3 điểm mới trong điều trị tăng cholesterol: Giảm LDL-C sớm hơn, mạnh hơn và cá thể hóa hơn

Điều trị cholesterol không còn chỉ dựa vào statin

Tăng cholesterol máu là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch. Trong nhiều năm qua, statin vẫn là nền tảng điều trị giúp giảm LDL-C (cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp, còn gọi là "cholesterol xấu") và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ.

Tuy nhiên, các bằng chứng mới cho thấy nhiều người bệnh vẫn chưa đạt mục tiêu LDL-C dù đã điều trị. Đây là lý do các hướng dẫn gần đây từ các hiệp hội tim mạch lớn trên thế giới liên tục cập nhật chiến lược điều trị theo hướng kiểm soát LDL-C sớm hơn, bổ sung các liệu pháp mới và cá thể hóa theo nguy cơ tim mạch của từng người bệnh.

Statin vẫn là nhóm thuốc nền tảng trong điều trị tăng cholesterol máu. Tuy nhiên, các hướng dẫn mới cho thấy việc kiểm soát LDL-C hiện nay không còn chỉ xoay quanh một loại thuốc duy nhất.

Khi statin không đủ để đạt mục tiêu LDL-C

Mục tiêu của điều trị tăng cholesterol là đưa LDL-C về ngưỡng phù hợp với mức độ nguy cơ tim mạch của từng người bệnh. Tuy nhiên, không phải ai cũng đạt được mục tiêu này chỉ bằng statin.

Ở những bệnh nhân nguy cơ rất cao, chẳng hạn như đã từng nhồi máu cơ tim, đặt stent động mạch vành hoặc đột quỵ do xơ vữa động mạch, LDL-C cần được kiểm soát ở mức thấp hơn so với dân số chung.

Ngoài ra, một số người gặp tình trạng không dung nạp statin hoặc cần giảm LDL-C nhiều hơn khả năng mà statin có thể mang lại.

Nhiều liệu pháp mới đang được đưa vào điều trị sớm hơn

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là vai trò ngày càng lớn của các thuốc không phải statin.

Ezetimibe

Ezetimibe là thuốc giúp giảm hấp thu cholesterol từ ruột. Nếu trước đây thuốc thường được sử dụng sau khi đã tối ưu liều statin, hiện nay ở một số bệnh nhân nguy cơ rất cao, đặc biệt ACS (Hội chứng mạch vành cấp tính), có thể cân nhắc phối hợp ezetimibe sớm nếu dự kiến statin đơn trị khó đạt mục tiêu LDL-C.

Nhóm thuốc ức chế PCSK9

Nhóm thuốc ức chế PCSK9 như evolocumab hoặc alirocumab cũng đang được sử dụng rộng rãi hơn. Đây là các thuốc có khả năng làm giảm LDL-C rất mạnh và đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch ở một số nhóm bệnh nhân.

Inclisiran

Một trong những liệu pháp mới nhận được nhiều sự quan tâm là inclisiran. Thuốc hoạt động theo cơ chế siRNA, giúp giảm sản xuất protein PCSK9 tại gan. Điểm nổi bật là người bệnh chỉ cần tiêm định kỳ khoảng hai lần mỗi năm sau giai đoạn khởi đầu.

Inclisiran đã chứng minh giảm LDL-C khoảng 50%, nhưng các thử nghiệm chuyên biệt đánh giá biến cố tim mạch vẫn đang được tiến hành; do đó chưa có mức bằng chứng outcome tương đương evolocumab/alirocumab.

Bempedoic acid

Bên cạnh đó, bempedoic acid cũng đang trở thành lựa chọn đáng chú ý đối với những bệnh nhân không dung nạp statin hoặc chưa đạt mục tiêu LDL-C dù đã điều trị.

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu quan trọng nhất hiện nay không phải là sử dụng loại thuốc nào, mà là đạt được mức LDL-C phù hợp với nguy cơ tim mạch của từng người.

Xu hướng mới: Giảm LDL-C sớm hơn để giảm nguy cơ tim mạch

Không chỉ thay đổi về thuốc điều trị, cách tiếp cận trong kiểm soát cholesterol cũng đang có nhiều khác biệt so với trước đây. Các bằng chứng mới cho thấy việc đạt mục tiêu LDL-C sớm có thể mang lại lợi ích lớn hơn trong việc phòng ngừa bệnh tim mạch.

Vì sao cần kiểm soát LDL-C càng sớm càng tốt?

