Không hút thuốc lá vẫn có nguy cơ tử vong vì khói thuốc thụ động, làm thế nào để phòng tránh?

Hàng chục nghìn người tử vong mỗi năm vì tiếp xúc với khói thuốc thụ động

Thuốc lá không chỉ gây hại cho người trực tiếp hút mà còn đe dọa sức khỏe của những người xung quanh. Theo WHO, ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu (GBD), thuốc lá gây tử vong cho hơn 103.000 người mỗi năm tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 trường hợp liên quan đến hút thuốc chủ động và 18.800 trường hợp do phơi nhiễm khói thuốc thụ động.

Theo số liệu nghiên cứu năm 2024 được công bố trong quá trình tổng kết 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc thụ động tại nhà hàng, quán ăn là 67,3%, tại quán bar và vũ trường là 69,6%. Đây là những địa điểm có nguy cơ cao do người không hút thuốc có thể phải ở chung không gian với người hút thuốc trong thời gian dài.

Mặc dù tình trạng phơi nhiễm đã giảm tại một số nơi như công sở và phương tiện giao thông công cộng, nguy cơ vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn. Đáng chú ý, khói thuốc còn xuất hiện tại một số địa điểm vốn cần đảm bảo môi trường không khói thuốc như bệnh viện và trường học.

Điều này cho thấy hút thuốc không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Khói thuốc thụ động nguy hiểm như thế nào đối với sức khỏe?

Khói thuốc thụ động là hỗn hợp khói phát ra từ đầu điếu thuốc đang cháy và khói do người hút thuốc thở ra. Người không hút thuốc vẫn có thể hít phải các hóa chất độc hại trong hỗn hợp này khi ở gần người hút thuốc hoặc trong môi trường có khói thuốc.

Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có nhiều chất độc hại và chất gây ung thư. Khi đi vào cơ thể qua đường hô hấp, các chất này có thể gây tổn thương tế bào, ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tim mạch và hệ hô hấp.

Phơi nhiễm khói thuốc thụ động có liên quan đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như:

• Ung thư phổi: Là một trong những hậu quả sức khỏe đáng lo ngại ở người không hút thuốc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.
• Bệnh tim mạch: Làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành và các biến cố tim mạch.
• Đột quỵ: Phơi nhiễm khói thuốc có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh lý mạch máu não.
• Bệnh hô hấp: Có thể gây kích ứng đường thở, làm nặng thêm các vấn đề hô hấp sẵn có.

Những ai cần đặc biệt tránh tiếp xúc với khói thuốc?

Mặc dù khói thuốc thụ động ảnh hưởng đến tất cả mọi người, một số nhóm có nguy cơ chịu tác động nghiêm trọng hơn do đặc điểm sinh lý hoặc tình trạng sức khỏe.

Những đối tượng cần đặc biệt chú ý gồm:

• Trẻ em: Hệ hô hấp và phổi vẫn đang phát triển nên dễ bị ảnh hưởng bởi các chất độc hại trong khói thuốc. Trẻ phơi nhiễm có nguy cơ mắc nhiễm trùng đường hô hấp, viêm tai giữa, khởi phát cơn hen và hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.
• Phụ nữ mang thai: Tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc có thể làm tăng nguy cơ thai nhi chậm phát triển, nhẹ cân khi sinh và một số kết cục bất lợi khác của thai kỳ.
• Người mắc bệnh tim mạch hoặc hô hấp: Khói thuốc có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh, đặc biệt ở người mắc hen phế quản hoặc bệnh lý đường hô hấp mạn tính.
• Người lao động trong môi trường dịch vụ: Nhân viên nhà hàng, quán bar, karaoke có thể phải tiếp xúc với khói thuốc lặp lại trong nhiều giờ mỗi ngày, nhất là khi nơi làm việc không bảo đảm môi trường không khói thuốc.

Đáng lưu ý, phơi nhiễm khói thuốc không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ ràng ngay lập tức. Vì vậy, không nên chờ xuất hiện ho, khó thở hoặc đau ngực mới bắt đầu phòng tránh.

Làm thế nào để bảo vệ bản thân trước khói thuốc thụ động?

Do không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động an toàn, cách bảo vệ hiệu quả nhất là tránh tiếp xúc với khói thuốc và xây dựng môi trường sống, làm việc không khói thuốc.

Một số biện pháp có thể áp dụng gồm:

• Chủ động lựa chọn môi trường không khói thuốc: Ưu tiên nhà hàng, địa điểm dịch vụ thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc. Nếu có người hút thuốc gần đó, nên chủ động di chuyển khỏi khu vực bị ảnh hưởng.
• Giữ không gian sống không khói thuốc: Không hút thuốc trong nhà, phòng ngủ hoặc ô tô, kể cả khi có mở cửa sổ. Không nên chỉ yêu cầu người hút thuốc chuyển sang phòng khác vì khói thuốc vẫn có thể lan sang những khu vực khác.
• Bảo vệ trẻ em và phụ nữ mang thai: Không để những đối tượng này tiếp xúc với khói thuốc trong gia đình, phương tiện di chuyển và các địa điểm công cộng. Đặc biệt, cần duy trì môi trường không khói thuốc ngay cả khi trẻ không có mặt tại thời điểm hút thuốc.
• Chủ động bảo vệ sức khỏe tại nơi làm việc: Người lao động có thể phản ánh tình trạng hút thuốc trong không gian kín với người quản lý, đồng thời ưu tiên những cơ sở thực hiện tốt quy định về môi trường không khói thuốc.
• Khuyến khích người thân cai thuốc lá: Đây là giải pháp quan trọng giúp giảm nguồn phát sinh khói thuốc và bảo vệ sức khỏe của tất cả thành viên trong gia đình.

Một hiểu lầm thường gặp là mở cửa sổ, bật quạt hoặc sử dụng máy lọc không khí có thể loại bỏ hoàn toàn khói thuốc. Thực tế, những biện pháp này không thể bảo vệ người không hút thuốc khỏi phơi nhiễm. Ngay cả việc bố trí khu vực hút thuốc riêng trong nhà cũng không bảo đảm an toàn. Môi trường không khói thuốc hoàn toàn mới là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất.

Khói thuốc thụ động là nguy cơ sức khỏe không nên xem nhẹ, đặc biệt đối với trẻ em, phụ nữ mang thai và người thường xuyên làm việc trong môi trường có khói thuốc. Chủ động tránh phơi nhiễm, xây dựng không gian sống không khói thuốc và khuyến khích người thân cai thuốc là những việc thiết thực giúp bảo vệ bản thân, gia đình và sức khỏe cộng đồng.