Siêu âm đàn hồi mô gan: Phương pháp chẩn đoán xơ gan không xâm lấn

Việc theo dõi và đánh giá sức khỏe lá gan là vô cùng quan trọng, đặc biệt với những người có nguy cơ cao mắc các bệnh lý về gan. Thay vì phải thực hiện sinh thiết gan tiềm ẩn nhiều rủi ro, y học hiện đại đã có những bước tiến vượt bậc với các phương pháp chẩn đoán không xâm lấn, mang lại sự an toàn và thoải mái cho người bệnh.

Siêu âm đàn hồi mô gan là gì?

Siêu âm đàn hồi mô gan là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, không xâm lấn, được sử dụng để đo lường độ cứng của mô gan. Độ cứng gan có tương quan với mức độ xơ hóa, nhưng có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khác như viêm, sung huyết và tình trạng sau ăn. Một quá trình tổn thương gan mạn tính có thể dẫn đến xơ gan và các biến chứng nguy hiểm khác.

Nguyên lý của phương pháp này dựa trên việc sử dụng sóng siêu âm hoặc các xung cơ học để tạo ra sóng cắt (shear wave) trong mô gan. Tốc độ lan truyền của sóng này sẽ được máy ghi nhận và phân tích để tính toán độ cứng của mô. Mô gan càng cứng, tốc độ sóng lan truyền càng nhanh, cho thấy mức độ xơ hóa càng cao.

Siêu âm đàn hồi mô gan để làm gì? Chẩn đoán bệnh gì?

Mục đích chính của kỹ thuật này là phát hiện, chẩn đoán và theo dõi mức độ xơ hóa gan. Đây là một công cụ hữu ích giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị và tiên lượng bệnh một cách chính xác hơn. Phương pháp này đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và quản lý nhiều bệnh lý gan mạn tính, bao gồm:

• Viêm gan virus mạn tính (viêm gan B, viêm gan C).
• Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) và viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH).
• Bệnh gan do rượu.
• Các bệnh gan tự miễn như viêm gan tự miễn, viêm đường mật nguyên phát (primary biliary cholangitis - PBC).
• Theo dõi hiệu quả điều trị các bệnh gan mạn tính.

Nhờ vào việc đánh giá định lượng mức độ xơ hóa, bác sĩ có thể can thiệp sớm, làm chậm tiến triển của bệnh và ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan mất bù, ung thư biểu mô tế bào gan.

Các kỹ thuật siêu âm đàn hồi gan

Hiện nay, có nhiều kỹ thuật siêu âm đàn hồi gan khác nhau đang được áp dụng, mỗi kỹ thuật có những ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn kỹ thuật nào sẽ phụ thuộc vào trang thiết bị của cơ sở y tế và tình trạng cụ thể của người bệnh.

Siêu âm đàn hồi thoáng qua (Transient Elastography - TE)

Đây là kỹ thuật phổ biến nhất, thường được biết đến với tên thương mại là FibroScan. Kỹ thuật này sử dụng một đầu dò đặc biệt tạo ra một xung cơ học nhẹ ở bề mặt da. Sóng biến dạng tạo ra từ xung này sẽ lan truyền vào gan, và tốc độ của nó được đo bằng sóng siêu âm. Kỹ thuật này nhanh chóng, dễ thực hiện nhưng có thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng béo phì, cổ trướng hoặc khoang liên sườn hẹp.

Siêu âm đàn hồi sóng biến dạng điểm (Point Shear Wave Elastography - pSWE)

Kỹ thuật pSWE được tích hợp ngay trên các máy siêu âm thông thường. Bác sĩ sẽ sử dụng đầu dò siêu âm 2D để xác định vị trí cần đo trong gan, sau đó máy sẽ phát ra một chùm tia siêu âm hội tụ để tạo sóng biến dạng tại một điểm nhỏ. Kỹ thuật này cho phép lựa chọn vị trí đo một cách chính xác, tránh các mạch máu lớn hay các cấu trúc bất thường.

Siêu âm đàn hồi sóng biến dạng 2 chiều (2D-Shear Wave Elastography - 2D-SWE)

Đây là kỹ thuật tiên tiến hơn, cho phép tạo ra một bản đồ mã hóa màu sắc về độ cứng của gan trên một vùng rộng lớn (ROI - Region of Interest), thay vì chỉ đo tại một điểm. Điều này cung cấp một cái nhìn tổng quan và toàn diện hơn về tình trạng xơ hóa của gan, giúp tăng độ tin cậy của kết quả chẩn đoán.

Quy trình siêu âm đàn hồi gan

Quy trình thực hiện siêu âm đàn hồi gan khá đơn giản, nhanh chóng và không gây khó chịu cho người bệnh. Các bước cơ bản bao gồm:

• Chuẩn bị: Người bệnh cần nhịn ăn ít nhất 2 - 4 giờ trước khi thực hiện để đảm bảo kết quả chính xác nhất.
• Tư thế: Người bệnh được hướng dẫn nằm ngửa trên giường, tay phải giơ cao qua đầu để bộc lộ rõ vùng hạ sườn phải.
• Thực hiện: Bác sĩ sẽ thoa một lớp gel lên da vùng cần siêu âm. Sau đó, đầu dò siêu âm sẽ được đặt vào khoang liên sườn, vị trí tương ứng với gan.
• Phối hợp: Người bệnh có thể được yêu cầu nín thở trong vài giây để hình ảnh gan được ổn định và phép đo được thực hiện chính xác. Số lần đo phụ thuộc kỹ thuật và tiêu chí chất lượng: pSWE thường 10 phép đo nhưng có thể 5 nếu đạt tiêu chí; 2D-SWE thường 5 phép đo khi có quality assessment, nếu không có có thể cần 10.
• Hoàn tất: Toàn bộ quá trình chỉ mất khoảng 5 - 10 phút. Sau khi kết thúc, người bệnh có thể sinh hoạt bình thường ngay lập tức.

