém chất lượng, đảm bảo bạn nhận được đầy đủ lợi ích từ cây ngân hạnh.

Nhìn chung, cây ngân hạnh là một loại thảo dược có một số lợi ích được nghiên cứu trong lĩnh vực tuần hoàn và chức năng nhận thức. Tuy nhiên, việc sử dụng an toàn đòi hỏi sự hiểu biết về liều lượng, tác dụng phụ và các tương tác tiềm ẩn. Đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để xác định xem Ginkgo biloba có phải là lựa chọn phù hợp cho bạn hay không.