Nguyên nhân bệnh u sợi thần kinh: Những yếu tố cần biết

Nguyên nhân bệnh u sợi thần kinh được xác định là do sự thay đổi trong cấu trúc gen, đặc biệt ở NF1 và NF2. Các biến thể gây bệnh ở NF1 và NF2 có thể làm rối loạn cơ chế kiểm soát tăng trưởng tế bào. Tuy nhiên, biểu hiện của hai thể bệnh khác nhau: NF1 thường liên quan đến u sợi thần kinh, trong khi NF2-related schwannomatosis chủ yếu liên quan đến schwannoma và một số khối u khác của hệ thần kinh. Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân và yếu tố di truyền của bệnh để chủ động theo dõi sức khỏe, phát hiện bất thường sớm và được tư vấn điều trị phù hợp.

Nguyên nhân bệnh u sợi thần kinh là gì?

Nguyên nhân bệnh u sợi thần kinh chủ yếu liên quan đến các biến thể gen ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát sự phát triển của tế bào. Tùy thể bệnh, gen và cơ chế liên quan có thể khác nhau.

Hai nhóm thường được đề cập gồm:

• NF1: Liên quan đến biến thể gây bệnh ở gen NF1, nằm trên nhiễm sắc thể 17.
• NF2-related schwannomatosis: Liên quan chủ yếu đến biến thể gây bệnh ở gen NF2, nằm trên nhiễm sắc thể 22.

Những thay đổi này có thể làm suy giảm chức năng của các protein kiểm soát tăng trưởng tế bào, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành các khối u liên quan đến hệ thần kinh.

Biến thể gen NF1

Ở người mắc NF1, bệnh xảy ra do các biến thể gây bệnh trong gen NF1. Gen này tạo ra protein neurofibromin, có vai trò điều hòa đường truyền tín hiệu RAS/MAPK và kiểm soát sự tăng sinh của tế bào.

Khi neurofibromin bị suy giảm hoặc mất chức năng, hoạt động của đường truyền tín hiệu này có thể tăng lên, góp phần hình thành các biểu hiện đặc trưng của NF1, trong đó có u sợi thần kinh.

Biến thể gen NF2

Gen NF2 mã hóa protein merlin (schwannomin), có vai trò kiểm soát sự phát triển và tương tác giữa các tế bào.

Khi gen NF2 có biến thể gây bệnh, chức năng của merlin bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ hình thành một số khối u liên quan đến hệ thần kinh. Cơ chế và biểu hiện của bệnh liên quan NF2 khác với NF1, vì vậy cần xác định đúng thể bệnh trước khi đánh giá nguy cơ.

Di truyền từ bố mẹ

Di truyền là một nguyên nhân quan trọng của NF1 và một số trường hợp liên quan đến NF2.

NF1 thường di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Nếu một trong hai bố mẹ mang biến thể NF1 gây bệnh, mỗi lần mang thai có khoảng 50% khả năng con thừa hưởng biến thể này.

Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc NF1 đều có bố hoặc mẹ mắc bệnh.

Đột biến mới

Một số trường hợp NF1 xuất hiện ở người không có tiền sử gia đình. Nguyên nhân có thể là đột biến mới (de novo) phát sinh trong quá trình hình thành tế bào sinh sản hoặc giai đoạn phát triển sớm của phôi.

Vì vậy, bố mẹ không mắc bệnh vẫn có thể sinh con mắc NF1. Sau khi xuất hiện ở người bệnh, biến thể này vẫn có thể được truyền cho thế hệ sau.

Khảm di truyền

Trong một số trường hợp, biến thể gen xuất hiện sau khi phôi bắt đầu phát triển, khiến chỉ một phần tế bào trong cơ thể mang biến thể. Hiện tượng này được gọi là khảm di truyền (mosaicism).

Trong thể khảm, do đột biến chỉ tồn tại ở một số mô nhất định, xét nghiệm DNA từ máu ngoại vi có thể không phát hiện được mà cần phải xét nghiệm trực tiếp từ mẫu mô tổn thương/khối u. Vì vậy, những trường hợp có biểu hiện không điển hình có thể cần được đánh giá chuyên sâu hơn.

Những yếu tố nào không phải nguyên nhân trực tiếp?

Hiện chưa có bằng chứng cho thấy các yếu tố sinh hoạt thông thường là nguyên nhân trực tiếp gây NF1 hoặc NF2, chẳng hạn:

• Ăn uống không lành mạnh;
• Thiếu ngủ hoặc căng thẳng kéo dài;
• Vận động nhiều;
• Sử dụng điện thoại, máy tính;
• Các chấn thương thông thường.

