Tiêu chảy khi dùng kháng sinh: Đừng vội xem là bình thường

Sau vài ngày uống kháng sinh để điều trị nhiễm trùng, một cô nhân viên văn phòng bắt đầu cảm thấy bụng khó chịu, thỉnh thoảng đau quặn và phải đi ngoài phân lỏng nhiều lần. Nghĩ rằng đây chỉ là tác dụng phụ thường gặp của thuốc, cô cố gắng chịu đựng để tiếp tục công việc. Thậm chí, chị còn định mua thêm thuốc cầm tiêu chảy với hy vọng tình trạng này sớm chấm dứt.

Thế nhưng, điều cô không ngờ là tiêu chảy trong thời gian dùng kháng sinh không phải lúc nào cũng là tác dụng phụ nhẹ và thoáng qua. Trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu của tình trạng viêm đại tràng do nhiễm khuẩn, cần được thăm khám và điều trị kịp thời.

Theo bác sĩ Nguyễn Thị Thái thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, "người bệnh không nên chủ quan hoặc tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi xuất hiện các triệu chứng bất thường trong quá trình điều trị bằng kháng sinh, bởi điều này có thể làm chậm việc phát hiện và xử trí những biến chứng nguy hiểm."

Vậy làm sao để biết khi nào tình trạng này là bình thường và khi nào bạn cần phải quay lại gặp bác sĩ ngay lập tức?

Vì sao không nên xem nhẹ tiêu chảy khi dùng kháng sinh?

Tiêu chảy liên quan đến kháng sinh (AAD) là một tác dụng phụ thường gặp, đặc biệt ở những bệnh nhân sử dụng kháng sinh phổ rộng. Cụ thể, thuốc kháng sinh không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn tác động vào sự cân bằng của vi hệ bình thường. Những vi khuẩn nhạy cảm bị tiêu diệt, tạo điều kiện cho các vi sinh vật đề kháng kháng sinh phát triển mạnh mẽ, làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Sự xáo trộn này khiến hệ vi sinh đường ruột bị tổn thương, từ đó dẫn đến các triệu chứng rối loạn tiêu hóa.

Phần lớn trường hợp tiêu chảy liên quan đến kháng sinh có biểu hiện nhẹ và có thể cải thiện sau khi kết thúc điều trị. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng đơn giản như vậy.

Khi hệ vi sinh đường ruột bị xáo trộn, một số vi khuẩn gây bệnh như Clostridioides difficile (C. difficile) có thể phát triển quá mức và tiết độc tố gây viêm đại tràng. Người bệnh có thể bị tiêu chảy nhiều lần, đau bụng, sốt hoặc mất nước. Trong trường hợp nặng, bệnh có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như phình đại tràng nhiễm độc hoặc thủng ruột.

Đáng lưu ý, tiêu chảy do C. difficile có thể xuất hiện trong thời gian sử dụng kháng sinh hoặc sau khi kết thúc đợt điều trị. Vì vậy, người bệnh không nên xem mọi trường hợp tiêu chảy là tác dụng phụ thông thường của thuốc, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nghiêm trọng.

Những dấu hiệu nào cần liên hệ bác sĩ sớm?

Không phải cứ bị tiêu chảy khi dùng kháng sinh là đáng lo ngại. Tuy nhiên, điều khiến nhiều người chủ quan là những triệu chứng ban đầu tưởng chừng đơn giản đôi khi lại là dấu hiệu cảnh báo một tình trạng nghiêm trọng hơn. Nếu không nhận biết kịp thời, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm cần được thăm khám và điều trị.

Vậy làm sao để biết tiêu chảy chỉ là tác dụng phụ nhẹ của kháng sinh hay dấu hiệu cảnh báo viêm đại tràng do vi khuẩn C. difficile? Bảng dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện những điểm khác biệt cần lưu ý.

Bác sĩ Nguyễn Thị Thái cho biết: "Việc phân biệt tiêu chảy thông thường liên quan đến kháng sinh với tiêu chảy do nhiễm C. difficile có ý nghĩa quan trọng trong xử trí. Người bệnh không nên tự chẩn đoán mà cần được bác sĩ đánh giá dựa trên triệu chứng, tiền sử sử dụng kháng sinh và xét nghiệm phù hợp khi cần thiết để có hướng điều trị đúng."

Người bệnh nên làm gì khi bắt đầu tiêu chảy?

Khi nhận thấy những thay đổi trong thói quen đi ngoài trong thời gian dùng thuốc, điều quan trọng nhất là không tự ý thay đổi đơn thuốc hoặc dùng thêm các loại thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định. Thay vào đó, bạn nên bù nước và điện giải phù hợp, đồng thời liên hệ với bác sĩ điều trị để thông báo về tình trạng hiện tại.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng probiotic - các vi sinh vật sống giúp mang lại lợi ích cho vật chủ khi được dùng đủ liều lượng. Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy probiotic có hiệu quả bảo vệ ở mức độ trung bình trong việc phòng ngừa tiêu chảy liên quan đến kháng sinh ở người lớn và trẻ em, nhưng không thay thế việc đánh giá và điều trị khi tiêu chảy đã xuất hiện. Cụ thể, probiotic hoạt động bằng cách hỗ trợ phục hồi hệ vi sinh đường ruột và củng cố hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột.

Tuy nhiên, việc sử dụng probiotic hay bất kỳ loại thuốc hỗ trợ nào cũng cần được trao đổi với nhân viên y tế để đảm bảo phù hợp với tình trạng bệnh lý và loại kháng sinh đang sử dụng.

Tóm lại, không nên xem nhẹ tình trạng tiêu chảy khi dùng kháng sinh. Thay vì tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hay cố chịu đựng, hãy lắng nghe cơ thể và liên hệ bác sĩ ngay khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường để bảo vệ sức khỏe đường ruột.

Trao đổi với bác sĩ điều trị về tình trạng tiêu chảy để được đánh giá mức độ và điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.