Hình ảnh lạc nội mạc tử cung trên siêu âm và ý nghĩa chẩn đoán

Siêu âm là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, an toàn và phổ biến. Đối với lạc nội mạc tử cung, kỹ thuật này đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm và đánh giá mức độ tổn thương, giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả.

Hình ảnh lạc nội mạc tử cung trên siêu âm có đặc điểm gì?

Lạc nội mạc tử cung là tình trạng các mô tương tự như nội mạc tử cung phát triển bên ngoài lòng tử cung. Khi siêu âm, các tổn thương này có thể biểu hiện dưới nhiều hình dạng khác nhau tùy thuộc vào vị trí và giai đoạn của bệnh.

U lạc nội mạc tử cung buồng trứng (endometrioma) thường biểu hiện dưới dạng nang, thường một thùy, chứa các hồi âm mức thấp đồng nhất tạo hình ảnh “kính mờ” (ground-glass). Thành nang đôi khi có các chấm tăng âm nhỏ.

Lạc nội mạc tử cung sâu có thể biểu hiện dưới dạng nốt hoặc mảng giảm âm. Hình dạng thay đổi tùy vị trí: tổn thương dây chằng tử cung - cùng có thể dạng nốt, dạng mảng hoặc bờ tua gai; tổn thương ruột có thể gây dày lớp cơ rất giảm âm và biến dạng thành ruột. Xơ hóa do bệnh cũng có thể gây co kéo, giảm di động của buồng trứng hoặc ruột và làm mất dấu trượt (sliding sign).

Siêu âm qua ngả âm đạo, đặc biệt khi được thực hiện theo khảo sát chuyên sâu bởi người có kinh nghiệm, có vai trò quan trọng trong phát hiện u lạc nội mạc tử cung buồng trứng và lạc nội mạc tử cung sâu. Tuy nhiên, siêu âm bình thường không loại trừ hoàn toàn lạc nội mạc tử cung, đặc biệt đối với các tổn thương phúc mạc nông.

Siêu âm có phát hiện chính xác lạc nội mạc tử cung không?

Mức độ chính xác của siêu âm trong việc chẩn đoán lạc nội mạc tử cung phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại tổn thương, kinh nghiệm của người thực hiện và chất lượng thiết bị. Nhìn chung, việc phân tích hình ảnh lạc nội mạc tử cung trên siêu âm đòi hỏi chuyên môn cao.

• Đối với nang lạc nội mạc ở buồng trứng: Đây là dạng dễ phát hiện nhất trên siêu âm. Một nghiên cứu tổng quan Cochrane ghi nhận TVUS đối với endometrioma có độ nhạy khoảng 93% và độ đặc hiệu khoảng 96%. Tuy nhiên, kết quả thực tế vẫn phụ thuộc đặc điểm tổn thương và người thực hiện.
• Đối với lạc nội mạc tử cung sâu: Việc chẩn đoán dạng này phức tạp hơn, đòi hỏi bác sĩ phải có kỹ năng và kinh nghiệm chuyên sâu. Độ chính xác có thể thay đổi tùy thuộc vào vị trí tổn thương (ví dụ ở dây chằng tử cung - cùng, âm đạo, bàng quang hay ruột).
• Đối với lạc nội mạc phúc mạc bề mặt: Đây là dạng khó phát hiện nhất qua siêu âm vì các tổn thương thường nhỏ và nông. Trong nhiều trường hợp, siêu âm có thể không phát hiện được và cần đến phẫu thuật nội soi để chẩn đoán xác định.

Các dạng lạc nội mạc tử cung thường gặp trên siêu âm

Dựa vào hình ảnh siêu âm, bác sĩ có thể phân loại các dạng tổn thương lạc nội mạc tử cung thường gặp để có hướng xử trí phù hợp.

Lạc nội mạc tử cung buồng trứng (nang lạc nội mạc)

Đây là dạng phổ biến và dễ nhận biết nhất. Trên siêu âm, lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng thường biểu hiện dưới dạng nang buồng trứng với các hồi âm mức thấp, tương đối đồng nhất bên trong tạo hình ảnh dạng "kính mờ" (ground-glass appearance); thường không tăng sinh mạch trong nang trên Doppler.

Lạc nội mạc tử cung sâu

Lạc nội mạc tử cung sâu (Deep Infiltrating Endometriosis - DIE) là tình trạng mô lạc nội mạc xâm lấn sâu vào các cơ quan vùng chậu. Trên siêu âm, chúng biểu hiện dưới dạng các nốt hoặc mảng mô đặc, hồi âm kém, bờ không đều và thường gây co kéo các cấu trúc xung quanh. Vị trí thường gặp là ở phía sau tử cung, dây chằng tử cung - cùng, thành ruột hoặc bàng quang.

