Thuốc tiêu chảy: Các loại thường dùng, cách chọn và lưu ý an toàn

Tiêu chảy cấp thường có thể tự cải thiện sau một thời gian ngắn. Tùy nguyên nhân và mức độ triệu chứng, người bệnh có thể được hướng dẫn dùng dung dịch bù nước điện giải, thuốc giảm triệu chứng, men vi sinh hoặc thuốc điều trị nguyên nhân. Vì vậy, khi lựa chọn thuốc tiêu chảy, cần lưu ý rằng một loại thuốc phù hợp với người này chưa chắc phù hợp với người khác.

Một số nhóm thường được nhắc đến khi xử trí tiêu chảy gồm thuốc làm giảm nhu động ruột như loperamide, thuốc chứa bismuth subsalicylate, men vi sinh và thuốc điều trị nguyên nhân trong những trường hợp được xác định cụ thể. Với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền, việc dùng thuốc cần thận trọng hơn và nên có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Cách dùng thuốc tiêu chảy đúng cách

Cách sử dụng phụ thuộc vào loại thuốc, độ tuổi, nguyên nhân gây tiêu chảy và tình trạng sức khỏe của từng người. Không nên chỉ dựa vào việc “đi ngoài nhiều lần” để tự chọn thuốc cầm tiêu chảy, đặc biệt khi có sốt, phân có máu hoặc dấu hiệu mất nước.

Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và liều dùng

Trước khi sử dụng thuốc không kê đơn, bạn cần đọc kỹ hướng dẫn về đối tượng sử dụng, cách dùng, chống chỉ định và các cảnh báo đi kèm. Không tự tăng liều vì muốn giảm số lần đi ngoài nhanh hơn.

Đối với trẻ em, không nên tự lấy liều của người lớn rồi giảm xuống theo ước lượng. Khả năng sử dụng và liều lượng của từng thuốc có thể phụ thuộc vào tuổi, cân nặng cũng như tình trạng bệnh. Nếu không chắc chắn, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi cho trẻ dùng thuốc.

Đối với thuốc kê đơn, cần sử dụng đúng theo đơn và không tự thay đổi liều hoặc thời gian điều trị.

Uống thuốc với đủ nước

Tiêu chảy khiến cơ thể mất cả nước và chất điện giải. Vì vậy, uống đủ nước là một phần quan trọng trong quá trình hồi phục, kể cả khi thuốc đã giúp giảm số lần đi ngoài.

Trong nhiều trường hợp, dung dịch bù nước và điện giải đường uống như ORESOL (ORS) được sử dụng để bù lượng nước và muối khoáng bị mất. ORESOL cần được pha đúng lượng nước theo hướng dẫn trên bao bì. Không tự ý pha đặc hơn với suy nghĩ sẽ giúp bù điện giải nhanh hơn.

Nếu đang buồn nôn, có thể uống từng ngụm nhỏ và chia thành nhiều lần thay vì cố uống một lượng lớn cùng lúc.

Uống đúng thời điểm theo hướng dẫn

Không phải thuốc tiêu chảy nào cũng có cách sử dụng giống nhau. Một số thuốc được sử dụng theo triệu chứng, trong khi những thuốc khác có lịch dùng cụ thể.

Vì vậy, hãy tuân thủ hướng dẫn trên nhãn thuốc hoặc chỉ định của nhân viên y tế. Không tự thay đổi thời điểm uống, dùng kéo dài hoặc tiếp tục uống thuốc khi xuất hiện tác dụng bất thường mà chưa được tư vấn.

Nếu đang sử dụng nhiều loại thuốc khác để điều trị bệnh nền, nên thông báo với bác sĩ hoặc dược sĩ để kiểm tra nguy cơ tương tác.

Không dùng nhiều loại thuốc tiêu chảy cùng lúc

Việc kết hợp nhiều thuốc có tác dụng tương tự không đồng nghĩa với việc tiêu chảy sẽ khỏi nhanh hơn. Ngược lại, điều này có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn hoặc khiến việc đánh giá diễn biến bệnh trở nên khó khăn.

Đặc biệt, không nên tự kết hợp nhiều thuốc cầm tiêu chảy hoặc tự bổ sung kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân. Nếu đã sử dụng một thuốc mà triệu chứng chưa cải thiện, nên kiểm tra lại hướng dẫn và trao đổi với nhân viên y tế thay vì tự thêm thuốc khác.

Theo dõi đáp ứng thuốc sau 24 - 48 giờ

Trong quá trình xử trí tiêu chảy cấp, cần chú ý số lần đi ngoài, đặc điểm phân, khả năng ăn uống, tình trạng sốt và các biểu hiện mất nước.

