Vẫn làm việc bình thường, đừng chủ quan với bệnh nghề nghiệp

Từ một tiếng ù tai nhẹ đến những cơn đau khớp âm ỉ, nhiều người coi đó là cái giá của công việc mà quên rằng sức khỏe đang bị bào mòn lặng lẽ. Như câu chuyện của một người công nhân xưởng sản xuất, sau nhiều năm làm việc, anh bắt đầu thấy tai ù, nghe không rõ lời đồng nghiệp nhưng chỉ nghĩ là mệt mỏi sau ca làm. Với anh, tiếng máy móc ồn ào hay bụi bặm đã trở nên quá quen thuộc, và chỉ cần không có tai nạn nghiêm trọng, anh tin rằng mình vẫn an toàn.

Thế nhưng, sự quen thuộc này chính là rào cản lớn nhất trong việc nhận diện bệnh nghề nghiệp. Bác sĩ Nguyễn Đức Hậu thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu cho biết, bệnh nghề nghiệp thường không ập đến bất ngờ như tai nạn lao động mà tiến triển âm thầm thông qua việc tiếp xúc kéo dài với các tác nhân gây hại, khiến cơ thể bị tổn thương dần dần mà người lao động không hề hay biết.

Vậy những yếu tố nào tại nơi làm việc đang âm thầm bào mòn sức khỏe của bạn và làm sao để phân biệt mệt mỏi thông thường với những báo động đỏ của bệnh nghề nghiệp?

Những yếu tố nào tại nơi làm việc có thể âm thầm ảnh hưởng sức khỏe?

Bệnh nghề nghiệp và các vấn đề sức khỏe liên quan đến công việc có thể hình thành khi người lao động thường xuyên tiếp xúc với các yếu tố có hại trong quá trình làm việc. Tùy đặc thù công việc, nguy cơ có thể đến từ tiếng ồn, bụi, hóa chất hoặc những tư thế và động tác lặp đi lặp lại trong thời gian dài. Điều đáng lưu ý là không phải lúc nào các yếu tố này cũng gây ra triệu chứng ngay lập tức.

Tiếng ồn và rung từ máy móc hoặc môi trường

Tiếp xúc thường xuyên với tiếng ồn lớn có thể gây tổn thương thính giác, dẫn đến suy giảm thính lực do tiếng ồn và ù tai. Không chỉ ảnh hưởng đến tai, tiếng ồn kéo dài còn có thể làm gián đoạn giấc ngủ, gây khó chịu và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Một số nghiên cứu dịch tễ cũng ghi nhận mối liên hệ giữa phơi nhiễm lâu dài với tiếng ồn giao thông và nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đặc biệt là bệnh tim thiếu máu cục bộ.

Trong khi đó, rung động từ máy móc có thể gây ra những ảnh hưởng khác nhau tùy theo đường truyền vào cơ thể. Người thường xuyên sử dụng dụng cụ rung cầm tay như máy khoan, máy mài có nguy cơ mắc hội chứng rung bàn tay - cánh tay, với các biểu hiện như tê bì, giảm cảm giác hoặc các cơn trắng ngón tay do rối loạn tuần hoàn. Đối với người lái xe hoặc vận hành thiết bị tạo rung toàn thân trong thời gian dài, phơi nhiễm rung động có thể góp phần làm tăng nguy cơ đau thắt lưng và các vấn đề cơ xương khớp.

Bụi, hóa chất và tác nhân gây hại

Theo Viện An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Quốc gia Mỹ (NIOSH), các tác nhân như bụi gỗ, bụi ngũ cốc, hơi hóa chất và sản phẩm tẩy rửa có thể gây hen nghề nghiệp hoặc khiến bệnh hen có sẵn trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, phơi nhiễm kéo dài với một số loại bụi, khói và hơi hóa chất còn liên quan đến nguy cơ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Một số loại bụi đặc biệt nguy hiểm có thể gây tổn thương phổi lâu dài. Chẳng hạn, hít phải bụi silica tinh thể trong các công việc cắt, mài hoặc khoan vật liệu chứa silica có thể dẫn đến bệnh bụi phổi silic, đồng thời làm tăng nguy cơ ung thư phổi. Bên cạnh đó, việc thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với chất tẩy rửa, dung môi và hóa chất công nghiệp cũng có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng hoặc dị ứng.

Tư thế bất lợi, thao tác lặp lại và mang vác

Nhân viên văn phòng thường gặp tình trạng đau cổ, vai gáy và thắt lưng, có thể liên quan đến việc ngồi lâu, ít thay đổi tư thế và làm việc liên tục với máy tính. Những người thường xuyên sử dụng bàn phím, chuột hoặc thực hiện thao tác bàn tay lặp lại, đặc biệt khi kết hợp với lực mạnh và tư thế cổ tay bất lợi, cũng có thể gặp các vấn đề ở cổ tay, bàn tay, bao gồm hội chứng ống cổ tay.

Trong khi đó, người lao động trong ngành xây dựng, kho vận, sản xuất hoặc nhân viên y tế thường phải nâng, đẩy, kéo và di chuyển vật nặng hoặc hỗ trợ nâng chuyển bệnh nhân. Những hoạt động này, đặc biệt khi kết hợp với động tác cúi, xoay người hoặc làm việc quá sức, có thể làm tăng nguy cơ đau thắt lưng, chấn thương cơ và các rối loạn gân, khớp.

