Phân loại rác y tế được thực hiện như thế nào?

Rác thải y tế phát sinh hằng ngày tại các cơ sở khám chữa bệnh. Nếu không được phân loại và xử lý đúng quy định, chúng có thể làm lây lan mầm bệnh, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, quản lý chất thải y tế đúng quy trình là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn sinh học, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế.

Tại sao cần phân loại rác y tế?

Phân loại rác thải y tế là khâu nền tảng trong công tác quản lý chất thải tại các cơ sở y tế. Việc phân loại đúng ngay tại nơi phát sinh giúp kiểm soát hiệu quả từng loại chất thải, tạo thuận lợi cho quá trình thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý theo đúng quy định. Đồng thời, đây là biện pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm, bảo vệ sức khỏe con người và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Việc phân loại rác thải y tế đúng quy định mang lại nhiều lợi ích trong công tác quản lý chất thải, cụ thể:

• Hạn chế nguy cơ lây nhiễm: Giảm phát tán mầm bệnh và nguy cơ lây nhiễm chéo trong cơ sở y tế.
• Bảo vệ sức khỏe cộng đồng: Bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế, người bệnh, nhân viên thu gom và người dân.
• Giảm thiểu ô nhiễm môi trường: Giúp chất thải được xử lý bằng phương pháp phù hợp, hạn chế ô nhiễm nước, đất và không khí.
• Tiết kiệm chi phí xử lý: Giảm khối lượng chất thải nguy hại cần xử lý bằng công nghệ chuyên biệt, từ đó tối ưu chi phí.
• Nâng cao hiệu quả quản lý: Hỗ trợ các hoạt động thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý chất thải được thực hiện an toàn, hiệu quả.
• Tuân thủ quy định pháp luật: Đáp ứng các quy định của Bộ Y tế và pháp luật về quản lý chất thải y tế.

Các nhóm rác y tế

Theo Điều 4 Thông tư 20/2021/TT-BYT, chất thải y tế được phân thành 5 nhóm nhỏ dựa trên các tiêu chí y tế gồm:

Chất thải y tế nguy hại

Đây là nhóm chất thải có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường, gồm hai loại:

• Chất thải lây nhiễm: Bao gồm chất thải sắc nhọn (kim tiêm, dao mổ), chất thải không sắc nhọn (băng gạc, găng tay, khẩu trang), chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao từ phòng xét nghiệm và chất thải giải phẫu như mô, cơ quan, nhau thai hoặc các phần cơ thể người.
• Chất thải nguy hại không lây nhiễm: Gồm hóa chất và dược phẩm nguy hại, thuốc gây độc tế bào, bao bì và dụng cụ nhiễm hóa chất, thiết bị chứa kim loại nặng (thủy ngân, cadimi, chì), pin, ắc quy, dung dịch rửa phim X-quang, nước thải xét nghiệm và các chất thải khác vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định.

Chất thải rắn thông thường

Nhóm này bao gồm các chất thải không có yếu tố nguy hại hoặc đã được xử lý đạt quy chuẩn, chẳng hạn như:

• Chất thải sinh hoạt phát sinh trong cơ sở y tế (trừ khu vực cách ly, điều trị bệnh truyền nhiễm nguy hiểm).
• Hóa chất thải bỏ không có đặc tính nguy hại.
• Chai lọ, bao bì và dụng cụ chứa thuốc hoặc hóa chất thông thường.
• Vỏ lọ vắc xin không thuộc nhóm vắc xin bất hoạt hoặc giảm độc lực.
• Chất thải sắc nhọn không lây nhiễm.
• Chất thải lây nhiễm đã được xử lý đạt quy chuẩn môi trường.
• Bùn thải, tro và xỉ không có thành phần nguy hại.
• Các loại chất thải rắn thông thường khác, bao gồm cả chất thải đủ điều kiện để thu gom phục vụ tái chế theo quy định.

Khí thải

Khí thải y tế chủ yếu phát sinh từ các phòng xét nghiệm tác nhân gây bệnh lây truyền qua đường không khí hoặc phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III trở lên. Các nguồn khí thải này phải được xử lý bằng hệ thống phù hợp trước khi thải ra môi trường nhằm hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh.

