Giảm tiểu cầu khi mắc sốt xuất huyết, đâu là thời điểm cần theo dõi sát?

Vì sao sốt xuất huyết làm giảm tiểu cầu?

Trong bối cảnh sốt xuất huyết đang diễn biến phức tạp tại một số địa phương như Quảng Ngãi, Hà Tĩnh..., tình trạng giảm tiểu cầu ở người mắc bệnh là một trong những vấn đề cần được theo dõi, đặc biệt khi bệnh bước vào giai đoạn nguy hiểm.

Giảm tiểu cầu trong sốt xuất huyết không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà liên quan đến nhiều cơ chế xảy ra đồng thời. Trong đó, hai cơ chế chính là giảm sản xuất tiểu cầu tại tủy xương và tăng phá hủy, tiêu thụ tiểu cầu ở ngoại vi.

Trong giai đoạn cấp của bệnh, virus Dengue có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tủy xương và quá trình hình thành tiểu cầu, khiến lượng tiểu cầu mới được tạo ra giảm xuống. Đồng thời, các phản ứng miễn dịch do nhiễm virus có thể khiến tiểu cầu bị hoạt hóa, phá hủy và loại bỏ khỏi tuần hoàn nhanh hơn. Sự tương tác giữa tiểu cầu với tế bào miễn dịch và thành mạch cũng góp phần làm tăng mức tiêu thụ tiểu cầu.

Sốt xuất huyết gây giảm tiểu cầu ở giai đoạn nào của bệnh?

Số lượng tiểu cầu có thể thay đổi theo diễn tiến của sốt xuất huyết. Bệnh thường trải qua ba giai đoạn:

• Giai đoạn sốt: Người bệnh thường sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ thể. Tiểu cầu có thể còn bình thường hoặc bắt đầu giảm.
• Giai đoạn nguy hiểm: Tiểu cầu có thể giảm nhanh và rõ rệt. Đây cũng là thời điểm có nguy cơ xuất huyết, thoát huyết tương và các biến chứng nặng, kể cả khi người bệnh đã giảm hoặc hết sốt.
• Giai đoạn hồi phục: Tình trạng toàn thân dần cải thiện và số lượng tiểu cầu thường tăng trở lại. Một số người có thể xuất hiện ban da kèm ngứa.

Như vậy, tiểu cầu thường giảm đáng chú ý nhất trong giai đoạn nguy hiểm, vì vậy người bệnh không nên chủ quan khi vừa hạ sốt.

Tiểu cầu giảm bao nhiêu là nguy hiểm?

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, số lượng tiểu cầu thường nằm trong khoảng 150.000 - 450.000/µL máu, dù khoảng tham chiếu có thể khác đôi chút giữa các phòng xét nghiệm. Khi thấp hơn giới hạn bình thường, tình trạng này được gọi là giảm tiểu cầu. Có thể tham khảo cách phân mức giảm tiểu cầu theo số lượng như sau:

• Mức nhẹ: 101.000 - 140.000/µL.
• Mức trung bình: 51.000 - 100.000/µL.
• Mức nặng: 51.000 - 21.000 /µL.

Tuy nhiên, các mức trên chủ yếu giúp mô tả mức độ giảm tiểu cầu, không phải ngưỡng để tự xác định sốt xuất huyết nặng hoặc quyết định truyền tiểu cầu.

Trên thực tế, nguy cơ chảy máu trong sốt xuất huyết không tỷ lệ hoàn toàn với số lượng tiểu cầu. Việc đánh giá còn phải dựa vào tình trạng xuất huyết, dấu hiệu sốc, mức hematocrit, huyết động và các biểu hiện cảnh báo khác. Truyền tiểu cầu dự phòng chỉ vì số lượng tiểu cầu thấp nhưng không có chảy máu không được khuyến cáo thường quy.

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu mũi hoặc chân răng nhiều, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, lừ đừ, vật vã, khó thở, tay chân lạnh hoặc tiểu ít.

Trước nguy cơ giảm tiểu cầu, xuất huyết và các biến chứng khi mắc sốt xuất huyết, việc chủ động phòng bệnh cần được thực hiện từ sớm. Mỗi người nên hạn chế nguy cơ muỗi truyền bệnh bằng cách loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, diệt lăng quăng/bọ gậy, giữ môi trường sống sạch sẽ và phòng tránh muỗi đốt. Đồng thời, tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết theo khuyến cáo là biện pháp chủ động giúp tăng cường khả năng bảo vệ trước bệnh.

Giảm tiểu cầu khi mắc sốt xuất huyết là tình trạng thường gặp và có thể rõ hơn trong giai đoạn nguy hiểm. Tuy nhiên, không thể đánh giá mức độ nặng của bệnh chỉ dựa vào số lượng tiểu cầu. Người bệnh cần được theo dõi diễn tiến, xét nghiệm theo chỉ định và đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo, kể cả khi đã giảm hoặc hết sốt.

Hiện nay, Trung tâm Tiêm chủng Long Châu đã triển khai tiêm vắc xin sốt xuất huyết Qdenga, được chỉ định cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn theo hướng dẫn chuyên môn. Vắc xin giúp tạo miễn dịch chủ động phòng bệnh do cả 4 tuýp virus Dengue. Để được tư vấn về đối tượng tiêm, lịch tiêm và các thông tin liên quan, bạn có thể liên hệ hotline 1800 6928 hoặc đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu gần nhất.