Áp lực và lịch làm việc thiếu thời gian phục hồi

Áp lực công việc kéo dài, khối lượng nhiệm vụ lớn, thời hạn gấp và thiếu sự hỗ trợ tại nơi làm việc có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Người lao động có thể gặp tình trạng căng thẳng, mất ngủ, mệt mỏi, lo âu hoặc các triệu chứng trầm cảm. Bên cạnh đó, căng thẳng nghề nghiệp kéo dài còn có liên quan đến nguy cơ mắc một số bệnh tim mạch.

Làm việc quá nhiều giờ, thường xuyên tăng ca hoặc làm ca đêm có thể làm gián đoạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung và tăng nguy cơ tai nạn lao động. Theo WHO và ILO, làm việc từ 55 giờ mỗi tuần trở lên có liên quan đến nguy cơ đột quỵ và tử vong do bệnh tim thiếu máu cục bộ cao hơn so với làm việc 35 - 40 giờ mỗi tuần. Vì vậy, phân bổ khối lượng công việc hợp lý, bảo đảm thời gian nghỉ ngơi và hạn chế làm việc quá sức là những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe người lao động.

Chủ động phòng bệnh nghề nghiệp từ những thói quen làm việc hằng ngày

Người lao động có thể chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp bằng cách nhận diện các yếu tố gây hại trong công việc và thực hiện đúng quy trình an toàn.

Khi tiếp xúc với bụi, hóa chất hoặc tiếng ồn lớn, cần sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp và đúng cách, như thiết bị bảo vệ hô hấp, găng tay chống hóa chất hoặc nút tai, chụp tai chống ồn. Đồng thời, nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nguồn nguy hại khi có thể, nghỉ giải lao tại khu vực ít tiếng ồn và tuân thủ hướng dẫn sử dụng, bảo quản hóa chất.

Để giảm nguy cơ đau cổ, vai gáy và các rối loạn cơ xương khớp, nhân viên văn phòng nên điều chỉnh màn hình, bàn ghế phù hợp, thường xuyên thay đổi tư thế và vận động ngắn giữa giờ. Người làm công việc mang vác cần tránh nâng vật quá sức, sử dụng thiết bị hỗ trợ hoặc nhờ đồng nghiệp phối hợp khi cần.

Bên cạnh đó, người lao động nên duy trì giấc ngủ đầy đủ, tận dụng thời gian nghỉ để phục hồi và trao đổi với người quản lý khi khối lượng công việc hoặc lịch làm việc gây căng thẳng kéo dài. Việc tham gia khám sức khỏe định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp theo quy định và thông báo sớm các triệu chứng bất thường cũng giúp phát hiện vấn đề sức khỏe để được đánh giá, can thiệp kịp thời.

Những biểu hiện nào không nên chỉ xem là mệt mỏi sau ca làm?

Ranh giới giữa sự mệt mỏi sinh lý thông thường và dấu hiệu của bệnh nghề nghiệp thường rất mong manh vì cả hai đều xuất hiện sau khi làm việc. Tuy nhiên, những điểm cần xem xét bao gồm khả năng phục hồi, xu hướng tiến triển của triệu chứng và mối liên hệ với môi trường làm việc.

Dưới đây là bảng giúp bạn nhận diện và phân biệt hai trạng thái này:

Khi các triệu chứng như ù tai, khó thở hay đau mỏi cơ khớp kéo dài, tái diễn hoặc liên quan đến môi trường làm việc, người lao động cần đi khám để được đánh giá.

Vai trò của khám sức khỏe định kỳ trong việc phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Hậu, người lao động không nên chờ đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng mới đi khám, bởi nhiều tổn thương (như tế bào lông trong ốc tai) một khi đã bị phá hủy sẽ không thể phục hồi. Việc thăm khám sớm giúp đánh giá các tác nhân gây hại và điều chỉnh môi trường làm việc, nhằm hạn chế nguy cơ tổn thương lâu dài.

Bạn nên thực hiện kiểm tra thính lực hàng năm để tự theo dõi mức độ nghe của mình. Đối với những người làm việc trong môi trường có bụi hoặc hóa chất gây hại cho đường hô hấp, việc kiểm tra chức năng hô hấp định kỳ theo chỉ định có thể hỗ trợ phát hiện sớm hen nghề nghiệp và các bệnh hô hấp khác. Khi gặp bác sĩ, hãy cung cấp chi tiết về môi trường làm việc, các chất bạn tiếp xúc hàng ngày và thời gian làm việc để bác sĩ có căn cứ đánh giá yếu tố nguy cơ chính xác nhất.

Vẫn làm việc bình thường, đừng chủ quan với bệnh nghề nghiệp, bởi những cơn đau nhức hay tiếng ù tai tưởng chừng quen thuộc có thể là dấu hiệu cảnh báo sức khỏe đang bị ảnh hưởng. Đừng xem những bất thường của cơ thể là điều hiển nhiên trong môi trường làm việc, bởi sức khỏe không bao giờ là cái giá xứng đáng để đánh đổi cho công việc.

Trao đổi với bác sĩ chuyên khoa hoặc bộ phận y tế tại nơi làm việc để thực hiện tầm soát bệnh nghề nghiệp phù hợp với đặc thù công việc của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.