Tăng chuyển hóa FDG là gì? Nguyên nhân gây tăng chuyển hóa FDG

Trong những năm gần đây, kỹ thuật chụp PET/CT với FDG ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán và theo dõi nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư. Trong đó, thuật ngữ “tăng chuyển hóa FDG” thường xuyên xuất hiện trên các kết quả hình ảnh, khiến nhiều người bệnh băn khoăn về ý nghĩa thực sự của nó. Vậy tăng chuyển hóa FDG nghĩa là gì và nguyên nhân nào dẫn đến hiện tượng này trong cơ thể?

Tăng chuyển hóa FDG là gì?

“Tăng chuyển hóa FDG” là cách mô tả thường gặp trên kết quả chụp PET/CT, nghĩa là một vùng trong cơ thể hấp thu nhiều chất FDG hơn bình thường. Hiện tượng này thường gặp ở các tế bào ung thư, tuy nhiên cũng có thể xuất hiện trong các tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng.

Trường hợp mức hấp thu FDG chỉ tăng nhẹ so với bình thường không mang tính đặc hiệu cho ung thư mà có thể liên quan đến các tình trạng lành tính như viêm mức độ nhẹ hoặc mô đang trong quá trình hồi phục. Vì vậy, cần phối hợp thêm các xét nghiệm và thông tin lâm sàng để đánh giá chính xác.

Ngược lại, không tăng chuyển hóa FDG là khi mô hoặc tổn thương không ghi nhận sự hấp thu FDG cao hơn so với các vùng xung quanh. Điều này thường cho thấy khu vực đó không có sự gia tăng hoạt động chuyển hóa đáng kể hoặc chưa có dấu hiệu nghi ngờ rõ ràng trên PET/CT.

Việc hiểu đúng các khái niệm như tăng chuyển hóa FDG, tăng nhẹ chuyển hóa FDG và không tăng chuyển hóa FDG giúp định hướng ban đầu khi đọc kết quả. Tuy nhiên, để đưa ra chẩn đoán chính xác, vẫn cần được bác sĩ chuyên khoa phân tích kết hợp với lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng khác.

Cơ chế tăng hấp thu FDG trong cơ thể

Các tế bào ung thư thường có hoạt động đường phân (glycolysis) tăng rõ rệt, hiện tượng này đã được ghi nhận từ đầu thế kỷ XX (hiệu ứng Warburg). Kỹ thuật PET/CT sử dụng FDG (¹⁸F-fluorodeoxyglucose) cho phép đánh giá sự thay đổi trong chuyển hóa glucose của tế bào, vốn là đặc điểm phổ biến ở nhiều loại khối u. Khi tốc độ đường phân tăng, nhu cầu sử dụng glucose cũng tăng theo, kéo theo sự gia tăng hấp thu các chất tương tự glucose như FDG.

Sau khi được đưa vào cơ thể, FDG đi vào tế bào thông qua các kênh vận chuyển glucose (GLUT) và được phosphoryl hóa bởi enzym hexokinase. Tuy nhiên, không giống glucose, FDG sau khi phosphoryl hóa không tiếp tục tham gia chu trình chuyển hóa mà bị “mắc kẹt” bên trong tế bào. Do các tế bào ung thư có nhu cầu năng lượng lớn và hoạt động chuyển hóa mạnh, chúng sẽ thu nhận và tích lũy FDG nhiều hơn so với mô bình thường, từ đó tạo nên hình ảnh tăng hấp thu FDG trên PET/CT.

Vào tháng 3 năm 2000, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã chấp thuận việc sử dụng FDG trong chẩn đoán hình ảnh nhằm hỗ trợ đánh giá các bệnh lý ác tính. Kỹ thuật này được chỉ định cho những trường hợp có tổn thương nghi ngờ phát hiện qua các phương tiện khác, hoặc ở bệnh nhân đã được chẩn đoán ung thư để đánh giá giai đoạn, mức độ lan rộng cũng như theo dõi tiến triển bệnh.

