Thuốc trào ngược dạ dày cho bé gồm những nhóm nào? Lưu ý khi sử dụng

Trào ngược dạ dày - thực quản khá thường gặp ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, cần phân biệt hiện tượng trào ngược sinh lý với bệnh trào ngược dạ dày - thực quản (GERD). Vì vậy, thuốc trào ngược dạ dày cho bé chỉ nên được sử dụng sau khi trẻ được bác sĩ đánh giá, thay vì cha mẹ tự mua thuốc dựa trên biểu hiện nôn trớ.

Bé bị trào ngược dạ dày có cần uống thuốc không?

Không phải trẻ bị trào ngược dạ dày nào cũng cần dùng thuốc. Ở trẻ sơ sinh, tình trạng sữa hoặc thức ăn từ dạ dày trào ngược lên thực quản, miệng khá phổ biến. Nếu trẻ vẫn bú tốt, phát triển bình thường và không xuất hiện dấu hiệu bất thường, bác sĩ thường ưu tiên theo dõi và áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp trước khi cân nhắc thuốc.

Thuốc có thể được bác sĩ xem xét khi trẻ mắc GERD gây triệu chứng đáng kể hoặc có biến chứng, chẳng hạn viêm thực quản do trào ngược. Việc lựa chọn thuốc còn phụ thuộc vào tuổi, biểu hiện lâm sàng, khả năng ăn uống và tình trạng tăng trưởng của từng trẻ.

Đặc biệt, thuốc ức chế tiết acid không nên được sử dụng chỉ vì trẻ sơ sinh thường xuyên trớ sữa, quấy khóc hoặc cong lưng nhưng vẫn khỏe mạnh. Những biểu hiện này không đặc hiệu cho GERD và thuốc giảm acid cũng không giải quyết được bản thân hiện tượng thức ăn trào ngược từ dạ dày lên.

Do đó, cha mẹ không nên tự mua thuốc chống trào ngược, thuốc dạ dày của người lớn hoặc dùng lại đơn thuốc của trẻ khác. Trẻ cần được bác sĩ khám và xác định nguyên nhân trước khi điều trị bằng thuốc.

Thuốc trào ngược dạ dày cho bé gồm những nhóm nào?

Các thuốc được sử dụng trong điều trị GERD ở trẻ em có cơ chế và phạm vi sử dụng khác nhau. Một số nhóm chỉ phù hợp với những trường hợp cụ thể và phải được bác sĩ kê đơn, theo dõi.

Thuốc ức chế bơm proton (PPI)

Thuốc ức chế bơm proton (Proton Pump Inhibitors - PPI) làm giảm lượng acid do dạ dày tiết ra. Nhờ đó, thuốc có thể giúp giảm tổn thương do acid và hỗ trợ lành niêm mạc thực quản ở trẻ mắc GERD có chỉ định điều trị.

Một số hoạt chất thuộc nhóm PPI được sử dụng trong thực hành lâm sàng gồm omeprazole, esomeprazole và lansoprazole. Tuy nhiên, loại thuốc, dạng bào chế và cách sử dụng phù hợp phụ thuộc vào độ tuổi cũng như tình trạng cụ thể của trẻ.

PPI không phải thuốc điều trị mọi trường hợp nôn trớ. Đặc biệt ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh chỉ có trào ngược sinh lý, việc dùng thuốc giảm tiết acid thường không được khuyến cáo thường quy.

Thuốc đối kháng thụ thể H2

Thuốc đối kháng thụ thể histamine H2 (H2RA) cũng có tác dụng làm giảm quá trình tiết acid của dạ dày. Trong một số trường hợp GERD, bác sĩ có thể cân nhắc H2RA tùy theo tuổi của trẻ, biểu hiện bệnh và dạng thuốc phù hợp.

So với PPI, khả năng kiểm soát acid và hỗ trợ lành viêm thực quản của H2RA nhìn chung có thể kém hơn. Vì vậy, lựa chọn giữa hai nhóm thuốc cần dựa trên đánh giá chuyên môn thay vì tự thay thế thuốc cho trẻ.

Cha mẹ cũng không nên dùng một hoạt chất H2RA chỉ vì từng được kê cho trẻ trước đây, bởi chỉ định và tình trạng sức khỏe của trẻ có thể đã thay đổi.

Thuốc kháng acid

Thuốc kháng acid có tác dụng trung hòa một phần acid trong dạ dày, từ đó có thể làm giảm triệu chứng liên quan đến acid trong thời gian ngắn.

Ở một số trẻ lớn hoặc thanh thiếu niên, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc kháng acid ngắn hạn khi phù hợp. Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn để cha mẹ tự điều trị kéo dài cho trẻ nhỏ.

Sử dụng thuốc kháng acid không phù hợp có thể gây các vấn đề như táo bón hoặc tiêu chảy, tùy thành phần. Việc sử dụng kéo dài còn tiềm ẩn những nguy cơ khác, vì vậy cần tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế.