Chất thải lỏng không nguy hại

Đây là các dung dịch thuốc hoặc hóa chất thải bỏ không thuộc nhóm gây độc tế bào, không có cảnh báo nguy hại từ nhà sản xuất, không chứa vi sinh vật gây bệnh và không có thành phần vượt ngưỡng chất thải nguy hại.

Nước thải y tế

Nước thải y tế phát sinh từ hoạt động khám chữa bệnh, xét nghiệm, chăm sóc người bệnh và các hoạt động chuyên môn khác tại cơ sở y tế. Trường hợp nước thải sinh hoạt được thu gom chung với nước thải y tế thì toàn bộ lượng nước thải phải được quản lý và xử lý theo quy định trước khi xả ra môi trường.

Quy trình phân loại rác thải y tế

Quy trình quản lý và phân loại rác thải y tế được thực hiện theo 5 bước, nhằm bảo đảm chất thải được kiểm soát an toàn từ khi phát sinh đến khi xử lý cuối cùng.

Bước 1: Phân định chất thải

Ngay khi phát sinh, chất thải được nhận diện theo đặc tính và mức độ nguy hại. Đối với chất thải y tế, đặc biệt là chất thải lây nhiễm, việc phân định được thực hiện chi tiết để thuận lợi cho quá trình thu gom và xử lý.

Bước 2: Phân loại tại nguồn

Chất thải được phân loại ngay tại vị trí phát sinh theo đúng quy định hiện hành. Tại các khu vực phát sinh đều bố trí hướng dẫn và dụng cụ chứa phù hợp để bảo đảm việc phân loại chính xác.

Bước 3: Thu gom

Sau khi phân loại, chất thải được thu gom từ các thùng chứa tại từng khoa, phòng và vận chuyển đến khu vực tập kết tạm thời trong cơ sở y tế. Trước khi lưu giữ, chất thải có thể được kiểm tra nhằm hạn chế tình trạng phân loại sai.

Bước 4: Đóng gói và lưu giữ

Chất thải được đóng gói, dán nhãn theo quy định và bảo đảm bao bì kín, không rò rỉ hoặc rơi vãi. Sau đó, chất thải được lưu giữ tạm thời trong thời gian cho phép trước khi chuyển giao cho đơn vị xử lý.

Bước 5: Chuyển giao và xử lý

Chất thải được bàn giao cho đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển và xử lý theo hợp đồng. Việc chuyển giao được thực hiện đúng thời gian, địa điểm và quy trình nhằm bảo đảm an toàn và tuân thủ quy định về quản lý chất thải y tế.

Màu sắc dụng cụ chứa rác y tế

Để bảo đảm việc phân loại chất thải y tế được thực hiện thống nhất và an toàn, các cơ sở y tế quy định màu sắc riêng cho từng loại túi, thùng và dụng cụ chứa. Cụ thể:

• Màu vàng: Dùng để chứa chất thải y tế lây nhiễm, bao gồm cả chất thải sắc nhọn có nguy cơ lây nhiễm.
• Màu đen: Dùng để chứa chất thải y tế nguy hại không lây nhiễm như hóa chất, dược phẩm và các chất thải có thành phần nguy hại.
• Màu trắng: Dùng để thu gom chất thải có khả năng tái chế theo quy định.
• Màu xanh: Dùng để chứa chất thải rắn thông thường không có yếu tố nguy hại.
• Hộp chống đâm thủng: Được sử dụng riêng để thu gom chất thải sắc nhọn như kim tiêm, lưỡi dao mổ và các vật có khả năng gây đâm xuyên.

Việc sử dụng đúng màu sắc của túi, thùng và dụng cụ chứa rác y tế giúp nâng cao hiệu quả phân loại, giảm nguy cơ lây nhiễm chéo, bảo đảm an toàn cho nhân viên y tế và góp phần bảo vệ môi trường.

Phân loại rác y tế là khâu quan trọng trong công tác quản lý chất thải tại các cơ sở khám chữa bệnh. Việc thực hiện đúng quy trình không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Nâng cao nhận thức, tuân thủ quy định và tăng cường đào tạo là những giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải y tế hiện nay.