Nguyên nhân gây tăng chuyển hóa FDG

Tăng chuyển hóa FDG là hiện tượng một vùng mô trong cơ thể hấp thu FDG (¹⁸F-fluorodeoxyglucose) nhiều hơn bình thường trên hình ảnh PET/CT, phản ánh sự gia tăng sử dụng glucose tại khu vực đó. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, không chỉ riêng ung thư.

Bệnh lý ác tính

Các tế bào ung thư có tốc độ tăng sinh nhanh, nhu cầu năng lượng cao nên tăng cường sử dụng glucose. Điều này dẫn đến hiện tượng hấp thu FDG mạnh, thường gặp trong các ung thư như ung thư vú, ung thư ruột, ung thư phổi, ung thư tuyến tụy, ung thư tuyến giáp, u lympho, u hắc tố và nhiều loại u khác.

Tình trạng viêm và nhiễm trùng

Không chỉ tế bào ung thư, các tế bào viêm (bạch cầu, đại thực bào) cũng tiêu thụ nhiều glucose khi hoạt động. Vì vậy, các ổ viêm cấp hoặc mạn tính, nhiễm khuẩn, áp xe… đều có thể gây tăng hấp thu FDG, đôi khi dễ nhầm lẫn với tổn thương ác tính.

Quá trình hồi phục và tái tạo mô

Sau phẫu thuật, xạ trị hoặc chấn thương, mô đang trong giai đoạn sửa chữa và tái tạo sẽ có chuyển hóa tăng cao. Đây là nguyên nhân lành tính nhưng vẫn có thể biểu hiện tăng FDG trên PET/CT.

Hoạt động sinh lý bình thường của cơ thể

Một số cơ quan hoặc mô có mức chuyển hóa cao tự nhiên như não, cơ (khi vận động), cơ tim hoặc mô mỡ nâu cũng có thể hấp thu FDG mạnh, tạo nên hình ảnh tăng chuyển hóa mang tính sinh lý.

Tuy nhiên, cần lưu ý không phải mọi khối u đều gây tăng FDG rõ rệt. Một số ung thư như ung thư thận, ung thư tuyến tiền liệt hoặc ung thư gan có thể có mức hấp thu thấp, dễ dẫn đến đánh giá âm tính giả.

Tăng chuyển hóa FDG có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ ác tính đến lành tính và cả yếu tố sinh lý. Vì vậy, việc diễn giải kết quả PET/CT cần được kết hợp chặt chẽ với triệu chứng lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán bổ sung để đưa ra nhận định chính xác.

Phương pháp phát hiện tăng chuyển hóa FDG

Phát hiện tình trạng tăng chuyển hóa FDG chủ yếu dựa vào kỹ thuật PET/CT. Kỹ thuật này sử dụng FDG (¹⁸F-fluorodeoxyglucose), một chất có cấu trúc tương tự glucose, được tiêm vào cơ thể nhằm ghi nhận mức độ tiêu thụ năng lượng của các mô.

Sau khi được đưa vào tuần hoàn, FDG sẽ phân bố đến các cơ quan và được tế bào hấp thu tương tự glucose. Những vùng có hoạt động chuyển hóa tăng cao, chẳng hạn như tế bào ung thư sẽ thu nhận FDG nhiều hơn bình thường. Trên hình ảnh PET, các khu vực này biểu hiện bằng tín hiệu tăng (vùng “bắt FDG” mạnh), từ đó giúp phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ ác tính.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về tăng chuyển hóa FDG là gì, cũng như ý nghĩa, cơ chế và giá trị của hiện tượng này trong chẩn đoán y học hiện đại. Đừng quên theo dõi Nhà thuốc Long Châu để cập nhật thêm nhiều bài viết sức khỏe hữu ích, chính xác và đáng tin cậy trong thời gian tới.