Nhiều trường hợp tiêu chảy cấp có thể cải thiện trong vài ngày. Tuy nhiên, nếu sau khoảng 24 - 48 giờ triệu chứng không có xu hướng giảm, tiếp tục nặng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được đánh giá y tế thay vì tiếp tục tự điều trị kéo dài.

Đặc biệt, nếu đang dùng thuốc làm giảm nhu động ruột nhưng xuất hiện đau bụng tăng, sốt hoặc tiêu chảy tiếp diễn, cần ngừng việc tự xử trí và liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp.

Uống thuốc tiêu chảy bao lâu thì khỏi?

Không có một khoảng thời gian cố định áp dụng cho tất cả mọi người. Thời gian hồi phục phụ thuộc chủ yếu vào nguyên nhân gây tiêu chảy, mức độ bệnh, tuổi và tình trạng sức khỏe.

Nhiều trường hợp tiêu chảy cấp nhẹ có thể tự cải thiện trong vài ngày mà không cần thuốc đặc hiệu. Khi đó, mục tiêu quan trọng là bù đủ nước và điện giải, duy trì chế độ ăn phù hợp và theo dõi diễn biến.

Thuốc giảm triệu chứng có thể giúp giảm số lần đi ngoài ở một số người nhưng không đồng nghĩa với việc nguyên nhân gây bệnh đã được loại bỏ. Nếu tiêu chảy do virus, kháng sinh không mang lại lợi ích. Ngược lại, một số trường hợp nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng có thể cần thuốc điều trị đặc hiệu sau khi được nhân viên y tế đánh giá.

Vì vậy, không nên lấy việc “đã uống thuốc bao nhiêu ngày” làm tiêu chí duy nhất. Quan trọng hơn là theo dõi mức độ cải thiện và các dấu hiệu cảnh báo.

Dấu hiệu cần đi khám ngay khi bị tiêu chảy

Tiêu chảy có thể dẫn đến mất nước hoặc liên quan đến một tình trạng cần được điều trị chuyên môn. Bạn nên chủ động liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện các biểu hiện đáng lo ngại, chẳng hạn:

• Có dấu hiệu mất nước: Khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt, mệt nhiều hoặc khó uống đủ nước.
• Phân có máu hoặc phân đen bất thường: Đây không phải tình huống thích hợp để tự dùng thuốc cầm tiêu chảy kéo dài.
• Sốt kèm tiêu chảy: Đặc biệt khi sốt rõ, tình trạng toàn thân xấu đi hoặc kèm phân có máu.
• Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần: Cần được đánh giá để loại trừ những nguyên nhân khác ngoài tiêu chảy cấp thông thường.
• Nôn nhiều, không thể uống hoặc giữ được nước: Nguy cơ mất nước có thể tăng nhanh.
• Tiêu chảy kéo dài hoặc ngày càng nặng: Cần tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự dùng thuốc.
• Trẻ nhỏ có biểu hiện bất thường: Trẻ lừ đừ, uống kém, tiểu ít hoặc có dấu hiệu mất nước cần được đánh giá sớm.
• Người có nguy cơ biến chứng cao: Người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền đáng kể nên thận trọng và liên hệ nhân viên y tế sớm khi triệu chứng nặng.

Biện pháp phòng ngừa tiêu chảy

Nhiều trường hợp tiêu chảy do nhiễm trùng có liên quan đến thực phẩm, nước uống hoặc vệ sinh cá nhân. Một số biện pháp đơn giản có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh:

• Rửa tay đúng cách: Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến, ăn uống và sau khi đi vệ sinh.
• Sử dụng nguồn nước an toàn: Ưu tiên nước sạch để uống, chế biến thực phẩm và vệ sinh dụng cụ ăn uống.
• Ăn chín, uống sạch: Tránh thực phẩm chưa được nấu chín kỹ khi không bảo đảm nguồn gốc hoặc điều kiện bảo quản.
• Bảo quản thực phẩm đúng cách: Không để thức ăn đã chế biến ở điều kiện không phù hợp quá lâu và hạn chế nguy cơ nhiễm chéo giữa thực phẩm sống với thực phẩm chín.
• Giữ vệ sinh khu vực chế biến: Làm sạch tay, bề mặt và dụng cụ tiếp xúc với thực phẩm.
• Không tự ý sử dụng kháng sinh: Kháng sinh chỉ có tác dụng đối với những nguyên nhân phù hợp và việc dùng không cần thiết có thể gây tác dụng phụ cũng như góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.
• Thực hiện tiêm chủng theo khuyến cáo: Đối với trẻ em, vắc xin phòng rotavirus là một trong những biện pháp giúp phòng ngừa tiêu chảy do rotavirus.

