Tiêm thuốc cản quang có ảnh hưởng gì không? Tác dụng phụ và lưu ý cần biết

Thuốc cản quang được sử dụng phổ biến trong các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như chụp CT, chụp mạch nhằm giúp bác sĩ quan sát rõ hơn các cơ quan và tổn thương bên trong cơ thể. Việc hiểu đúng về tác dụng, rủi ro và những lưu ý trước - sau khi tiêm thuốc cản quang sẽ giúp người bệnh yên tâm và hợp tác tốt hơn trong quá trình thăm khám.

Tiêm thuốc cản quang có ảnh hưởng gì không?

Thuốc cản quang là chất giúp làm nổi bật hình ảnh cơ quan, mạch máu hoặc tổn thương trên phim chẩn đoán hình ảnh. Thuốc không phải là thuốc điều trị, mà chỉ hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn.

Tiêm thuốc cản quang hầu hết không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Khi được sử dụng đúng chỉ định và theo dõi y tế đầy đủ, lợi ích chẩn đoán thường cao hơn rất nhiều so với nguy cơ tiềm ẩn. Phần lớn người bệnh dung nạp tốt và không gặp biến chứng nguy hiểm.

Theo các hướng dẫn y khoa từ tổ chức uy tín, đa số phản ứng sau tiêm thuốc cản quang là nhẹ và thoáng qua. Các phản ứng nghiêm trọng như sốc phản vệ hay tổn thương thận rất hiếm, thường chỉ xảy ra ở những người có yếu tố nguy cơ cao như:

• Tiền sử dị ứng nặng với thuốc cản quang trước đó.
• Bệnh thận mạn tính hoặc suy giảm chức năng thận.
• Một số bệnh nền đặc biệt (hen suyễn nặng, bệnh tim mạch).

Vì vậy, với người khỏe mạnh, tiêm thuốc cản quang không làm giảm sức khỏe tổng thể và không ảnh hưởng lâu dài đến tuổi thọ hay chất lượng cuộc sống.

Các tác dụng phụ có thể gặp khi tiêm thuốc cản quang

Mặc dù an toàn, tiêm thuốc cản quang vẫn có thể gây ra một số tác dụng phụ. Những phản ứng này được phân loại theo mức độ để người bệnh dễ theo dõi và nhận biết.

Tác dụng phụ nhẹ và thường gặp

Đây là nhóm chiếm đa số trường hợp, xảy ra ở khoảng 3% người dùng thuốc cản quang không ion thế hệ mới:

• Cảm giác nóng bừng lan khắp người.
• Buồn nôn, chóng mặt nhẹ.
• Đau đầu nhẹ.
• Ngứa, nổi mề đay nhẹ.
• Cảm giác kim loại trong miệng.

Các tác dụng phụ này thường xuất hiện ngay hoặc vài phút sau tiêm, tự hết sau vài phút đến vài giờ, không cần điều trị đặc biệt. Đây là phản ứng sinh lý thông thường của cơ thể với thuốc, không nguy hiểm.

Tác dụng phụ ít gặp nhưng cần theo dõi

Một số trường hợp có thể gặp phản ứng mức độ trung bình, cần can thiệp y tế nhẹ. Cụ thể:

• Dị ứng mức độ vừa (mề đay lan rộng, ngứa nhiều).
• Buồn nôn, nôn nhiều.
• Hạ huyết áp nhẹ.
• Co thắt phế quản nhẹ (khó thở nhẹ).

Những phản ứng này đều có phác đồ xử trí sẵn tại cơ sở y tế (như dùng thuốc kháng histamin, oxy hỗ trợ), do đó người bệnh cần ở lại theo dõi sau tiêm theo hướng dẫn.

Tác dụng phụ nghiêm trọng (rất hiếm gặp)

Tác dụng phụ nghiêm trọng dưới đây rất hiếm gặp (ước tính khoảng 0.04% với thuốc hiện đại), thường ở người có yếu tố nguy cơ:

• