Thuốc diệt cỏ sinh học có độc không? Ảnh hưởng gì đến sức khỏe?

Trong xu hướng sản xuất nông nghiệp an toàn và bền vững, thuốc diệt cỏ gốc sinh học ngày càng được quan tâm nhờ khả năng kiểm soát cỏ dại hiệu quả nhưng vẫn đảm bảo an toàn cho con người, vật nuôi và môi trường. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm nổi bật, nhiều bà con nông dân vẫn băn khoăn liệu thuốc diệt cỏ sinh học có độc hay không khi sử dụng trong thực tế.

Thuốc diệt cỏ sinh học có độc không?

Thuốc diệt cỏ sinh học là những chế phẩm có nguồn gốc sinh học, có khả năng kiểm soát cỏ dại hoặc các loài cây không mong muốn mà vẫn hạn chế gây ảnh hưởng đến cây trồng chính và môi trường xung quanh. Nhờ đặc tính thân thiện với môi trường, các loại thuốc này đang dần được ưu tiên sử dụng để thay thế thuốc diệt cỏ hóa học trong sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững. Phần lớn thuốc diệt cỏ sinh học hiện nay được phát triển từ vi sinh vật, đặc biệt là các chủng nấm, có khả năng ức chế hoặc tiêu diệt cỏ dại một cách chọn lọc.

Nhìn chung, thuốc diệt cỏ sinh học có mức độ độc tính thấp hơn, ít gây tồn dư và thân thiện hơn với môi trường nếu được sử dụng đúng cách.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc thuốc diệt cỏ sinh học hoàn toàn không gây hại. Khi lạm dụng, pha trộn sai liều lượng hoặc sử dụng không tuân thủ hướng dẫn kỹ thuật, người trực tiếp tiếp xúc vẫn có thể gặp các biểu hiện không mong muốn như kích ứng da, mắt, đường hô hấp, đau đầu hoặc buồn nôn. Nguy cơ này tăng lên nếu người sử dụng không trang bị đầy đủ đồ bảo hộ lao động trong quá trình pha và phun thuốc.

Về lâu dài, việc sử dụng thuốc diệt cỏ sinh học không đúng quy trình cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. Nếu không tuân thủ thời gian cách ly theo khuyến cáo, một số hoạt chất sinh học vẫn có khả năng tồn dư ở mức thấp trong nông sản, đặc biệt khi sử dụng với tần suất cao hoặc sai đối tượng cây trồng.

Đối với môi trường, thuốc diệt cỏ sinh học nhìn chung ít gây ô nhiễm đất và nước, hạn chế tác động tiêu cực đến hệ vi sinh vật và sinh vật có ích. Tuy vậy, việc sử dụng kéo dài, không kiểm soát cũng có thể làm mất cân bằng sinh thái cục bộ, nhất là khi dùng sai loại hoặc sai thời điểm.

Vì vậy, để đảm bảo an toàn và hiệu quả, thuốc diệt cỏ sinh học cần được sử dụng đúng liều lượng, đúng kỹ thuật và đúng mục đích. Kết hợp thuốc diệt cỏ sinh học với các biện pháp canh tác bền vững như làm cỏ thủ công, luân canh cây trồng và quản lý cỏ dại tổng hợp sẽ giúp giảm rủi ro cho sức khỏe con người, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng nông sản trong dài hạn.

Phân loại thuốc diệt cỏ sinh học

Thuốc diệt cỏ sinh học có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, trong đó phổ biến nhất gồm:

Phân loại theo tính chọn lọc đối với cây trồng

Thuốc diệt cỏ chọn lọc: Là các chế phẩm có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế cỏ dại mà không gây hại cho cây trồng đang được canh tác.

Thuốc diệt cỏ không chọn lọc: Là nhóm thuốc có tác động tiêu cực đến hầu hết các loài thực vật tại khu vực phun, thường được dùng để làm sạch cỏ trước khi gieo trồng.

Phân loại theo cơ chế tác động

Thuốc diệt cỏ sinh học dạng tiếp xúc: Chỉ tác động lên những bộ phận của cỏ dại tiếp xúc trực tiếp với thuốc, hiệu quả với nhiều loại cỏ nhưng hạn chế đối với các loài có thân rễ, thân ngầm trong đất.

