Tại sao lại bị mộng du? Mộng du có cần đi khám không?

Mộng du là một hiện tượng rối loạn giấc ngủ khá phổ biến, đặc biệt ở trẻ em. Người bị mộng du có thể đi lại hoặc thực hiện một số hành động khi vẫn đang ngủ mà không hề nhận thức được. Điều này khiến nhiều người thắc mắc nguyên nhân bị mộng du và những yếu tố nào có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tình trạng này.

Tại sao lại bị mộng du?

Nguyên nhân chính xác gây ra hiện tượng mộng du hiện nay vẫn chưa được xác định đầy đủ. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cho rằng một số yếu tố sau có thể góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện tình trạng này:

Rối loạn hoạt động của hệ thần kinh trung ương

Mộng du được cho là liên quan đến sự rối loạn trong quá trình chuyển đổi giữa các giai đoạn của giấc ngủ. Khi ngủ, cơ thể thường sẽ “tắt” các phản ứng vận động để tránh việc di chuyển trong lúc mơ. Ở người bị mộng du, tín hiệu kiểm soát này từ não bộ có thể không hoạt động hiệu quả, khiến họ vẫn có thể đi lại hoặc thực hiện một số hành động khi đang ngủ.

Bệnh Parkinson và các rối loạn vận động

Một số nghiên cứu cho thấy mộng du đôi khi có thể liên quan đến giai đoạn sớm của bệnh Parkinson hoặc các rối loạn vận động khác. Những bệnh lý này thường liên quan đến sự tổn thương của các tế bào thần kinh sản sinh dopamine trong não. Tuy vậy, không phải tất cả người bị mộng du đều sẽ phát triển bệnh Parkinson.

Tác dụng của một số loại thuốc

Việc sử dụng một số thuốc như thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc thuốc điều trị tăng huyết áp có thể làm tăng khả năng xuất hiện các rối loạn giấc ngủ, trong đó có mộng du.

Căng thẳng và áp lực kéo dài

Tình trạng stress, áp lực tâm lý hoặc căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Khi não bộ không được nghỉ ngơi đầy đủ, nguy cơ xuất hiện mộng du cũng có thể tăng lên.

Yếu tố di truyền

Một số bằng chứng cho thấy mộng du có thể có liên quan đến yếu tố gia đình. Những người có người thân từng bị mộng du thường có nguy cơ gặp phải tình trạng này cao hơn so với người khác.

Các yếu tố khác

Ngoài ra, một số yếu tố như đi ngủ khi bàng quang đầy, thay đổi môi trường ngủ, phòng ngủ có nhiều ánh sáng hoặc tiếng ồn… cũng có thể làm tăng khả năng xảy ra mộng du.

Triệu chứng mộng du

Mộng du là hiện tượng một người đi lại hoặc thực hiện một số hành động trong khi vẫn đang ngủ. Đây được xem là một dạng rối loạn giấc ngủ, khi người bệnh thực hiện các hoạt động nhưng ý thức vẫn chưa hoàn toàn tỉnh táo. Tình trạng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp nhất ở trẻ em, kể cả trẻ nhỏ mới biết đi. Độ tuổi dễ gặp mộng du nhất là từ 3-7 tuổi.

• Khi bị mộng du, người bệnh có thể đang ngủ bỗng ngồi dậy, mở mắt rồi đi lại trong phòng hoặc di chuyển về phía có ánh sáng. Trẻ em đôi khi đi sang phòng của bố mẹ, tiến gần cửa sổ hoặc mở cửa phòng để đi ra ngoài. Trong một số trường hợp, người bệnh còn thực hiện các hành động phức tạp như sắp xếp đồ vật, vào phòng tắm, thay hoặc cởi quần áo và nhiều hoạt động khác.
• Một số trường hợp hiếm gặp ghi nhận người bệnh có thể lên xe và lái xe trong khi vẫn đang ngủ. Ngoài ra, một số hành vi liên quan đến tình dục cũng có thể xảy ra trong trạng thái này.
• Ở người trưởng thành, mộng du đôi khi đi kèm với ảo giác hoặc hành vi ăn uống trong lúc di chuyển. Việc đánh thức người đang mộng du thường khá khó khăn, và trong một số trường hợp họ có thể phản ứng mạnh hoặc tấn công người cố gắng đánh thức mình.
• Người bị mộng du thường có dáng vẻ vụng về, lúng túng và đôi khi thực hiện những hành vi bất thường như đi tiểu nhầm chỗ. Một số trường hợp có thể xuất hiện kích động, trong đó nam giới có xu hướng biểu hiện hành vi bạo lực nhiều hơn.
• Cơn mộng du có thể kết thúc đột ngột, sau đó người bệnh quay lại giường và tiếp tục ngủ như bình thường. Hiện tượng này thường xảy ra sau khi ngủ khoảng 1-2 giờ, trong giai đoạn ngủ NREM, và có thể kéo dài từ vài giây đến khoảng 30 phút.
• Khi tỉnh dậy, người bệnh hầu như không nhớ những gì đã xảy ra trong lúc mộng du. Tình trạng này có thể xuất hiện thường xuyên mỗi đêm hoặc chỉ xảy ra thỉnh thoảng.