Thuốc tăng nhu động (Prokinetics)

Thuốc tăng nhu động tác động lên hoạt động vận động của đường tiêu hóa. Tuy nhiên, vai trò của nhóm thuốc này trong GERD ở trẻ em khá hạn chế do hiệu quả không phải lúc nào cũng rõ ràng, trong khi một số thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn đáng chú ý.

Các thuốc như metoclopramide, domperidone hoặc erythromycin không nên được cha mẹ tự sử dụng để điều trị trào ngược cho trẻ. Một số hướng dẫn chuyên môn chỉ cân nhắc những thuốc này trong hoàn cảnh chọn lọc, khi các biện pháp khác đã được xem xét và có sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa nhi.

Vì vậy, thuốc tăng nhu động không phải là lựa chọn điều trị thường quy cho trẻ chỉ có biểu hiện trớ sữa.

Tác dụng phụ của thuốc trào ngược dạ dày cho trẻ em

Tác dụng không mong muốn của thuốc điều trị trào ngược dạ dày ở trẻ có thể khác nhau tùy nhóm thuốc, hoạt chất, thời gian sử dụng và tình trạng sức khỏe của từng trẻ. Một số tác dụng phụ cần lưu ý gồm:

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Trẻ có thể gặp tiêu chảy, đau đầu hoặc khó chịu ở đường tiêu hóa. Thuốc làm giảm tiết acid cũng có thể liên quan đến tăng nguy cơ mắc một số loại nhiễm trùng, do đó không nên tự ý sử dụng kéo dài nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
• Thuốc đối kháng thụ thể H2 (H2RA): Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp gồm đau bụng, tiêu chảy hoặc đau đầu. Mức độ và biểu hiện có thể khác nhau tùy từng trẻ và loại thuốc được sử dụng.
• Thuốc kháng acid: Tùy thành phần, thuốc có thể gây tiêu chảy hoặc táo bón. Cha mẹ không nên tự cho trẻ sử dụng kéo dài hoặc dùng thuốc không đúng hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Thuốc tăng nhu động (Prokinetics): Tác dụng phụ phụ thuộc vào từng hoạt chất; một số thuốc có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh hoặc tim mạch. Vì vậy, nhóm thuốc này chỉ được sử dụng trong những trường hợp phù hợp và cần có chỉ định, theo dõi của bác sĩ.

Nếu trẻ xuất hiện biểu hiện bất thường trong quá trình dùng thuốc, cha mẹ nên liên hệ với bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn. Không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc kê đơn khi chưa trao đổi với nhân viên y tế.

Khi nào bé bị trào ngược dạ dày cần đi khám?

Trẻ thường xuyên trớ nhưng vẫn vui vẻ, ăn bú tốt và phát triển bình thường thường khác với trẻ mắc GERD gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi trào ngược đi kèm những biểu hiện đáng chú ý.

Các dấu hiệu cần được đánh giá y tế gồm trẻ bú hoặc ăn kém kéo dài, thường xuyên từ chối ăn, khó nuốt hoặc đau khi nuốt, tăng cân kém hoặc sụt cân, nôn nhiều hay triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt.

Trẻ cũng cần được thăm khám sớm nếu có biểu hiện chảy máu đường tiêu hóa, nôn ra máu hoặc gặp vấn đề về hô hấp. Nôn mạnh bất thường, đặc biệt ở trẻ nhỏ, cũng không nên mặc định là do trào ngược mà cần được bác sĩ đánh giá để loại trừ nguyên nhân khác.

Với trẻ sơ sinh, các triệu chứng như quấy khóc, cong lưng hay trớ sữa có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Cha mẹ không nên dựa vào một biểu hiện đơn lẻ để tự chẩn đoán GERD.

Lưu ý khi sử dụng thuốc trào ngược dạ dày cho trẻ em

Nếu bác sĩ xác định trẻ cần điều trị bằng thuốc, cha mẹ cần tuân thủ đúng hướng dẫn nhằm đảm bảo hiệu quả và hạn chế tác dụng không mong muốn. Một số nguyên tắc quan trọng gồm:

