Vẫn nhìn rõ, người mắc đái tháo đường có cần khám mắt?

Từ ngày được chẩn đoán mắc đái tháo đường, người đàn ông luôn cẩn thận uống thuốc đúng giờ, theo dõi đường huyết và tái khám theo lịch hẹn. Mọi việc dần trở thành thói quen, chỉ riêng chuyện khám mắt là ông chưa từng nghĩ đến. Bởi mỗi sáng vẫn đọc báo rõ ràng, dùng điện thoại bình thường và không gặp khó khăn gì trong sinh hoạt, ông tin rằng đôi mắt mình vẫn khỏe mạnh.

Cũng như nhiều người khác, ông cho rằng chỉ khi mắt nhìn mờ, xuất hiện đốm đen hay có dấu hiệu bất thường mới cần đi khám. Thế nhưng, điều ít ai ngờ tới là bệnh đái tháo đường có thể âm thầm gây tổn thương võng mạc ngay cả khi thị lực vẫn bình thường.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thái thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, bệnh võng mạc do đái tháo đường ở giai đoạn sớm thường hoàn toàn không có triệu chứng. Khi bệnh nhân bắt đầu cảm thấy nhìn mờ, tổn thương võng mạc có thể đã tiến triển hoặc xuất hiện phù hoàng điểm, cần được thăm khám và điều trị kịp thời.

Để không bỏ lỡ cơ hội bảo vệ thị lực, người bệnh cần hiểu rõ tại sao việc khám mắt định kỳ lại quan trọng đến vậy ngay cả khi mắt vẫn nhìn rõ.

Dù mắt nhìn rõ nhưng vẫn cần kiểm tra

Lý do khiến nhiều người bệnh chủ quan nằm ở cơ chế tổn thương của đái tháo đường. Bệnh võng mạc do đái tháo đường là một biến chứng vi mạch, trong đó mức đường huyết cao kéo dài gây tổn thương cho các mạch máu nhỏ ở võng mạc. Những tổn thương ban đầu như vi phình mạch hay xuất huyết hình chấm thường diễn ra thầm lặng và không gây ảnh hưởng tức thì đến thị lực.

Khi những tổn thương này tiến triển, hiện tượng tích tụ dịch hoặc xuất huyết võng mạc mới bắt đầu khiến tầm nhìn bị mờ hoặc nhòe. Vì vậy, việc chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám thường là quá muộn để can thiệp ở giai đoạn sớm nhất. Khám mắt định kỳ là một trong những cách để xác định những tổn thương này khi chúng chưa gây ra suy giảm thị lực.

Người mắc đái tháo đường cần khám mắt từ khi nào? Bao lâu một lần?

Thời điểm bắt đầu khám mắt phụ thuộc vào loại đái tháo đường mà người bệnh đang mắc phải. Việc xác định đúng lịch trình giúp phát hiện sớm những biến đổi bất thường của võng mạc trước khi chúng trở nên nghiêm trọng.

Bác sĩ Nguyễn Thị Thái cho biết, người bệnh cần tuân thủ mốc thời gian sau để đảm bảo an toàn cho thị lực:

• Đối với đái tháo đường típ 2: Cần khám mắt ngay tại thời điểm chẩn đoán mắc bệnh;
• Đối với đái tháo đường típ 1: Cần khám mắt lần đầu trong vòng 5 năm kể từ khi chẩn đoán có bệnh.

Đặc biệt, với phụ nữ đã mắc đái tháo đường trước khi mang thai, cần khám mắt trước khi mang thai và trong 3 tháng đầu thai kỳ, sau đó tái khám theo mức độ tổn thương võng mạc trong từng tam cá nguyệt và tiếp tục theo dõi trong năm đầu sau sinh.

Với đái tháo đường thai kỳ mới xuất hiện trong thai kỳ, thông thường không cần khám võng mạc định kỳ chỉ vì mắc bệnh. Vì tình trạng tăng đường huyết mới xuất hiện trong thai kỳ không giống với đái tháo đường đã tồn tại trước đó. Tuy nhiên, nếu người bệnh có dấu hiệu bất thường về thị lực hoặc nghi ngờ đã mắc đái tháo đường từ trước khi mang thai, cần được đánh giá phù hợp.

