Mặt bị tê như kiến bò là dấu hiệu bệnh gì? Nguyên nhân và cách xử trí

Cảm giác tê rần, châm chích như kiến bò trên mặt không chỉ gây khó chịu mà đôi khi còn là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề sức khỏe. Có những nguyên nhân không do bệnh lý nhưng cũng có nguyên nhân chúng ta cần cảnh giác. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp bạn biết khi nào cần đi khám và cách xử trí phù hợp.

Nguyên nhân không do bệnh lý gây mặt bị tê như kiến bò

Trong nhiều trường hợp, cảm giác tê mặt như bị kiến bò chỉ xuất hiện tạm thời và không liên quan đến bệnh lý nghiêm trọng như:

• Nằm nghiêng một bên quá lâu hoặc để vùng mặt bị đè ép trong khi ngủ có thể làm chèn ép tạm thời các dây thần kinh và mạch máu tại chỗ, dẫn đến cảm giác tê rần hoặc châm chích như kiến bò ở một vùng trên mặt.
• Khi thời tiết lạnh hoặc tiếp xúc trực tiếp với gió lạnh, các mạch máu dưới da có thể co lại để giữ nhiệt cho cơ thể. Sự thay đổi này đôi khi gây cảm giác tê, châm chích hoặc ngứa ran ở vùng má, cằm hoặc quanh miệng.
• Thở quá nhanh do lo âu hoặc cơn hoảng sợ có thể làm giảm nồng độ carbon dioxide trong máu, gây tê quanh miệng, tê mặt hoặc tê đầu ngón tay.

Mặt bị tê như kiến bò là dấu hiệu bệnh gì?

Mặt bị tê như kiến bò có thể là biểu hiện của nhiều bệnh lý thần kinh, mạch máu và chuyển hóa.

Chèn ép hoặc tổn thương dây thần kinh mặt

Chèn ép hoặc tổn thương dây thần kinh vùng hàm mặt, đặc biệt là dây thần kinh sinh ba (dây thần kinh số V), có thể gây cảm giác tê như kiến bò ở một vùng trên khuôn mặt. Tình trạng này có thể xảy ra sau chấn thương, phẫu thuật, nhiễm virus hoặc do khối u chèn ép. Ngoài tê bì và châm chích, một số trường hợp còn kèm theo đau, giảm cảm giác hoặc yếu cơ mặt tùy theo mức độ tổn thương của dây thần kinh.

Liệt dây thần kinh mặt

Liệt dây thần kinh mặt ngoại biên thường khởi phát đột ngột và được cho là liên quan đến tình trạng viêm dây thần kinh, thường sau nhiễm virus. Người bệnh thường có cảm giác nặng hoặc như tê một bên mặt nhưng cảm giác da mặt thường vẫn bình thường khi khám. Triệu chứng nổi bật là méo miệng, khó nhắm kín mắt, chảy nước dãi và giảm vị giác.

Đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA)

Đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) đều có thể gây tê mặt đột ngột. Mặc dù triệu chứng của TIA thường hồi phục hoàn toàn trong vòng 24 giờ, đây vẫn là tình trạng cấp cứu vì nguy cơ xảy ra đột quỵ thực sự trong những giờ hoặc ngày tiếp theo.

Thiếu vitamin nhóm B

Thiếu vitamin B12 và một số vitamin nhóm B khác có thể gây tổn thương thần kinh, thường biểu hiện bằng tê bì đối xứng ở bàn tay, bàn chân. Tê mặt ít gặp hơn nhưng vẫn có thể xảy ra trong một số trường hợp.

Bệnh đa xơ cứng

Bệnh đa xơ cứng là một bệnh tự miễn mạn tính gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Tê mặt có thể là một trong những triệu chứng sớm của bệnh. Ngoài ra, người bệnh còn có thể bị mờ mắt, yếu cơ, rối loạn cảm giác, mất thăng bằng hoặc khó phối hợp động tác.

Hạ đường huyết

Hạ đường huyết thường gặp ở người mắc đái tháo đường đang điều trị bằng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết. Khi lượng đường trong máu giảm quá thấp, người bệnh có thể cảm thấy tê quanh miệng, tê mặt, run tay, vã mồ hôi, chóng mặt, hồi hộp hoặc lú lẫn. Nếu không được xử trí kịp thời, hạ đường huyết nặng có thể dẫn đến co giật hoặc hôn mê.

