Mangan là gì? Vai trò, lợi ích và cách bổ sung an toàn

Mangan (Manganese) là một khoáng chất vi lượng thiết yếu, tham gia hoạt động của nhiều enzyme và một số quá trình chuyển hóa, đồng thời có vai trò trong quá trình hình thành xương. Tìm hiểu vai trò, nguồn cung cấp và cách bổ sung mangan phù hợp cũng là một cách chăm sóc sức khỏe chủ động.

Vai trò của mangan với sức khỏe

Mangan là một nguyên tố vi lượng cần thiết cho hoạt động bình thường của cơ thể. Cơ thể không tự tổng hợp được mangan nên cần được cung cấp thông qua chế độ ăn uống hằng ngày. Mangan tham gia vào nhiều quá trình chuyển hóa và chức năng sinh học của cơ thể.

Hỗ trợ hoạt động của enzyme

Mangan là đồng yếu tố của nhiều enzyme, bao gồm manganese superoxide dismutase (MnSOD), arginase và pyruvate carboxylase, qua đó tham gia vào nhiều phản ứng sinh hóa của cơ thể. Nhờ đó, mangan góp phần duy trì các quá trình chuyển hóa diễn ra bình thường. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng bổ sung mangan sẽ trực tiếp “tăng cường enzyme” hoặc mang lại lợi ích sức khỏe lớn hơn khi sử dụng với lượng cao.

Tham gia chuyển hóa chất dinh dưỡng

Mangan tham gia hoạt động của một số enzyme liên quan đến chuyển hóa carbohydrate, acid amin, lipid và cholesterol. Khoáng chất này tham gia vào hoạt động của các enzyme trong quá trình trao đổi chất, qua đó hỗ trợ cơ thể xử lý và sử dụng các chất dinh dưỡng từ thực phẩm. Đây là một trong những vai trò sinh học quan trọng của mangan đối với hoạt động chuyển hóa bình thường.

Góp phần duy trì sức khỏe xương

Mangan tham gia vào quá trình hình thành xương cùng với nhiều vitamin và khoáng chất khác. Tuy nhiên, vai trò cụ thể của mangan trong việc duy trì hoặc cải thiện sức khỏe xương vẫn cần được nghiên cứu thêm.

Tham gia cơ chế bảo vệ tế bào

Mangan là đồng yếu tố của enzyme manganese superoxide dismutase (MnSOD) trong ty thể, enzyme tham gia bảo vệ tế bào trước tác động của các loại oxy phản ứng. Nhờ đó, mangan góp phần vào cơ chế bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa.

Nhu cầu mangan mỗi ngày là bao nhiêu?

Nhu cầu mangan không giống nhau giữa các nhóm tuổi và giới tính, lượng mangan cần thiết được tính từ tổng khẩu phần ăn hằng ngày và không đồng nghĩa với lượng cần bổ sung bằng viên uống.

Nhu cầu mangan ở người trưởng thành

Theo mức AI (Adequate Intake - AI, lượng ăn vào đầy đủ), nam giới từ 19 tuổi cần khoảng 2,3 mg mangan/ngày và nữ giới cùng độ tuổi khoảng 1,8 mg/ngày. Phụ nữ mang thai có AI là 2,0 mg/ngày và phụ nữ cho con bú là 2,6 mg/ngày. Các mức này bao gồm mangan từ toàn bộ thực phẩm và đồ uống trong chế độ ăn, không phải mục tiêu bắt buộc phải đạt bằng sản phẩm bổ sung.

Nhu cầu mangan ở trẻ em và phụ nữ mang thai

Theo IOM, mức AI mangan là 1,2 mg/ngày đối với trẻ 1 - 3 tuổi, 1,5 mg/ngày đối với trẻ 4 - 8 tuổi, 1,9 mg/ngày đối với bé trai và 1,6 mg/ngày đối với bé gái 9 - 13 tuổi, 2,2 mg/ngày đối với nam và 1,6 mg/ngày đối với nữ 14 - 18 tuổi. Phụ nữ mang thai và cho con bú cũng có nhu cầu mangan riêng như trên.

Thiếu mangan có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nào?