Nên làm gì khi thấy người bị mộng du?

Khi chứng kiến người thân hoặc ai đó đang mộng du, bạn cần xử lý một cách bình tĩnh và thận trọng để tránh gây nguy hiểm cho họ. Một số điều cần lưu ý gồm:

• Giữ bình tĩnh: Việc nhìn thấy một người đi lại trong lúc ngủ có thể khiến bạn bất ngờ hoặc lo lắng. Tuy nhiên, điều quan trọng là cần giữ thái độ bình tĩnh, tránh hoảng hốt hay phản ứng mạnh khiến người đang mộng du bị kích động.
• Không nên cố đánh thức họ: Đánh thức người đang mộng du có thể khiến họ rơi vào trạng thái hoang mang, mất phương hướng hoặc sợ hãi. Do người bệnh thường không nhớ những gì xảy ra trong lúc mộng du, việc bị đánh thức đột ngột có thể khiến họ khó chịu hoặc phản ứng mạnh.
• Đảm bảo an toàn cho người bệnh: Người bị mộng du có thể đi lại và tương tác với môi trường xung quanh mà không ý thức được hành động của mình. Trong một số trường hợp, họ có thể mở cửa, trèo lên ban công hoặc sử dụng các vật dụng nguy hiểm. Vì vậy, bạn nên nhẹ nhàng hướng họ quay lại giường ngủ và đồng thời loại bỏ các vật sắc nhọn hoặc nguy hiểm ở gần.
• Tìm sự hỗ trợ y tế khi cần thiết: Nếu mộng du xảy ra thường xuyên, kéo dài hoặc có nguy cơ gây nguy hiểm, đồng thời khiến người bệnh mệt mỏi vào ban ngày, nên khuyến khích họ đến cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn điều trị phù hợp

Khi nào người bị mộng du cần gặp bác sĩ?

Trong nhiều trường hợp, mộng du không nhất thiết phải điều trị y tế, đặc biệt ở trẻ em vì phần lớn các triệu chứng sẽ giảm dần khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, người bệnh vẫn nên thăm khám để được bác sĩ tư vấn cách theo dõi và kiểm soát tình trạng này. Một số trường hợp nên đến cơ sở y tế để kiểm tra, bao gồm:

• Mộng du có nguy cơ gây chấn thương hoặc mất an toàn: Nếu người bị mộng du tự gây tổn thương cho bản thân hoặc có nguy cơ gặp tai nạn, chẳng hạn như ngã cầu thang hoặc đi ra ngoài trong lúc ngủ, cần được bác sĩ tư vấn các biện pháp bảo đảm an toàn và hướng dẫn điều trị phù hợp.
• Mộng du làm ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ: Khi tình trạng này khiến giấc ngủ bị gián đoạn, dẫn đến mệt mỏi, uể oải, thiếu năng lượng trong ngày hoặc khó tập trung, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và hỗ trợ cải thiện giấc ngủ.
• Mộng du kéo dài sau tuổi thiếu niên: Thông thường, mộng du ở trẻ sẽ giảm dần khi trưởng thành. Nếu hiện tượng này vẫn tiếp tục khi bước vào tuổi vị thành niên hoặc ở người lớn, đây có thể là dấu hiệu của một rối loạn cần được kiểm tra.
• Mộng du ảnh hưởng đến tâm lý: Nếu tình trạng mộng du khiến người bệnh cảm thấy lo lắng, căng thẳng hoặc xấu hổ, việc gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị sẽ giúp cải thiện sức khỏe tinh thần cũng như chất lượng cuộc sống.

Những thông tin trên đã phần nào giải thích tại sao lại bị mộng du. Đây là một rối loạn liên quan đến giấc ngủ và trong một số trường hợp có thể gây ra những hệ quả đáng lo ngại. Vì vậy, người gặp tình trạng mộng du nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ tư vấn về cách chăm sóc, kiểm soát và điều trị phù hợp.