Tán sỏi niệu quản là gì? Khi nào cần tán sỏi và các phương pháp điều trị hiện nay

Sỏi niệu quản là một trong những bệnh lý tiết niệu thường gặp, có thể gây đau dữ dội, tắc nghẽn dòng nước tiểu và ảnh hưởng nghiêm trọng đến thận nếu không được điều trị kịp thời. Hiện nay, với sự phát triển của y học hiện đại, tán sỏi niệu quản đã trở thành lựa chọn điều trị hiệu quả cho nhiều người bệnh. Việc hiểu rõ bản chất, chỉ định và các phương pháp tán sỏi sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình điều trị.

Tán sỏi niệu quản là gì?

Tán sỏi niệu quản là kỹ thuật y khoa hiện đại sử dụng năng lượng (sóng xung kích hoặc laser) để làm vỡ sỏi mà không cần mổ mở. Thay vì can thiệp sâu vào cơ thể, phương pháp này tập trung vào việc phá hủy cấu trúc sỏi thành những mảnh vụn nhỏ để cơ thể tự đào thải hoặc bác sĩ chủ động hút ra ngoài qua đường tự nhiên.

Khác hoàn toàn với phẫu thuật truyền thống, tán sỏi niệu quản là phương pháp can thiệp ít xâm lấn, không đòi hỏi rạch da hay để lại sẹo lớn. Tùy vào vị trí sỏi, bác sĩ sẽ sử dụng sóng xung kích từ bên ngoài hoặc đưa ống nội soi mềm qua niệu đạo. Mục tiêu của phương pháp này là giải phóng ngay lập tức tình trạng tắc nghẽn, giảm nhanh cơn đau quặn thận và đặc biệt là bảo tồn chức năng thận, ngăn chặn nguy cơ suy thận do ứ nước kéo dài.

Với tỷ lệ thành công rất cao, đây là lựa chọn ưu tiên hiện nay. Bệnh nhân thường phục hồi nhanh, ít chảy máu và có thể trở lại sinh hoạt bình thường chỉ sau 1 - 2 ngày.

Có thể thấy rằng, tán sỏi niệu quản là sự kết hợp giữa công nghệ cao và y học thực hành, giúp xử lý sỏi một cách nhẹ nhàng nhưng mang lại hiệu quả triệt để nhất.

Khi nào người bệnh cần tán sỏi niệu quản?

Việc quyết định can thiệp tán sỏi niệu quản không chỉ dựa vào kích thước viên sỏi mà còn phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của nó đối với hệ tiết niệu. Dưới đây là các trường hợp điển hình bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện tán sỏi niệu quản, bạn đọc có thể tham khảo:

• Kích thước sỏi lớn: Thông thường, sỏi từ 5mm - 15mm hoặc lớn hơn sẽ khó tự thoát ra ngoài theo đường tự nhiên. Với sỏi nhỏ dưới 5mm, tỷ lệ tự đào thải cao nên bác sĩ có thể ưu tiên theo dõi thêm.
• Sỏi niệu quản gây tắc nghẽn và ứ nước: Khi viên sỏi kẹt lại làm tắc nghẽn dòng chảy của nước tiểu, gây ra tình trạng thận ứ nước. Nếu không xử lý kịp thời, áp lực này sẽ làm giãn đài bể thận và dẫn đến suy giảm chức năng thận vĩnh viễn.
• Đau đớn dữ dội (cơn đau quặn thận): Người bệnh gặp những cơn đau quặn vùng hông lưng kéo dài, không đáp ứng với các loại thuốc giảm đau thông thường.
• Điều trị nội khoa thất bại: Sau khoảng 4 - 6 tuần điều trị bằng thuốc (uống thuốc tan sỏi, thuốc giãn cơ trơn) và uống nhiều nước nhưng viên sỏi vẫn không di chuyển hoặc không tan.
• Xuất hiện biến chứng: Bệnh nhân có dấu hiệu nhiễm trùng đường tiết niệu (sốt, lạnh run), tiểu máu kéo dài hoặc sỏi nằm ở các vị trí hiểm hóc (như 1/3 trên niệu quản) có nguy cơ gây biến chứng cao.

Trên thực tế, không phải mọi viên sỏi đều cần can thiệp ngay lập tức. Bạn cần thực hiện các chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, X-quang hoặc CT Scan để bác sĩ đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm trước khi quyết định tán sỏi.

Các phương pháp tán sỏi niệu quản phổ biến hiện nay

Hiện nay, y học ưu tiên các phương pháp ít xâm lấn để điều trị sỏi niệu quản, giúp bệnh nhân nhanh phục hồi và giảm đau đớn. Dưới đây là các kỹ thuật phổ biến nhất, bạn đọc có thể tham khảo:

Tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích

Đây là phương pháp nhẹ nhàng nhất, sử dụng sóng xung kích hội tụ để làm vỡ sỏi từ bên ngoài mà không cần phẫu thuật.