Thiếu mangan ở người rất hiếm gặp và các biểu hiện lâm sàng chưa được xác lập đầy đủ. Các nghiên cứu hạn chế gợi ý tình trạng thiếu hụt có thể ảnh hưởng đến một số quá trình chuyển hóa và chức năng sinh học; tuy nhiên, chưa đủ bằng chứng để khẳng định những ảnh hưởng này là biểu hiện thường gặp trong cộng đồng. Cụ thể là:

• Rối loạn phát triển và hình thành xương: Mangan tham gia hoạt động của các enzyme liên quan đến hình thành mô liên kết và xương nên thiếu mangan có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển xương.
• Rối loạn chuyển hóa: Thiếu mangan có thể ảnh hưởng đến một số quá trình chuyển hóa carbohydrate và lipid, nhưng bằng chứng về biểu hiện lâm sàng ở người còn hạn chế.
• Suy giảm chức năng chống oxy hóa: Do mangan là đồng yếu tố của MnSOD, tình trạng thiếu mangan có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống enzyme chống oxy hóa này.
• Có thể ảnh hưởng đến khả năng dung nạp glucose: Một số bằng chứng hạn chế cho thấy thiếu mangan có thể ảnh hưởng đến dung nạp glucose. Tuy nhiên, vai trò của mangan đối với nguy cơ mắc đái tháo đường vẫn chưa được xác định rõ.

Bổ sung mangan như thế nào cho an toàn?

Với đa số người khỏe mạnh, chế độ ăn đa dạng và cân đối có thể cung cấp đủ mangan cho nhu cầu của cơ thể. Vì vậy, không nên tự ý sử dụng sản phẩm bổ sung mangan khi chưa xác định có nhu cầu. Việc bổ sung cần dựa trên chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn phù hợp từ chuyên gia y tế.

Không nên tự ý sử dụng chế phẩm bổ sung mangan nếu không có chỉ định hoặc tư vấn chuyên môn phù hợp. UL của mangan ở người trưởng thành là 11 mg/ngày từ tổng lượng ăn vào, bao gồm thực phẩm, đồ uống và chế phẩm bổ sung; đây là ngưỡng an toàn tối đa tham chiếu, không phải mục tiêu tiêu thụ. Người mắc bệnh gan hoặc có nguy cơ giảm bài tiết mangan cần đặc biệt thận trọng. Các sản phẩm bổ sung không nên được sử dụng vượt liều hướng dẫn hoặc phối hợp nhiều sản phẩm chứa mangan mà không được đánh giá tổng lượng hấp thu.

Ưu tiên mangan từ thực phẩm

Đối với người khỏe mạnh, mangan nên được cung cấp chủ yếu từ chế độ ăn đa dạng và cân đối. Có một số thực phẩm giàu mangan như ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt và một số loại rau củ. Không nên tự ý sử dụng viên mangan hoặc sản phẩm chứa mangan cho trẻ em, phụ nữ mang thai và cho con bú nếu chưa có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Khi nào có thể cân nhắc sản phẩm bổ sung?

Do thiếu mangan rất hiếm gặp ở người, không nên tự ý sử dụng sản phẩm bổ sung chỉ dựa trên các triệu chứng không đặc hiệu hoặc lo ngại về chế độ ăn. Việc bổ sung nên được cân nhắc khi có chỉ định hoặc tư vấn chuyên môn phù hợp. Người có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc càng cần thận trọng trước khi bổ sung. Không nên tự ý tăng liều hoặc sử dụng nhiều sản phẩm cùng chứa mangan, mà cần tuân thủ liều dùng được hướng dẫn trên sản phẩm hoặc theo chỉ định của bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng.

Mangan là khoáng chất vi lượng cần thiết cho nhiều hoạt động của cơ thể. Đối với hầu hết người khỏe mạnh, chế độ ăn đa dạng có thể cung cấp mangan ở mức phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng. Việc bổ sung mangan từ thực phẩm nên được ưu tiên, đồng thời không tự ý sử dụng sản phẩm bổ sung với liều cao nếu chưa có hướng dẫn của chuyên gia y tế.