Huyết áp tăng kịch phát 180/110: Cần làm gì ngay để tránh nguy cơ đột quỵ

Cơn tăng huyết áp kịch phát nguy hiểm ở điểm nào?

Huyết áp tăng cao kéo dài sẽ âm thầm làm tổn thương mạch máu. Nhưng khi chỉ số tăng vọt lên khoảng 180/110 mmHg hoặc hơn trong thời gian ngắn, áp lực lên não, tim và thận có thể vượt quá khả năng chịu đựng của cơ thể.

Một số người mô tả cảm giác như đầu “muốn nổ tung”, tim đập dồn dập hoặc khó thở bất thường. Tuy nhiên cũng có trường hợp huyết áp tăng rất cao nhưng gần như không có triệu chứng rõ rệt, khiến người bệnh càng dễ chủ quan.

Điều đáng lo là không ít người vẫn cố nằm nghỉ ở nhà, tự uống thêm thuốc hoặc chờ huyết áp tự hạ mà không biết biến chứng có thể xảy ra rất nhanh.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp huyết áp ≥180/120 mmHg đều cần gọi cấp cứu ngay.

• Nếu có kèm triệu chứng thần kinh, đau ngực, khó thở, lú lẫn cần cấp cứu ngay.
• Nếu chưa có triệu chứng nguy hiểm nên đo lại đúng kỹ thuật, nghỉ ngơi, và liên hệ bác sĩ sớm trong ngày để được hướng dẫn.

Không nên tự ý tăng liều hoặc dùng thêm thuốc hạ áp đột ngột vì một số thuốc có thể làm tụt huyết áp nguy hiểm nếu dùng không đúng.

Những yếu tố dễ kích hoạt hypertensive crisis gồm:

• Quên hoặc tự ngưng thuốc huyết áp;
• Căng thẳng kéo dài;
• Ăn quá mặn;
• Uống nhiều rượu bia;
• Dùng chất kích thích;
• Có sẵn bệnh tim mạch hoặc bệnh thận;
• Suy giảm tuân thủ điều trị (non-adherence) là nguyên nhân hàng đầu: Thuốc gây tăng huyết áp: NSAIDs (ibuprofen, diclofenac), corticosteroids, thuốc co mạch (decongestants); Bệnh nội tiết: Cường aldosterone, pheochromocytoma.

Dấu hiệu nào cho thấy cần cấp cứu ngay?

Không phải mọi trường hợp huyết áp rất cao ≥180/120 mmHg đều là cấp cứu. Điều quan trọng là phải nhận diện xem cơ quan đích như não hoặc tim đã bị ảnh hưởng hay chưa.

Người bệnh cần đến cấp cứu ngay nếu huyết áp tăng cao kèm:

• Co giật (gợi ý bệnh não do tăng huyết áp nặng);
• Đau lưng dữ dội (gợi ý bóc tách động mạch chủ - aortic dissection);
• Đau đầu, rối loạn thần kinh (nói khó, yếu liệt, lú lẫn);
• Đau ngực;
• Khó thở;
• Tê yếu tay chân;
• Méo miệng;
• Nói khó;
• Mờ mắt;
• Lơ mơ hoặc lú lẫn.

Đây có thể là dấu hiệu của đột quỵ hoặc tổn thương tim mạch cấp tính đang diễn ra.

Khi gặp cơn hypertensive crisis, nên làm gì đầu tiên?

Điều đầu tiên là ngừng mọi hoạt động gắng sức và ngồi nghỉ ở nơi yên tĩnh. Người bệnh nên hít thở chậm, tránh hoảng loạn vì căng thẳng có thể làm huyết áp tăng thêm.

Sau đó:

• Đo lại huyết áp sau khoảng 5 - 10 phút nghỉ ngơi. Chỉ áp dụng khi không có triệu chứng cảnh báo. Nếu có bất kỳ triệu chứng nghi ngờ tổn thương cơ quan đích (đau ngực, yếu liệt, khó thở…), cần gọi cấp cứu ngay, không chờ đo lại huyết áp.
• Kiểm tra xem có quên thuốc huyết áp không;
• Dùng thuốc theo đúng hướng dẫn bác sĩ nếu có phác đồ xử trí tại nhà.

Tuy nhiên, không nên tự ý uống dồn nhiều viên thuốc hạ áp với mục tiêu kéo huyết áp xuống thật nhanh. Việc giảm huyết áp quá mức trong thời gian ngắn có thể làm giảm tưới máu não đột ngột do mất cơ chế tự điều hòa mạch não, đặc biệt nguy hiểm ở người lớn tuổi.

Trong cấp cứu tăng huyết áp, mục tiêu ban đầu không phải đưa huyết áp về mức bình thường ngay, mà là kiểm soát huyết áp an toàn theo hướng dẫn của bác sĩ, thường cần được theo dõi tại bệnh viện.

Nếu không thể tự đến bệnh viện an toàn, người nhà nên gọi cấp cứu càng sớm càng tốt.

Nhiều ca đột quỵ bắt đầu từ sự chủ quan với cơn tăng huyết áp

Không ít bệnh nhân từng có những đợt huyết áp tăng vọt trước đó nhưng chỉ uống thuốc cầm chừng rồi bỏ qua. Đến khi xuất hiện yếu liệt hoặc xuất huyết não mới phát hiện mạch máu đã tổn thương nặng từ lâu.

Các chuyên gia khuyến cáo người tăng huyết áp nên:

• Đo huyết áp tại nhà mỗi ngày;
• Uống thuốc đúng giờ;
• Hạn chế muối và rượu bia;
• Không tự ý bỏ thuốc khi thấy huyết áp ổn;
• Tái khám định kỳ kể cả khi không có triệu chứng.

Với tăng huyết áp, nguy hiểm nhất không phải lúc cơ thể đau đầu hay chóng mặt, mà là khoảng thời gian mạch máu âm thầm chịu áp lực quá lớn trước khi biến chứng xảy ra.