Ai cần thực hiện siêu âm đàn hồi mô gan?

Không phải ai cũng cần thực hiện kỹ thuật này. Bác sĩ sẽ là người đưa ra chỉ định dựa trên tiền sử bệnh, các triệu chứng lâm sàng và kết quả của các xét nghiệm khác.

Chỉ định đo độ đàn hồi gan

Phương pháp này thường được chỉ định cho các nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị xơ hóa gan, bao gồm:

• Người nhiễm virus viêm gan B hoặc C mạn tính.
• Người mắc bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
• Người lạm dụng rượu bia trong thời gian dài.
• Người có kết quả xét nghiệm men gan tăng cao kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Người mắc các bệnh gan di truyền hoặc tự miễn.
• Bệnh nhân cần theo dõi đáp ứng điều trị các bệnh lý gan.

Chống chỉ định đo độ đàn hồi gan

Mặc dù là một kỹ thuật an toàn, siêu âm đàn hồi gan vẫn có một số hạn chế và chống chỉ định trong các trường hợp sau:

• Phụ nữ đang mang thai.
• Bệnh nhân có cổ trướng (tích tụ dịch trong ổ bụng).
• Người béo phì nặng (chỉ số BMI quá cao) có thể làm giảm độ chính xác.
• Người có khoang liên sườn quá hẹp, gây khó khăn cho việc đặt đầu dò.
• Bệnh nhân đang có tình trạng viêm gan cấp hoặc suy tim sung huyết vì có thể làm tăng độ cứng gan tạm thời.

Kết quả siêu âm đàn hồi mô gan

Kết quả độ cứng của gan thường được đo bằng đơn vị kilopascal (kPa). Dựa vào chỉ số này, bác sĩ có thể phân loại mức độ xơ hóa gan theo thang điểm Metavir, từ F0 đến F4:

• F0: Gan không có xơ hóa.
• F1: Xơ hóa nhẹ.
• F2: Xơ hóa đáng kể.
• F3: Xơ hóa nặng.
• F4: Xơ gan.

Ngưỡng giá trị kPa cho mỗi giai đoạn có thể thay đổi tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh gan và kỹ thuật siêu âm được sử dụng. Do đó, việc diễn giải kết quả phải được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, kết hợp với các thông tin lâm sàng và xét nghiệm khác để có chẩn đoán cuối cùng.

Siêu âm đàn hồi mô gan bao nhiều tiền?

Chi phí cho một lần thực hiện siêu âm đàn hồi mô gan có thể khác nhau giữa các cơ sở y tế. Mức giá phụ thuộc vào nhiều yếu tố như bệnh viện công hay tư, thế hệ máy móc, kỹ thuật được áp dụng (TE, pSWE hay 2D-SWE) và các dịch vụ đi kèm.

Nhìn chung, chi phí có thể dao động từ khoảng 500.000 VNĐ đến hơn 1.500.000 VNĐ. Để biết thông tin chính xác nhất, bạn nên liên hệ trực tiếp với bệnh viện hoặc phòng khám nơi bạn dự định thực hiện để được tư vấn cụ thể về chi phí.

Thắc mắc hay gặp về siêu âm đàn hồi mô gan

Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến kỹ thuật chẩn đoán này, giúp bạn hiểu rõ hơn trước khi thực hiện.

Siêu âm đàn hồi mô gan có cần nhịn ăn không?

Có. Việc nhịn ăn là cần thiết để đảm bảo độ chính xác của kết quả. Sau khi ăn, lưu lượng máu đến gan tăng lên, có thể làm tăng độ cứng của gan một cách tạm thời và dẫn đến kết quả đánh giá mức độ xơ hóa cao hơn thực tế. Vì vậy, bạn nên tuân thủ yêu cầu nhịn ăn ít nhất 2 - 4 giờ trước khi tiến hành siêu âm đàn hồi mô gan.

Siêu âm đàn hồi mô gan có đau không?

Hoàn toàn không. Đây là một phương pháp không xâm lấn, không gây đau đớn. Bạn sẽ chỉ cảm thấy đầu dò di chuyển nhẹ nhàng trên da, tương tự như khi thực hiện siêu âm bụng thông thường. Kỹ thuật này không sử dụng kim tiêm hay bất kỳ dụng cụ nào gây tổn thương cho cơ thể.

Tóm lại, siêu âm đàn hồi mô gan là một công cụ chẩn đoán giá trị, an toàn và hiệu quả, giúp phát hiện sớm và theo dõi các bệnh lý gan mạn tính. Nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ hoặc được bác sĩ chỉ định, đừng ngần ngại thực hiện kỹ thuật này để bảo vệ sức khỏe lá gan của mình một cách tốt nhất.