Thuốc diệt cỏ sinh học nội hấp (lưu dẫn): Sau khi được hấp thu qua lá hoặc rễ, hoạt chất sẽ di chuyển trong cây cỏ dại và gây tác động lên toàn bộ cơ thể, phù hợp để kiểm soát cả cỏ dại hàng năm và lâu năm.

Phân loại theo phương thức sử dụng

Thuốc diệt cỏ phun qua lá: Hoạt động hiệu quả khi phun trực tiếp lên lá cỏ, thích hợp sử dụng ở giai đoạn cỏ non đến trưởng thành, song hiệu quả hạn chế với cỏ có thân ngầm.

Thuốc diệt cỏ xử lý qua đất: Được bón, tưới hoặc phun lên bề mặt đất, thuốc có thể xâm nhập qua rễ và các bộ phận khác của cỏ dại, thường áp dụng trên đất mới làm hoặc khi cỏ còn rất nhỏ (1-2 lá).

Ảnh hưởng của thuốc diệt cỏ sinh học đến sức khỏe con người

Mặc dù được đánh giá là thân thiện hơn so với thuốc diệt cỏ hóa học, thuốc diệt cỏ sinh học vẫn có thể gây ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe nếu sử dụng không đúng cách. Người trực tiếp pha trộn và phun thuốc có nguy cơ gặp các phản ứng như kích ứng da, cay mắt, khó chịu đường hô hấp, đau đầu hoặc buồn nôn khi tiếp xúc trực tiếp với chế phẩm sinh học ở nồng độ cao. Nguy cơ này tăng lên rõ rệt nếu không sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ hoặc làm việc trong môi trường kín, thông gió kém.

Việc tuân thủ nguyên tắc an toàn lao động, sử dụng đúng liều lượng, đúng đối tượng cây trồng và đảm bảo thời gian cách ly không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe người sử dụng mà còn góp phần hạn chế nguy cơ tồn dư trong nông sản, từ đó bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng trong chuỗi thực phẩm.

Có xảy ra ngộ độc thuốc diệt cỏ nếu thuốc có nguồn gốc sinh học không?

Thuốc diệt cỏ sinh học được phát triển từ vi sinh vật, chiết xuất sinh học hoặc các hợp chất có nguồn gốc tự nhiên, vì vậy nhìn chung có độc tính thấp hơn và ít tồn dư hơn so với thuốc diệt cỏ hóa học truyền thống. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc hoàn toàn không gây ngộ độc.

Trong thực tế, ngộ độc thuốc diệt cỏ sinh học vẫn có thể xảy ra trong các trường hợp sau:

• Tiếp xúc trực tiếp với nồng độ cao: Người pha trộn hoặc phun thuốc không mang đầy đủ đồ bảo hộ có thể gặp các triệu chứng như kích ứng da, cay mắt, ho, khó thở, đau đầu hoặc buồn nôn.
• Sử dụng sai liều lượng hoặc lạm dụng kéo dài: Việc pha quá liều, phun với tần suất cao hơn khuyến cáo có thể làm tăng nguy cơ hấp thu các hoạt chất sinh học qua da hoặc đường hô hấp.
• Nuốt phải hoặc hít phải thuốc ngoài ý muốn: Trường hợp này có thể gây rối loạn tiêu hóa, buồn nôn, nôn, chóng mặt, đặc biệt nguy hiểm với trẻ em nếu thuốc không được bảo quản đúng cách.
• Không tuân thủ thời gian cách ly: Dù mức tồn dư thấp, một số hoạt chất sinh học vẫn có thể tồn tại trên nông sản trong thời gian ngắn, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng nếu thu hoạch quá sớm.

Tóm lại, thuốc diệt cỏ sinh học có độc không? Nhìn chung, thuốc diệt cỏ sinh học có mức độ độc tính thấp hơn so với thuốc diệt cỏ hóa học và thân thiện hơn với môi trường nếu được sử dụng đúng hướng dẫn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc hoàn toàn vô hại. Việc lạm dụng, dùng sai liều lượng hoặc không tuân thủ các nguyên tắc an toàn vẫn có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái. Vì vậy, để phát huy hiệu quả và đảm bảo an toàn lâu dài, người sản xuất cần lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tuân thủ kỹ thuật sử dụng và kết hợp các biện pháp canh tác bền vững trong quản lý cỏ dại.