Về tần suất tái khám, người mắc đái tháo đường thường được khám mắt hằng năm; nếu một hoặc nhiều lần khám trước đó không phát hiện bệnh võng mạc và đường huyết đạt mục tiêu, bác sĩ có thể cân nhắc khám mỗi 1 - 2 năm một lần. Tuy nhiên, khi đã phát hiện tổn thương võng mạc, tần suất khám sẽ tăng lên tùy theo mức độ nghiêm trọng của tổn thương và khả năng kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Quy trình khám mắt như thế nào? Có tốn nhiều thời gian không?

Nhiều người e ngại việc khám mắt vì lo lắng về các thủ thuật phức tạp hoặc tốn thời gian. Thực tế, quy trình tầm soát bệnh võng mạc đái tháo đường hiện nay được thiết kế để nhanh chóng và chính xác.

Thông thường, bác sĩ sẽ thực hiện soi đáy mắt để quan sát trực tiếp các mạch máu và tổn thương trên võng mạc. Trong nhiều trường hợp, kỹ thuật chụp ảnh đáy mắt (fundus photography) được sử dụng để lưu lại hình ảnh võng mạc phục vụ theo dõi. Ngoài ra, chụp cắt lớp quang học (OCT) là công cụ nhạy bén giúp đo độ dày võng mạc, hỗ trợ phát hiện sớm phù hoàng điểm - một biến chứng dễ gây mờ mắt.

Các thủ thuật này đa phần không xâm lấn và không gây đau, giúp người bệnh dễ dàng phối hợp trong thời gian ngắn.

Những dấu hiệu, thay đổi nào cần đi khám ngay?

Mặc dù khám định kỳ là bắt buộc, nhưng người bệnh cần đặc biệt lưu ý những "dấu hiệu đỏ" để yêu cầu thăm khám khẩn cấp, không chờ đến lịch hẹn. Khi xuất hiện các triệu chứng sau, tổn thương có thể đã chuyển sang giai đoạn nặng:

• Nhìn mờ hoặc nhòe: Có thể là dấu hiệu của phù hoàng điểm hoặc xuất huyết võng mạc;
• Xuất hiện đốm đen hoặc mảng tối: Có thể do xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc trong bệnh võng mạc tăng sinh;
• Thay đổi thị lực đột ngột: Cần được đánh giá ngay để loại trừ các biến chứng cấp tính.

Ở giai đoạn bệnh võng mạc tăng sinh, các mạch máu mới bất thường phát triển, dễ gây vỡ và dẫn đến xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc, có nguy cơ gây mù lòa nếu không được can thiệp kịp thời.

Phòng ngừa các biến chứng ở mắt cho người bệnh đái tháo đường

Bác sĩ Nguyễn Thị Thái nhấn mạnh: "Bảo vệ thị lực ở người bệnh đái tháo đường không chỉ dựa vào việc khám mắt định kỳ mà còn đòi hỏi kiểm soát toàn diện sức khỏe hằng ngày. Kiểm soát đường huyết phù hợp với mục tiêu điều trị đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ xuất hiện và làm chậm tiến triển bệnh võng mạc do đái tháo đường ở cả người mắc đái tháo đường típ 1 và típ 2.”

Để giảm thiểu rủi ro cho đôi mắt, người bệnh nên tập trung vào các mục tiêu sau:

• Duy trì đường huyết ổn định, hạn chế dao động đường huyết;
• Kiểm soát chặt chẽ huyết áp và lượng mỡ trong máu;
• Tuân thủ lịch khám mắt định kỳ theo hướng dẫn của chuyên khoa.

Tóm lại, dù vẫn nhìn rõ, người mắc đái tháo đường vẫn cần khám mắt định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ. Đừng để sự nhìn rõ đánh lừa, bởi sự bảo vệ thị lực cho người bệnh đái tháo đường nằm ở việc tầm soát định kỳ thay vì chờ đợi những dấu hiệu mờ nhòe.

Trao đổi với bác sĩ điều trị về lịch khám mắt định kỳ phù hợp với tình trạng bệnh của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.