• Chỉ sử dụng khi có hướng dẫn của bác sĩ: Không tự mua PPI, H2RA, thuốc kháng acid hay thuốc tăng nhu động cho trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh.
• Dùng đúng thuốc được kê: Không lấy thuốc dạ dày của người lớn chia nhỏ cho trẻ hoặc sử dụng đơn thuốc của trẻ khác.
• Tuân thủ cách dùng: Sử dụng đúng dạng thuốc, thời điểm và thời gian điều trị được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn; không tự điều chỉnh liều.
• Không kéo dài điều trị tùy ý: Khi hết thời gian điều trị theo đơn, trẻ có thể cần được đánh giá lại để xác định có tiếp tục thuốc hay không.
• Theo dõi đáp ứng: Ghi nhận tình trạng nôn trớ, ăn bú, đau hoặc khó chịu, giấc ngủ và tăng trưởng để cung cấp thông tin cho bác sĩ khi tái khám.
• Theo dõi tác dụng phụ: Nếu trẻ xuất hiện triệu chứng bất thường sau khi dùng thuốc, hãy liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn xử trí.
• Không dùng thuốc để thay thế việc tìm nguyên nhân: Nôn trớ, quấy khóc hay bỏ bú có thể liên quan đến nhiều vấn đề khác ngoài GERD.
• Kết hợp chăm sóc phù hợp: Tùy độ tuổi và tình trạng của trẻ, bác sĩ có thể hướng dẫn điều chỉnh lượng ăn, cách cho ăn hoặc chế độ dinh dưỡng trước hay song song với điều trị bằng thuốc.
• Đảm bảo an toàn khi ngủ cho trẻ sơ sinh: Không tự thay đổi tư thế ngủ hoặc kê cao chỗ ngủ với mục đích điều trị trào ngược. Trẻ sơ sinh vẫn cần được đặt nằm ngửa khi ngủ theo khuyến cáo an toàn.
• Tái khám khi triệu chứng không cải thiện: Nếu trẻ vẫn có triệu chứng dù đã điều trị đúng hướng dẫn hoặc triệu chứng tái phát sau khi ngừng thuốc, bác sĩ có thể cần đánh giá lại chẩn đoán và hướng xử trí.

Câu hỏi thường gặp về thuốc trào ngược dạ dày cho bé

Dưới đây là một số thắc mắc thường gặp của cha mẹ khi trẻ có biểu hiện nôn trớ hoặc được chẩn đoán trào ngược dạ dày - thực quản.

Thuốc trào ngược dạ dày cho trẻ sơ sinh có dùng được không?

Một số thuốc điều trị GERD có thể được bác sĩ sử dụng cho trẻ sơ sinh trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa trẻ sơ sinh thường xuyên trớ sữa đều cần uống thuốc.

Ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh, trào ngược thường mang tính sinh lý và có xu hướng cải thiện khi trẻ lớn hơn. Thuốc giảm tiết acid thường chỉ được cân nhắc khi bác sĩ nhận thấy triệu chứng hoặc biến chứng phù hợp với GERD và lợi ích điều trị lớn hơn nguy cơ.

Đặc biệt, không nên tự dùng thuốc không kê đơn hoặc thuốc của người lớn để điều trị trào ngược cho trẻ sơ sinh.

Bé trớ sữa nhiều có phải bị trào ngược dạ dày không?

Trớ sữa có thể là biểu hiện của trào ngược dạ dày - thực quản sinh lý và rất thường gặp trong năm đầu đời. Trẻ có thể trớ sau khi bú nhưng vẫn khỏe mạnh, ăn tốt và tăng trưởng bình thường.

GERD được nghĩ đến nhiều hơn khi tình trạng trào ngược gây triệu chứng ảnh hưởng đến trẻ hoặc dẫn đến biến chứng. Ví dụ, trẻ có thể gặp khó khăn khi ăn, tăng trưởng kém hoặc có bằng chứng tổn thương thực quản.

Ngoài ra, nôn và trớ cũng có thể xuất hiện trong những bệnh lý khác. Nếu trẻ nôn bất thường, bỏ bú, tăng cân kém hoặc có dấu hiệu cảnh báo, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tự điều trị bằng thuốc chống trào ngược.

Trào ngược dạ dày ở trẻ có tự khỏi không?

Trào ngược sinh lý ở trẻ sơ sinh thường giảm dần theo sự phát triển của hệ tiêu hóa và phần lớn không cần điều trị bằng thuốc. Ở nhiều trẻ, tình trạng này cải thiện rõ trong năm đầu đời.

Tuy nhiên, GERD gây triệu chứng đáng kể hoặc biến chứng cần được theo dõi và điều trị theo chỉ định. Thời gian cải thiện không giống nhau ở mọi trẻ, vì vậy không nên trì hoãn thăm khám khi trẻ có dấu hiệu bất thường chỉ với suy nghĩ rằng trào ngược sẽ tự khỏi.

Tóm lại, lựa chọn thuốc trào ngược dạ dày cho bé cần dựa trên chẩn đoán và đánh giá của bác sĩ. Trẻ chỉ trớ sữa nhưng vẫn khỏe mạnh và tăng trưởng tốt thường không cần thuốc giảm acid; trong khi GERD có triệu chứng đáng kể hoặc biến chứng có thể cần điều trị phù hợp.

Cha mẹ không nên tự mua hoặc tự thay đổi thuốc cho trẻ. Nếu bé đã được bác sĩ kê đơn, bạn có thể mang đơn đến Nhà thuốc Long Châu để được dược sĩ kiểm tra thuốc theo đơn và hướng dẫn cách sử dụng. Việc tư vấn tại nhà thuốc không thay thế thăm khám bác sĩ, đặc biệt đối với trẻ sơ sinh hoặc trẻ có dấu hiệu cảnh báo.