Đừng cố chạy khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường này

Một người chạy bộ buổi sáng, mồ hôi thấm đẫm chiếc áo thun, cảm nhận lồng ngực phập phồng và đôi chân bắt đầu nặng trĩu. Với nhiều người, cảm giác mệt mỏi này là minh chứng cho sự nỗ lực, là khoảnh khắc họ tin rằng mình đang vượt qua giới hạn của bản thân để đạt đến một trạng thái sức khỏe tốt hơn.

Tuy nhiên, có một ranh giới mong manh giữa sự mệt mỏi do vận động cường độ cao và những tín hiệu cầu cứu khẩn cấp từ cơ thể. Việc cố gắng hoàn thành quãng đường dự định khi cơ thể đã phát đi cảnh báo không còn là sự kiên trì, mà có thể trở thành một quyết định rủi ro cho tính mạng.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thùy Trang, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Nhiều người thường nhầm lẫn giữa cảm giác mệt mỏi sinh lý bình thường với các dấu hiệu bệnh lý nghiêm trọng, dẫn đến việc phớt lờ những cảnh báo đỏ của cơ thể.”

Hiểu đúng về các dấu hiệu cần ngừng chạy bộ là chìa khóa để bạn tận hưởng môn thể thao này một cách bền vững và an toàn.

Lắng nghe cơ thể: Sự khác biệt giữa mệt và nguy hiểm

Khi chạy bộ, cơ thể trải qua những thay đổi sinh lý như tăng nhịp tim, thở gấp và mỏi cơ. Nhịp tim và nhịp thở tăng để đáp ứng nhu cầu oxy và năng lượng của cơ bắp. Tuy nhiên, không phải mọi sự mệt mỏi đều giống nhau.

Trong y khoa, việc phân biệt giữa mệt mỏi do sinh lý (phản ứng tự nhiên của cơ thể với cường độ tập luyện) và mệt mỏi do bệnh lý là rất quan trọng để có hướng xử lý chính xác. Mệt, thở nhanh và mỏi cơ có thể là phản ứng sinh lý bình thường khi tập luyện, đặc biệt ở cường độ cao. Điều cần lưu ý là các triệu chứng bất thường như đau hoặc tức ngực, ngất, chóng mặt rõ, khó thở quá mức hoặc tim đập nhanh, không đều bất thường.

Các dấu hiệu báo động đỏ cần ngừng chạy bộ ngay lập tức

Có những triệu chứng không được coi là một phần của việc tập luyện, mà là những cảnh báo đỏ yêu cầu người chạy bộ phải dừng lại ngay lập tức để đảm bảo an toàn.

Biến cố tim mạch và thần kinh

Ngất xỉu trong khi vận động (exercise-induced syncope) là một dấu hiệu cực kỳ nghiêm trọng. Đây được coi là triệu chứng cảnh báo quan trọng của các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn, có nguy cơ gây loạn nhịp nguy hiểm hoặc đột tử do tim.

Do đó, bất kỳ vận động viên nào gặp tình trạng ngất xỉu khi chạy đều cần được thăm khám chi tiết để tìm nguyên nhân từ cấu trúc hoặc điện học của tim. Các chiến lược giảm thiểu rủi ro đột tử do tim ở người trẻ tuổi luôn nhấn mạnh việc nhận diện sớm những dấu hiệu cảnh báo này.

Rối loạn hô hấp bất thường

Khó thở khi gắng sức là điều thường gặp, nhưng khó thở không giải thích được hoặc xuất hiện bất thường có thể liên quan đến nhiều rối loạn bệnh lý tiềm ẩn. Nếu khó thở bất thường hoặc quá mức so với cường độ đang chạy, nên ngừng vận động và nghỉ. Cần đánh giá y tế nếu khó thở không cải thiện, tái diễn hoặc đi kèm đau ngực, chóng mặt, ngất, tím tái hay đánh trống ngực.

Sốc nhiệt và mất nước nghiêm trọng

Khi chạy dưới thời tiết nắng nóng hoặc cường độ cao kéo dài, cơ thể dễ bị mất nước và muối qua mồ hôi. Mất nhiều nước và muối khi chạy trong môi trường nóng có thể gây kiệt sức do nóng với biểu hiện vã mồ hôi, yếu, chóng mặt, đau đầu hoặc buồn nôn.