NF1 và NF2 chủ yếu liên quan đến các biến thể gen gây bệnh. Vì vậy, người bệnh và gia đình không nên tự quy kết nguyên nhân cho chế độ sinh hoạt hoặc một sự kiện cụ thể trong cuộc sống.

Yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến mức độ biểu hiện bệnh?

Mặc dù biến thể gen là nguyên nhân nền tảng, mức độ biểu hiện NF1 hoặc NF2 có thể khác nhau đáng kể giữa từng người, kể cả các thành viên trong cùng một gia đình.

Một số yếu tố có thể liên quan gồm:

• Loại và vị trí của biến thể gen;
• Hiện tượng khảm di truyền;
• Tuổi và quá trình phát triển;
• Đặc điểm sinh học của từng người.

Vì vậy, không thể dự đoán chính xác mức độ bệnh chỉ dựa vào tiền sử gia đình hoặc việc bố mẹ có mắc bệnh hay không.

Khi nào nên đi khám và xét nghiệm di truyền?

Người bệnh hoặc gia đình nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa khi:

• Có nhiều thành viên trong gia đình mắc NF1 hoặc bệnh liên quan.
• Trẻ xuất hiện nhiều dấu hiệu nghi ngờ NF1.
• Có khối u hoặc tổn thương phát triển bất thường.
• Gia đình đã xác định có người mang biến thể gen NF1/NF2.
• Muốn đánh giá nguy cơ di truyền trước khi mang thai.

Không phải trường hợp nào cũng cần xét nghiệm gen. Bác sĩ sẽ dựa vào biểu hiện lâm sàng, tiền sử gia đình và mục đích xét nghiệm để lựa chọn phương pháp đánh giá phù hợp.

Có thể phòng ngừa nguyên nhân bệnh u sợi thần kinh không?

Do nguyên nhân bệnh u sợi thần kinh chủ yếu liên quan đến các biến thể gen, hiện chưa có biện pháp sinh hoạt nào có thể phòng ngừa hoàn toàn NF1 hoặc NF2.

Tuy nhiên, gia đình có tiền sử bệnh có thể chủ động:

• Tư vấn di truyền trước khi mang thai;
• Trao đổi với bác sĩ về nguy cơ truyền bệnh;
• Xét nghiệm gen khi có chỉ định;
• Theo dõi trẻ có nguy cơ để phát hiện sớm các biểu hiện bất thường.

Tư vấn di truyền đặc biệt hữu ích với người đã được xác định mang biến thể gen gây bệnh và đang có kế hoạch sinh con.

Điều trị u sợi thần kinh bằng thuốc nhắm trúng đích

Những thay đổi trong gen liên quan đến u sợi thần kinh có thể làm rối loạn các đường truyền tín hiệu kiểm soát sự phát triển và tăng sinh tế bào. Hiểu rõ cơ chế này giúp mở ra các phương pháp điều trị nhắm trúng đích, bên cạnh phẫu thuật và theo dõi.

Selumetinib là một hoạt chất thuộc nhóm ức chế MEK1/2, tác động vào đường truyền tín hiệu RAS/MAPK. Hoạt chất này được sử dụng trong điều trị một số trường hợp u sợi thần kinh type 1 (NF1) có u sợi thần kinh dạng đám rối gây triệu chứng, không thể phẫu thuật.

Tuy nhiên, selumetinib không phải thuốc điều trị cho tất cả người mắc u sợi thần kinh. Bác sĩ cần đánh giá loại tổn thương, mức độ triệu chứng, khả năng phẫu thuật và tình trạng sức khỏe của từng người trước khi cân nhắc điều trị.

Người bệnh cần sử dụng thuốc theo chỉ định và được theo dõi trong quá trình điều trị để đánh giá đáp ứng cũng như phát hiện các tác dụng không mong muốn. Nếu muốn tìm hiểu thêm về hoạt chất selumetinib, người bệnh có thể tham khảo thông tin về chỉ định, cách dùng và các lưu ý liên quan tại Nhà thuốc Long Châu.

Nguyên nhân bệnh u sợi thần kinh chủ yếu liên quan đến đột biến gen, trong đó NF1 liên quan đến gen NF1 và các bệnh liên quan NF2 thường liên quan đến gen NF2. Các biến thể gen này có thể được di truyền từ bố mẹ hoặc xuất hiện lần đầu ở người bệnh do đột biến mới. Vì vậy, một người có thể mắc bệnh ngay cả khi gia đình không có tiền sử. Nếu gia đình có người mắc bệnh hoặc nghi ngờ có yếu tố di truyền, tư vấn di truyền và đánh giá chuyên khoa có thể giúp xác định nguy cơ cũng như định hướng theo dõi phù hợp.