Phù não: Đừng chờ đến khi đau đầu dữ dội mới đi viện

Phù não nguy hiểm vì triệu chứng ban đầu rất dễ bị xem nhẹ

Nhiều người nghĩ phù não là chuyện “rất hiếm”, chỉ xảy ra sau tai nạn nặng. Thực tế, tình trạng này có thể xuất hiện trong nhiều bối cảnh quen thuộc hơn bạn tưởng: Sau một cú ngã đập đầu, sau đột quỵ, khi có u não, viêm màng não, viêm não, rối loạn chuyển hóa nặng hoặc tăng huyết áp cấp. Điểm đáng ngại là hộp sọ là một khoang kín, nên chỉ cần não sưng thêm một chút cũng đủ làm áp lực trong sọ tăng lên nhanh chóng.

Điều khiến nhiều gia đình chậm đưa người bệnh đi viện nằm ở tâm lý rất đời thường: “Chắc chỉ mệt”, “ngủ một giấc sẽ đỡ”, hoặc “mới đau đầu thôi mà”. Với phù não, chính khoảng thời gian chần chừ đó có thể khiến tổn thương thần kinh nặng hơn. Một người vẫn còn nói chuyện được chưa chắc đã an toàn, vì tình trạng có thể xấu đi chỉ trong vài giờ.

Dấu hiệu phù não: Không chỉ là đau đầu

Triệu chứng thường gặp nhất là đau đầu tăng dần, cảm giác đầu nặng, căng tức hoặc đau khác hẳn mọi lần trước đó. Người bệnh cũng có thể buồn nôn, nôn ói, chóng mặt, nhìn mờ, nhìn đôi, buồn ngủ nhiều, khó tập trung hoặc phản ứng chậm hơn bình thường. Ở một số người, người nhà sẽ nhận ra trước: Họ nói chuyện lộn xộn, thay đổi tính tình, khó nhớ hoặc trả lời chậm.

Khi phù não nặng hơn, các dấu hiệu thần kinh sẽ rõ hơn như co giật, yếu tay chân, nói khó, đi loạng choạng, lú lẫn, lơ mơ hoặc hôn mê. Đây không còn là mức “theo dõi thêm ở nhà”. Nếu các triệu chứng xuất hiện sau chấn thương đầu, sau sốt cao, sau cơn đột quỵ hoặc trên nền bệnh lý thần kinh, nguy cơ càng cao hơn.

Những tình huống cần gọi cấp cứu ngay

Bạn nên đưa người bệnh đi cấp cứu ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau đầu dữ dội bất thường hoặc đau tăng nhanh;
• Nôn liên tục kèm đau đầu, buồn ngủ;
• Co giật;
• Yếu hoặc liệt một bên cơ thể;
• Nói ngọng, méo miệng, nhìn đôi;
• Lơ mơ, khó đánh thức, bất tỉnh;
• Thở bất thường sau chấn thương đầu hoặc bệnh não cấp tính.

Xử lý phù não: Điều quan trọng nhất là không tự chữa ở nhà

Phù não không phải tình trạng có thể xử lý bằng mẹo dân gian, thuốc giảm đau hay nằm nghỉ. Điều trị đúng phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ chèn ép trong sọ. Ở bệnh viện, bác sĩ có thể cần khám thần kinh, chụp CT hoặc MRI não, xét nghiệm máu và trong một số ca nặng sẽ phải theo dõi áp lực nội sọ sát sao.

Việc điều trị thường gồm hai hướng song song: Giảm sưng não và xử lý nguyên nhân gây ra phù não. Người bệnh có thể được dùng các biện pháp như nâng đầu giường, hỗ trợ thở oxy, kiểm soát sốt, chống co giật, truyền mannitol hoặc dung dịch muối ưu trương để kéo bớt dịch ra khỏi mô não. Một số trường hợp đặc biệt có thể cần dẫn lưu dịch não tủy hoặc phẫu thuật giải áp nếu áp lực trong sọ tăng quá mức.

Điều rất dễ hiểu nhầm là cứ nghe “phù não” thì nghĩ thuốc chống viêm nào cũng dùng được. Thực tế, corticosteroid chỉ hữu ích trong một số loại phù não nhất định, ví dụ phù não liên quan khối u, chứ không phải trường hợp nào cũng phù hợp. Vì vậy, tự ý mua thuốc hoặc trì hoãn vài tiếng để “xem có đỡ không” là lựa chọn khá nguy hiểm.

Cách giảm nguy cơ và chủ động nhận biết sớm

Không phải mọi ca phù não đều phòng ngừa được, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng những việc rất thiết thực: đội mũ bảo hiểm đúng cách, kiểm soát huyết áp và đường huyết, điều trị sớm các nhiễm trùng nặng, và không bỏ qua các dấu hiệu thần kinh sau va đập đầu. Với người từng bị đột quỵ, chấn thương sọ não hoặc có bệnh lý thần kinh, gia đình nên đặc biệt để ý những thay đổi nhỏ về ý thức và hành vi.

Một nguyên tắc rất đáng nhớ là: đau đầu bất thường kèm thay đổi ý thức không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà. Trong phù não, thời gian xử trí càng sớm thì cơ hội giảm di chứng càng cao. Có những ca chỉ chậm vài giờ là khác biệt giữa hồi phục tốt và tổn thương thần kinh kéo dài.