Có nên đánh thức người bị mộng du không? Xử trí như thế nào?

Mộng du là một dạng rối loạn giấc ngủ khá phổ biến, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên. Khi chứng kiến tình trạng này, nhiều người thường lo lắng và phản xạ tự nhiên là cố gắng đánh thức người đang mộng du. Tuy nhiên, cách xử trí này không phải lúc nào cũng phù hợp và đôi khi còn khiến tình huống trở nên khó kiểm soát hơn.

Người bị mộng du có triệu chứng thế nào?

Mộng du là một rối loạn giấc ngủ khiến người bệnh thực hiện các hoạt động bất thường trong khi vẫn đang ngủ. Thuật ngữ y khoa của tình trạng này là somnambulism, bắt nguồn từ tiếng Latinh với nghĩa là “ngủ” và “đi bộ”. Các chuyên gia xếp mộng du vào nhóm parasomnia, tức là các hành vi bất thường xảy ra trong khi ngủ.

Đúng như tên gọi, biểu hiện phổ biến nhất của mộng du là đứng dậy và đi lại trong khi ngủ. Tuy nhiên, người bị mộng du cũng có thể thực hiện nhiều hành động khác nhau mà bản thân họ không ý thức được. Những đặc điểm thường gặp khi một người đang mộng du gồm:

• Trạng thái tỉnh giấc một phần: Người bệnh có thể hoạt động nhưng chưa thực sự tỉnh táo.
• Thời điểm xuất hiện: Hiện tượng thường xảy ra trong khoảng 2 - 3 giờ đầu sau khi ngủ, khi giấc ngủ sâu bắt đầu.
• Thiếu phối hợp động tác: Các cử động thường vụng về, chậm chạp hoặc thiếu chính xác.
• Nhận thức hạn chế: Người bệnh không nhận thức rõ môi trường xung quanh và thường không phản ứng khi được gọi.
• Mất trí nhớ sau khi tỉnh dậy: Hầu hết người bị mộng du không nhớ những gì đã xảy ra trong lúc ngủ.

Trong nhiều trường hợp, hành vi của người mộng du khá đơn giản, chẳng hạn như đi lại trong phòng hoặc ngồi dậy trên giường. Tuy nhiên, một số người có thể thực hiện các hành động phức tạp hơn. Một số hành vi có thể xảy ra trong lúc mộng du bao gồm:

• Nói chuyện hoặc nói mớ trong khi ngủ.
• Đi ra khỏi phòng hoặc ra ngoài nhà.
• Đi tiểu ở những nơi không phù hợp.
• Ăn uống trong khi ngủ.
• Thực hiện các hành động giống với nội dung giấc mơ.

Đôi khi, người mộng du có thể ăn những loại thực phẩm mà bình thường họ không ăn, chẳng hạn như thực phẩm chưa nấu chín hoặc các món ăn nhiều tinh bột. Điều này có thể khiến lượng calo nạp vào tăng lên mà họ không hề nhận ra.

Phần lớn người mộng du không thực hiện được những hành động phức tạp vì khả năng phối hợp và nhận thức bị hạn chế. Tuy vậy, trong những trường hợp hiếm gặp, người bệnh vẫn có thể thực hiện các hoạt động phức tạp như nấu ăn hoặc lái xe, đặc biệt khi họ bị thiếu ngủ kéo dài.

Có nên đánh thức người bị mộng du?

Theo các chuyên gia về giấc ngủ, không nên cố gắng đánh thức người đang mộng du một cách đột ngột. Điều này có thể khiến họ trở nên bối rối, hoảng loạn hoặc có phản ứng khó kiểm soát.

Khi tỉnh dậy trong trạng thái mộng du, người bệnh thường không nhận thức được mình đang ở đâu hoặc điều gì đang xảy ra. Điều này có thể khiến họ giật mình hoặc phản ứng mạnh, thậm chí gây nguy hiểm cho bản thân hoặc những người xung quanh. Trong nhiều trường hợp, việc đánh thức đột ngột có thể khiến người mộng du:

• Hoảng sợ hoặc mất phương hướng.
• Có phản ứng chống cự theo bản năng.
• Tăng nguy cơ té ngã hoặc va chạm.

