Những điều bạn cần biết về điện não đồ

Thông qua việc ghi lại hoạt động điện sinh học của não, điện não đồ giúp bác sĩ phát hiện sớm những rối loạn chức năng thần kinh, từ đau đầu kéo dài, rối loạn giấc ngủ cho đến động kinh. Vậy điện não đồ là gì, có vai trò như thế nào đối với sức khỏe và cần chuẩn bị gì trước khi đo?

Điện não đồ là gì?

Điện não đồ (EEG - Electroencephalography) là kỹ thuật ghi lại các hoạt động điện sinh học của não thông qua hệ thống điện cực đặt trên da đầu. Não bộ của con người hoạt động dựa trên sự dẫn truyền xung điện giữa các tế bào thần kinh. Những dao động điện thế này sẽ được máy điện não đồ thu nhận, khuếch đại và hiển thị dưới dạng các sóng não.

Quá trình đo điện não đồ hoàn toàn không xâm lấn, không truyền điện vào cơ thể mà chỉ ghi nhận tín hiệu sẵn có của não. Thời gian ghi điện não đồ thường kéo dài khoảng 30-90 phút, trung bình là 45 phút, tùy thuộc vào mục đích thăm khám.

Trên lâm sàng, điện não đồ là công cụ hỗ trợ quan trọng giúp bác sĩ đánh giá và phát hiện nhiều bệnh lý thần kinh, đặc biệt trong các trường hợp đau đầu dai dẳng, động kinh, rối loạn tri giác và tổn thương não.

Các loại sóng trong điện não đồ

Hoạt động điện của não được thể hiện qua 4 loại sóng cơ bản, mỗi loại liên quan đến trạng thái sinh lý và bệnh lý khác nhau:

Sóng Alpha

Sóng Alpha thường dao động trong khoảng 8-13 Hz, với biên độ trung bình từ 20-100 microvolt. Dạng sóng này có hình thái đều, mềm mại và thường tập trung rõ ở các vùng chẩm, thái dương sau và đỉnh đầu. Sóng Alpha xuất hiện chủ yếu khi con người ở trạng thái thư giãn nhưng vẫn tỉnh táo, ví dụ như khi nhắm mắt nghỉ ngơi.

Sóng Beta

Sóng Beta là nhóm sóng có tần số cao hơn 13 Hz, thường có biên độ nhỏ dưới 29 microvolt, nổi bật tại vùng trán và trung tâm của não. Loại sóng này phản ánh trạng thái tỉnh táo, tập trung cao độ, tư duy và hoạt động trí não tích cực.

Sóng Theta

Sóng Theta có tần số dao động khoảng 4-7,5 Hz, với biên độ từ 30-60 microvolt. Nếu sóng Theta xuất hiện nhiều và kéo dài ở người trưởng thành trong lúc tỉnh táo, điều này có thể là dấu hiệu cho thấy não bộ đang hoạt động không bình thường, cần được đánh giá thêm.

Sóng Delta

Sóng Delta là loại sóng có tần số thấp nhất, dưới 4 Hz, thường đi kèm với biên độ cao. Sóng này phổ biến trong giấc ngủ sâu hoặc ở trẻ sơ sinh. Ở người lớn đang tỉnh táo, sự hiện diện của sóng Delta thường không được xem là sinh lý bình thường và có thể liên quan đến tổn thương não cấu trúc.

Ngoài ra, điện não đồ còn ghi nhận các sóng nhiễu sinh lý (cử động mắt, cơ, tim…) và nhiễu không sinh lý từ môi trường, giúp bác sĩ phân biệt chính xác tín hiệu bệnh lý.

Đặc điểm điện não đồ bình thường theo độ tuổi:

• Ở trẻ em, điện não đồ bình thường thường có tần số chậm hơn, đặc biệt ở vùng phía sau não.
• Ở người trưởng thành, điện não đồ khỏe mạnh thường ghi nhận nhịp trội phía sau dao động khoảng 8,5-11 Hz, điển hình cho sóng Alpha. Các vùng phía trước não thể hiện hoạt động nhanh hơn nhưng với biên độ thấp, phản ánh sự kiểm soát và điều hòa tốt của hệ thần kinh trung ương.
• Ngoài ra, trong một số trường hợp, điện não đồ có thể xuất hiện những biến thể được xem là bình thường, như Alpha nhanh, Alpha chậm, sóng Lambda hoặc nhịp Mu…

Lợi ích của điện não đồ đối với sức khỏe

Điện não đồ mang lại nhiều giá trị thiết thực trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe não bộ:

• Hỗ trợ chẩn đoán nguyên nhân đau đầu: Nhiều trường hợp đau đầu kéo dài, đau đầu không rõ nguyên nhân có thể liên quan đến rối loạn hoạt động não, được phát hiện qua điện não đồ.
• Phát hiện và theo dõi động kinh: Điện não đồ giúp xác định có phóng điện dạng động kinh hay không, là toàn thể hay khu trú, từ đó định hướng điều trị chính xác.
• Đánh giá rối loạn chức năng não: Bao gồm rối loạn ý thức, sa sút trí tuệ, rối loạn giấc ngủ, viêm não.
• Hỗ trợ chẩn đoán chết não và đánh giá mức độ gây mê: Đây là vai trò quan trọng trong hồi sức, cấp cứu và gây mê hồi sức.
• Phát hiện tổn thương não: Như đột quỵ, u não, tổn thương não do chấn thương.

Một số hạn chế khi thực hiện đo điện não đồ

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, điện não đồ vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định:

• Người bệnh có thể cảm thấy hơi khó chịu khi gắn điện cực lên da đầu.
• Trong một số trường hợp động kinh, bác sĩ có thể chủ động kích thích để ghi nhận cơn, gây lo lắng cho người bệnh.
• Kết quả điện não đồ cần được đọc và phân tích bởi bác sĩ chuyên khoa, tránh tự diễn giải sai.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng điện não đồ là phương pháp an toàn, không gây đau, không gây hại cho não.

Cần lưu ý và chuẩn bị gì trước khi kiểm tra điện não đồ?

Để quá trình đo đạt được độ chính xác, cần ghi nhớ một số điểm quan trọng sau:

• Gội đầu sạch sẽ trước ngày đo, không dùng gel, dầu dưỡng tóc.
• Không uống cà phê, rượu bia, trà hoặc chất kích thích ít nhất 8 giờ trước khi đo.
• Thông báo cho bác sĩ nếu đang dùng thuốc hoặc có đặt máy tạo nhịp tim.
• Tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ và kỹ thuật viên.

Điện não đồ là phương pháp chẩn đoán thần kinh quan trọng, giúp phát hiện sớm các rối loạn chức năng não, đặc biệt trong các trường hợp đau đầu, động kinh và rối loạn ý thức. Với ưu điểm an toàn, không xâm lấn, giúp chẩn đoán cao, điện não đồ ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong y học hiện đại. Nếu bạn thường xuyên đau đầu, nghi ngờ bệnh lý thần kinh, hãy chủ động thăm khám và thực hiện điện não đồ theo chỉ định bác sĩ để theo dõi và bảo vệ sức khỏe não bộ kịp thời.