Nguy cơ tim mạch không chỉ phụ thuộc vào mức LDL-C hiện tại mà còn liên quan đến thời gian cơ thể tiếp xúc với LDL-C cao.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia hiện nay nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm và điều trị sớm thay vì chờ đến khi xuất hiện biến chứng.

Điều trị tích cực hơn ở nhóm nguy cơ cao

Đối với người đã mắc bệnh tim mạch do xơ vữa, đái tháo đường có nguy cơ tim mạch cao hoặc tăng cholesterol máu gia đình, các hướng dẫn mới khuyến khích kiểm soát LDL-C tích cực hơn.

Thay vì tăng liều thuốc từng bước trong thời gian dài, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp nhiều liệu pháp phù hợp để đạt mục tiêu LDL-C sớm hơn. Chiến lược này được kỳ vọng giúp giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến cố tim mạch nghiêm trọng trong tương lai.

Đây được xem là một trong những thay đổi lớn nhất trong quản lý cholesterol những năm gần đây.

Các chỉ số mới đang giúp cá thể hóa điều trị cholesterol

Không phải tất cả người có cùng mức cholesterol đều có nguy cơ tim mạch giống nhau. Vì vậy, xu hướng cá thể hóa điều trị đang ngày càng được chú trọng.

Bên cạnh LDL-C, các chuyên gia hiện nay quan tâm nhiều hơn đến những chỉ số giúp đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện.

Lp(a) đang nhận được nhiều sự chú ý hơn

Lipoprotein(a), hay còn gọi là Lp(a), là một dạng lipoprotein có tính di truyền cao.

Nhiều nghiên cứu cho thấy người có nồng độ Lp(a) tăng cao có thể đối mặt với nguy cơ mắc bệnh tim mạch sớm cao hơn, ngay cả khi các chỉ số cholesterol khác chưa quá bất thường.

Do đó, các hướng dẫn gần đây của châu Âu khuyến nghị nên cân nhắc xét nghiệm Lp(a) ít nhất một lần trong đời ở người trưởng thành để hỗ trợ đánh giá nguy cơ tim mạch.

ApoB và điểm vôi hóa động mạch vành cũng được quan tâm nhiều hơn

ApoB là một loại protein có mặt trên các hạt lipoprotein gây xơ vữa động mạch. Chỉ số này giúp phản ánh số lượng hạt có khả năng gây tổn thương mạch máu.

Trong khi đó, điểm vôi hóa động mạch vành (CAC score) được xác định bằng chụp CT tim và có thể hỗ trợ đánh giá mức độ xơ vữa động mạch. Những công cụ này giúp bác sĩ xác định chính xác hơn mức độ nguy cơ của từng người bệnh, từ đó đưa ra chiến lược điều trị phù hợp.

Điều này cho thấy việc kiểm soát cholesterol hiện nay không còn chỉ dựa vào một chỉ số đơn lẻ mà đang hướng tới cách tiếp cận toàn diện hơn.

Người bệnh cần làm gì trước những thay đổi mới trong điều trị cholesterol?

Sự xuất hiện của các thuốc mới không có nghĩa tất cả người bệnh đều cần thay đổi phác đồ điều trị. Trên thực tế, statin vẫn là nền tảng trong điều trị tăng cholesterol máu và vẫn mang lại lợi ích rất lớn trong phòng ngừa bệnh tim mạch.

Điều quan trọng là người bệnh cần được đánh giá nguy cơ tim mạch đầy đủ để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Một số biện pháp có thể giúp kiểm soát cholesterol hiệu quả gồm:

• Kiểm tra mỡ máu định kỳ theo khuyến cáo của nhân viên y tế.
• Duy trì chế độ ăn lành mạnh, hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.
• Tăng cường hoạt động thể lực thường xuyên.
• Kiểm soát huyết áp, đường huyết và cân nặng.
• Tuân thủ điều trị và không tự ý ngừng thuốc.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể trao đổi với bác sĩ về mục tiêu LDL-C cá nhân, xét nghiệm Lp(a), ApoB hoặc các lựa chọn điều trị mới nếu chưa đạt hiệu quả mong muốn.

Điều trị tăng cholesterol hiện nay không chỉ tập trung vào statin mà còn hướng tới giảm LDL-C sớm hơn và cá thể hóa theo nguy cơ của từng người bệnh. Việc phát hiện sớm, kiểm soát mỡ máu định kỳ và tuân thủ điều trị vẫn là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.