Lạc nội mạc tử cung trong cơ tử cung

Còn được gọi là bệnh Adenomyosis, tình trạng này xảy ra khi mô tuyến nội mạc tử cung xuất hiện và phát triển trong lớp cơ của tử cung. Hình ảnh siêu âm điển hình là tử cung có kích thước to, hình cầu, thành tử cung dày không đối xứng. Trong cơ tử cung có thể xuất hiện các vùng hồi âm không đều, các nang nhỏ và ranh giới giữa lớp nội mạc và lớp cơ tử cung không còn rõ nét.

Quy trình siêu âm chẩn đoán lạc nội mạc tử cung

Phương pháp siêu âm được lựa chọn tùy tình trạng và sự phù hợp của từng người. Siêu âm qua ngả âm đạo thường có vai trò quan trọng nhất trong đánh giá endometrioma và lạc nội mạc tử cung sâu. Siêu âm qua thành bụng có thể được sử dụng để khảo sát thêm nếu cần thiết hoặc là lựa chọn thay thế khi siêu âm qua ngả âm đạo không phù hợp hoặc người bệnh không đồng ý thực hiện.

Siêu âm đường bụng

Bác sĩ sử dụng đầu dò siêu âm di chuyển trên thành bụng của bệnh nhân. Phương pháp này giúp cung cấp một cái nhìn tổng quan về các cơ quan trong ổ bụng và vùng chậu, phát hiện các khối u lớn hoặc tình trạng ứ dịch. Tuy nhiên, nó có hạn chế trong việc đánh giá các tổn thương nhỏ và sâu.

Siêu âm đầu dò âm đạo

Đây là phương pháp quan trọng nhất trong chẩn đoán lạc nội mạc tử cung. Bác sĩ sẽ sử dụng một đầu dò chuyên dụng đưa vào trong âm đạo. Do đầu dò tiếp cận gần hơn với tử cung và buồng trứng, hình ảnh thu được có độ phân giải cao và chi tiết hơn rất nhiều, giúp phát hiện các nang lạc nội mạc nhỏ, các nốt lạc nội mạc sâu và đánh giá sự xâm lấn của chúng.

Khi nào cần thực hiện thêm phương pháp chẩn đoán khác

Trong một số trường hợp, siêu âm có thể không đủ để đưa ra kết luận cuối cùng. Bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp khác như:

• Chụp cộng hưởng từ (MRI): MRI cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về các mô mềm, rất hữu ích trong việc lập bản đồ các tổn thương lạc nội mạc tử cung sâu, phức tạp, đặc biệt là khi có xâm lấn vào ruột hoặc các cơ quan khác.
• Phẫu thuật nội soi ổ bụng: Có thể được cân nhắc thực hiện trong một số trường hợp nghi ngờ lạc nội mạc tử cung, kể cả khi siêu âm hoặc MRI bình thường, đặc biệt là khi triệu chứng vẫn dai dẳng hoặc điều trị kinh nghiệm không hiệu quả. Bác sĩ sẽ quan sát trực tiếp các tổn thương trong ổ bụng, đánh giá mức độ lan rộng và đồng thời có thể tiến hành sinh thiết hoặc can thiệp điều trị.

Những dấu hiệu đi kèm khi bị lạc nội mạc tử cung

Bên cạnh các phát hiện trên siêu âm, các triệu chứng lâm sàng là yếu tố quan trọng giúp định hướng chẩn đoán bệnh.

Đau bụng kinh dữ dội

Đây là triệu chứng phổ biến nhất. Cơn đau thường bắt đầu trước kỳ kinh và kéo dài trong suốt những ngày hành kinh, mức độ đau có thể tăng dần theo thời gian và ít đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.

Đau khi quan hệ tình dục

Đau sâu trong vùng chậu khi giao hợp là một dấu hiệu gợi ý, đặc biệt khi có các tổn thương lạc nội mạc tử cung sâu ở vùng cùng đồ sau hoặc dây chằng tử cung - cùng.

Khó thụ thai hoặc vô sinh

Lạc nội mạc tử cung có thể liên quan đến giảm khả năng sinh sản và là một trong những bệnh lý cần được xem xét khi đánh giá vô sinh. Bệnh có thể gây viêm mạn tính trong vùng chậu, hình thành sẹo, dính vòi trứng, làm thay đổi môi trường giải phẫu và ảnh hưởng đến chất lượng trứng cũng như sự làm tổ của phôi.

Nhìn chung, hình ảnh lạc nội mạc tử cung trên siêu âm có thể cung cấp những dấu hiệu gợi ý quan trọng, hỗ trợ bác sĩ đánh giá tình trạng và định hướng chẩn đoán. Tuy nhiên, kết quả siêu âm cần được xem xét cùng triệu chứng, tiền sử và các thăm khám cần thiết khác để có đánh giá phù hợp. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ lạc nội mạc tử cung, bạn nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và lựa chọn phương pháp chẩn đoán, điều trị phù hợp.