Lo âu, căng thẳng hoặc cơn hoảng sợ

Lo âu kéo dài hoặc cơn hoảng sợ có thể khiến người bệnh thở nhanh hơn bình thường, gây hiện tượng tăng thông khí. Tình trạng này làm xuất hiện cảm giác tê quanh miệng, tê mặt, tê đầu ngón tay, kèm theo tim đập nhanh, khó thở, hồi hộp hoặc cảm giác sợ hãi. Triệu chứng thường cải thiện khi người bệnh bình tĩnh trở lại và điều chỉnh nhịp thở.

Một số nguyên nhân khác

Ngoài các nguyên nhân trên, mặt bị tê như kiến bò còn có thể liên quan đến một số tình trạng khác như zona thần kinh vùng mặt, u não hoặc khối u chèn ép dây thần kinh, nhiễm trùng, biến chứng sau nhổ răng hoặc các thủ thuật nha khoa.

Nên làm gì khi bị tê mặt như kiến bò?

Khi xuất hiện cảm giác tê mặt như kiến bò, nhiều người thường chủ quan vì triệu chứng có thể tự hết sau một thời gian ngắn. Tuy nhiên, việc xử trí đúng ngay từ đầu và nhận biết thời điểm cần đi khám sẽ giúp hạn chế nguy cơ bỏ sót các bệnh lý thần kinh hoặc mạch máu nghiêm trọng. Dưới đây là những việc bạn nên làm:

• Nếu triệu chứng xuất hiện sau khi ngủ sai tư thế, ngồi lâu hoặc căng thẳng, hãy thay đổi tư thế, thư giãn và theo dõi trong 15 - 30 phút.
• Nếu triệu chứng xuất hiện do nằm đè ép hoặc căng cơ, có thể vận động nhẹ vùng cổ và thay đổi tư thế. Không nên massage mạnh nếu chưa xác định nguyên nhân, đặc biệt khi có đau hoặc nghi ngờ bệnh lý thần kinh.
• Cần chú ý xem tê mặt có kèm méo miệng, yếu tay chân, nói khó, nhìn mờ, đau đầu dữ dội hoặc chóng mặt hay không và theo dõi các triệu chứng bất thường.
• Nếu nghi ngờ hạ đường huyết (đặc biệt ở người mắc đái tháo đường), nên xử trí theo hướng dẫn của bác sĩ bằng cách bổ sung khoảng 15 - 20 g carbohydrate hấp thu nhanh và theo dõi đường huyết. Nếu nghi ngờ thiếu vitamin, cần khám để xác định nguyên nhân trước khi bổ sung.
• Bạn không nên tự ý dùng thuốc chống đông, thuốc thần kinh hoặc thuốc giảm đau khi chưa xác định nguyên nhân gây tê mặt.

Khi nào mặt bị tê như kiến bò cần đi khám ngay?

Mặc dù nhiều trường hợp mặt bị tê như kiến bò chỉ xảy ra tạm thời và không quá nguy hiểm, nhưng người bệnh không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường như:

• Cảm giác tê như kiến bò ở mặt không cải thiện sau khi nghỉ ngơi, thay đổi tư thế hoặc loại bỏ các yếu tố kích thích, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
• Tê mặt đi kèm yếu cơ, méo miệng, khó cười, khó nhắm kín mắt, chảy nước dãi hoặc khó phát âm có thể là dấu hiệu của liệt dây thần kinh mặt hoặc các bệnh lý thần kinh khác.
• Nếu tình trạng tê mặt xuất hiện cùng cơn đau đầu dữ dội bất thường, mờ mắt, nhìn đôi (song thị) hoặc mất thị lực tạm thời, người bệnh cần được thăm khám ngay.
• Mặt bị tê như kiến bò xuất hiện đột ngột cùng với các dấu hiệu như méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê tay chân, mất thăng bằng, lú lẫn hoặc giảm ý thức là tình trạng cấp cứu y khoa.

Mặt bị tê như kiến bò có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ tình trạng tạm thời, ít nguy hiểm đến các bệnh lý thần kinh hoặc mạch máu cần được điều trị sớm. Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện cùng méo miệng, nói khó, yếu tay chân, đau đầu dữ dội hay rối loạn thị giác, người bệnh cần đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.