Vì vậy, các chuyên gia thường khuyến nghị không đánh thức người đang mộng du, trừ khi họ đang ở trong tình huống nguy hiểm cần can thiệp ngay.

Khi có người thân mộng du nên làm gì?

Khi phát hiện người thân đang mộng du, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và đảm bảo an toàn cho họ. Thay vì cố gắng đánh thức, bạn có thể áp dụng một số cách xử trí nhẹ nhàng. Dưới đây là những biện pháp thường được các chuyên gia khuyến nghị.

• Dẫn người bệnh trở lại giường: Hãy nhẹ nhàng hướng dẫn hoặc dìu người mộng du quay lại giường. Tránh tạo tiếng động lớn hoặc tác động mạnh vì điều này có thể khiến họ giật mình.
• Giữ môi trường xung quanh an toàn: Đảm bảo phòng ngủ không có vật sắc nhọn hoặc đồ vật dễ gây vấp ngã, chấn thương. Có thể khóa cửa ra vào, cửa sổ hoặc lắp chắn cầu thang để giảm nguy cơ tai nạn.
• Giữ giọng nói nhẹ nhàng: Nếu cần giao tiếp, hãy nói chậm và nhẹ để giúp người bệnh bình tĩnh hơn.
• Theo dõi cho đến khi họ ngủ lại: Sau khi người mộng du trở lại giường, nên quan sát một lúc để chắc chắn họ đã ngủ lại an toàn.

Việc tạo môi trường an toàn trong nhà là yếu tố rất quan trọng, đặc biệt nếu người bệnh thường xuyên mộng du.

Làm thế nào để hạn chế mộng du?

Mặc dù mộng du thường không phải là tình trạng nguy hiểm, nhưng nếu xảy ra thường xuyên, nó có thể làm gián đoạn giấc ngủ và tăng nguy cơ tai nạn. Việc cải thiện thói quen sinh hoạt và giấc ngủ có thể giúp giảm tần suất mộng du. Một số biện pháp dưới đây có thể giúp hạn chế tình trạng này:

Duy trì thói quen ngủ đều đặn

Ngủ đủ giấc và đi ngủ đúng giờ mỗi ngày giúp ổn định chu kỳ giấc ngủ. Thiếu ngủ hoặc ngủ không đều có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các rối loạn giấc ngủ, bao gồm mộng du.

Giảm căng thẳng trước khi ngủ

Căng thẳng tâm lý là một trong những yếu tố có thể kích hoạt mộng du. Các hoạt động thư giãn trước khi ngủ như nghe nhạc nhẹ, thiền, đọc sách hoặc tập hít thở sâu có thể giúp cơ thể thư giãn và ngủ sâu hơn.

Hạn chế chất kích thích

Một số chất kích thích như cafein hoặc rượu có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Việc hạn chế sử dụng các chất này, đặc biệt vào buổi tối, có thể giúp giảm nguy cơ mộng du.

Tạo môi trường ngủ thoải mái

Phòng ngủ nên yên tĩnh, tối và có nhiệt độ dễ chịu. Một môi trường ngủ tốt sẽ giúp giấc ngủ sâu và ổn định hơn.

Tham khảo ý kiến bác sĩ khi cần

Nếu mộng du xảy ra thường xuyên, gây nguy hiểm hoặc xuất hiện ở người trưởng thành, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và tư vấn. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề xuất các phương pháp điều trị hoặc điều chỉnh thói quen ngủ.

Có nên đánh thức người bị mộng du không? Câu trả lời là không nên đánh thức họ một cách đột ngột, vì điều này có thể khiến người bệnh hoảng loạn hoặc có phản ứng khó kiểm soát. Cách tốt nhất là nhẹ nhàng hướng họ quay lại giường và đảm bảo môi trường xung quanh an toàn. Nếu tình trạng mộng du xảy ra thường xuyên hoặc gây nguy hiểm, nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.