Những câu hỏi thường gặp khi sử dụng thuốc tiêu chảy

Người bị tiêu chảy thường muốn giảm nhanh số lần đi ngoài. Tuy nhiên, mục tiêu điều trị không chỉ là “cầm” tiêu chảy mà còn phải phòng mất nước và xử trí đúng nguyên nhân. Dưới đây là một số vấn đề thường gặp.

Có nên dùng thuốc cầm tiêu chảy không?

Có thể dùng trong một số trường hợp nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp.

Ở một số người lớn bị tiêu chảy cấp dạng phân lỏng, không có máu và không có những dấu hiệu gợi ý bệnh nặng, thuốc như loperamide có thể giúp giảm số lần đi ngoài. Bismuth subsalicylate cũng là một lựa chọn giảm triệu chứng trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, thuốc làm giảm nhu động ruột không nên được tự sử dụng khi có tiêu chảy ra máu hoặc nghi ngờ tiêu chảy viêm. Người bị sốt, đau bụng nhiều, tiêu chảy sau sử dụng kháng sinh hoặc có triệu chứng bất thường cũng nên được nhân viên y tế đánh giá trước khi dùng thuốc.

Đối với trẻ em, không nên tự cho trẻ dùng thuốc cầm tiêu chảy của người lớn.

Men vi sinh có trị tiêu chảy không?

Men vi sinh (probiotic) chứa các vi sinh vật có lợi và có thể hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, không nên xem men vi sinh là thuốc có thể điều trị mọi nguyên nhân gây tiêu chảy.

Hiệu quả có thể khác nhau tùy chủng vi sinh vật, đối tượng sử dụng và nguyên nhân gây bệnh. Do đó, men vi sinh không thay thế việc bù nước và điện giải, cũng không thay thế thuốc điều trị nguyên nhân khi bác sĩ xác định cần thiết.

Người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh lý phức tạp nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi sử dụng chế phẩm probiotic.

Tiêu chảy có cần uống kháng sinh không?

Không phải tất cả trường hợp tiêu chảy đều cần kháng sinh. Phần lớn tiêu chảy cấp dạng phân nước có thể tự giới hạn, trong khi tiêu chảy do virus sẽ không đáp ứng với kháng sinh.

Kháng sinh có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số tình huống nhiễm khuẩn cụ thể hoặc khi người bệnh có biểu hiện nặng và các yếu tố nguy cơ phù hợp. Việc lựa chọn kháng sinh còn phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng người bệnh và nhiều yếu tố khác.

Vì vậy, không nên tự mua kháng sinh chỉ vì đi ngoài nhiều lần. Nếu đã được kê kháng sinh để điều trị một bệnh khác và xuất hiện tiêu chảy trong hoặc sau quá trình dùng thuốc, bạn cũng nên thông báo với bác sĩ thay vì tự ý ngừng hoặc đổi thuốc.

ORESOL có thay thế thuốc tiêu chảy không?

ORESOL không phải thuốc “cầm” tiêu chảy. Vai trò chính của dung dịch này là bù lại lượng nước và chất điện giải cơ thể bị mất qua phân lỏng, qua đó giúp phòng ngừa hoặc điều trị mất nước.

Điều này cũng có nghĩa ORESOL không trực tiếp điều trị tất cả nguyên nhân gây tiêu chảy. Tuy nhiên, bù nước bằng dung dịch ORS là một trong những biện pháp nền tảng trong xử trí tiêu chảy và thường quan trọng hơn việc cố gắng làm ngừng đi ngoài ngay lập tức.

Cần pha ORESOL đúng hướng dẫn của sản phẩm, sử dụng nước sạch và không tự thay đổi tỷ lệ pha. Với trẻ nhỏ, nếu chưa biết lượng và cách sử dụng phù hợp, cha mẹ nên hỏi nhân viên y tế.

Nhìn chung, lựa chọn thuốc tiêu chảy cần dựa vào tuổi, triệu chứng và nguyên nhân nghi ngờ thay vì chỉ dựa vào số lần đi ngoài. Bù nước và điện giải đầy đủ, ăn uống phù hợp và theo dõi diễn biến là những bước quan trọng trong hầu hết trường hợp tiêu chảy cấp.

Nếu cần tìm thuốc tiêu chảy, thuốc không kê đơn hoặc mua thuốc theo đơn hợp lệ, bạn có thể đến Nhà thuốc Long Châu để được dược sĩ tư vấn cách lựa chọn và sử dụng phù hợp. Với thuốc kê đơn, người bệnh cần sử dụng theo chỉ định của bác sĩ; trường hợp có dấu hiệu mất nước, phân có máu, sốt, đau bụng nhiều hoặc triệu chứng kéo dài nên đi khám thay vì tiếp tục tự dùng thuốc.