Nguy hiểm hơn, sốc nhiệt do vận động (exertional heat stroke) là một tình trạng khẩn cấp có thể gây tổn thương đa cơ quan. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức, cần nghĩ đến sốc nhiệt do gắng sức và gọi cấp cứu ngay.

Nguy cơ tiềm ẩn khi cố gắng vận động bất chấp cảnh báo

Việc phớt lờ các tín hiệu của cơ thể để chạy bằng mọi giá có thể dẫn đến những hệ lụy kéo dài về cả thể chất lẫn tinh thần.

Một trong những rủi ro là hội chứng quá tập (OTS). Tình trạng này gây ra những thay đổi về sinh lý và tâm lý, làm suy giảm hiệu suất vận động của vận động viên. Hội chứng quá tập thường có những điểm chồng lấn với tình trạng thiếu hụt năng lượng tương đối trong thể thao (RED-S), cả hai đều liên quan đến trục hạ đồi - tuyến yên và bị ảnh hưởng bởi việc thiếu hụt carbohydrate hoặc năng lượng.

Tuy nhiên, RED-S được xác định liên quan đến tình trạng thiếu năng lượng khả dụng kéo dài hoặc nghiêm trọng, còn OTS là chẩn đoán loại trừ sau khi xem xét những nguyên nhân như thiếu năng lượng, thiếu carbohydrate, bệnh lý và phục hồi không đầy đủ.

Đối với những người có bệnh lý tiềm ẩn, việc vận động quá sức có thể kích hoạt các biến cố nguy hiểm:

• Ở người mắc bệnh cơ tim gây loạn nhịp, đặc biệt khi có các yếu tố nguy cơ loạn nhịp, tập luyện cường độ cao có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp thất và tiến triển bệnh; mức vận động cần được đánh giá cá thể hóa.
• Những bất thường về động mạch vành (như AAOCA) là một nguyên nhân bẩm sinh hiếm nhưng quan trọng của đột tử do tim ở vận động viên trẻ, đặc biệt khi gắng sức. Tình trạng này có thể biểu hiện qua việc ngất xỉu khi gắng sức mà không có triệu chứng báo trước.
• Ở người có bệnh tim mạch hoặc ít vận động lâu ngày, gắng sức cường độ cao đột ngột và chưa quen có thể làm tăng tạm thời nguy cơ biến cố tim mạch. Tuy nhiên, vận động thể lực đều đặn và được tăng dần phù hợp vẫn mang lại lợi ích tim mạch quan trọng.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thùy Trang: “Quyết định dừng lại đúng lúc không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là một kỹ năng quản trị rủi ro y khoa cần thiết để bảo vệ tính mạng.”

Xây dựng lộ trình chạy bộ an toàn

Để tránh rơi vào tình trạng phải dừng đột ngột do sự cố, người chạy bộ nên xây dựng lộ trình tập luyện khoa học. Thay vì tăng cường độ một cách đột ngột, việc khởi đầu với các bài tập aerobic cường độ thấp đến trung bình được khuyến cáo để cải thiện thể lực và giảm mệt mỏi một cách an toàn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những người có hạn chế về sức khỏe, giúp họ tăng dần khả năng vận động mà không gây áp lực quá mức lên hệ tim mạch và hô hấp.

Ngoài ra, người tập luyện nên chú ý bổ sung nước đầy đủ, đặc biệt trong thời tiết nắng nóng, và không nên ra ngoài khi nhiệt độ quá cao nếu thuộc nhóm đối tượng nhạy cảm như người trên 65 tuổi.

Chạy bộ là hành trình chinh phục bản thân, nhưng sự bền vững chỉ đến khi bạn tôn trọng những giới hạn của cơ thể. Đừng để sự quyết tâm nhất thời khiến bạn phớt lờ những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm; biết dừng lại đúng lúc chính là cách để bạn có thể tiếp tục chạy đường dài.

Nếu bạn có bệnh tim mạch, bệnh chuyển hóa, từng ngất khi gắng sức, đau ngực, khó thở bất thường, đánh trống ngực hoặc dự định chuyển từ ít vận động sang tập cường độ cao, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá mức vận động phù hợp.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.