Ưu điểm của phương pháp này là không xâm lấn, không để lại sẹo, tỷ lệ thành công cao và bệnh nhân thường có thể về nhà ngay trong ngày. Tuy nhiên, tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích không mang lại hiệu quả cao với trường hợp sỏi quá cứng hoặc kích thước lớn hơn 15mm.

Tán sỏi nội soi niệu quản bằng laser

Phương pháp này được coi là tiêu chuẩn vàng cho sỏi niệu quản kích thước từ 10 - 20mm, đặc biệt là sỏi ở vị trí 1/3 giữa và dưới. Ở phương pháp này, bác sĩ sẽ đưa ống nội soi qua đường tự nhiên (niệu đạo), dùng tia laser tán vỡ sỏi thành bụi rồi hút ra ngoài.

Ưu điểm của phương pháp này là tỷ lệ sạch sỏi cao, ít chảy máu, không có vết mổ và thời gian nằm viện ngắn (chỉ 1 - 2 ngày).

Phẫu thuật (trường hợp đặc biệt)

Dù các kỹ thuật tán sỏi hiện đại đã chiếm ưu thế, phẫu thuật vẫn được chỉ định trong các tình huống đặc biệt. Cụ thể, khi sỏi quá lớn, bị kẹt chặt hoặc đi kèm các biến chứng phức tạp mà các phương pháp tán sỏi không thể xử lý. Phương pháp can thiệp này giúp đảm bảo loại bỏ hoàn toàn sỏi trong những ca khó, ngăn ngừa suy thận.

Người bệnh cần lưu ý gì trước và sau khi tán sỏi niệu quản?

Việc tuân thủ các hướng dẫn y khoa trước và sau khi tán sỏi là yếu tố then chốt giúp quá trình điều trị thành công và ngăn ngừa biến chứng. Dưới đây là những lưu ý quan trọng bạn cần nắm rõ:

Trước khi thực hiện tán sỏi

Giai đoạn này tập trung vào việc chuẩn bị sức khỏe và đánh giá mức độ an toàn cho thủ thuật:

• Thăm khám toàn diện: Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm và chụp X-quang để kiểm tra chức năng thận và loại trừ tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Thông báo tiền sử bệnh: Hãy cho bác sĩ biết nếu bạn đang sử dụng thuốc chống đông máu, có tiền sử bệnh tim mạch hoặc dị ứng thuốc.
• Chế độ nhịn ăn: Tuân thủ tuyệt đối việc nhịn ăn uống ít nhất 6 - 8 tiếng trước khi thực hiện để đảm bảo an toàn cho quá trình gây mê hoặc tiền mê.

Sau khi thực hiện tán sỏi

Sau khi sỏi đã được tán vỡ, cơ thể cần sự hỗ trợ để phục hồi và đào thải các vụn sỏi còn sót lại. Bạn nên:

• Tăng cường uống nước: Uống ít nhất 2 - 3 lít nước mỗi ngày để tạo áp lực nước tiểu, giúp rửa trôi các mảnh sỏi vụn ra ngoài.
• Theo dõi triệu chứng: Đau nhẹ vùng hông lưng hoặc nước tiểu hồng nhạt là hiện tượng bình thường sau tán sỏi. Tuy nhiên, nếu bạn bị sốt cao, lạnh run, đau dữ dội hoặc tiểu ra máu cục, cần báo ngay cho bác sĩ.
• Tái khám đúng hẹn: Thường sau 1 tháng để kiểm tra qua hình ảnh (siêu âm/X-quang), đảm bảo niệu quản thông thoáng và không còn sỏi sót.

Chế độ sinh hoạt phòng ngừa tái phát

Sỏi niệu quản có tỷ lệ tái phát khá cao nếu không thay đổi lối sống. Chính vì thế, bạn cần:

• Duy trì thói quen uống nước: Đừng đợi đến khi khát mới uống. Nước lọc là tốt nhất để giữ cho nước tiểu luôn trong.
• Điều chỉnh chế độ ăn:
  • Giảm muối: Ăn nhạt giúp giảm lượng canxi đào thải qua nước tiểu (nguyên nhân chính tạo sỏi).
  • Cân đối canxi và oxalat: Tránh kiêng khem canxi quá mức. Thay vào đó, hãy hạn chế các thực phẩm giàu oxalate như sô-cô-la, trà đặc, rau chân vịt.
  • Tăng cường chất xơ: Ăn nhiều rau xanh và trái cây họ cam quýt để bổ sung citrate tự nhiên giúp ức chế kết tinh sỏi.

Tán sỏi niệu quản là phương pháp điều trị hiện đại, hiệu quả và an toàn cho nhiều trường hợp sỏi niệu quản. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần tán sỏi và việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên thăm khám và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Phát hiện sớm và điều trị đúng giúp người bệnh tránh được biến chứng nguy hiểm và bảo vệ chức năng thận lâu dài.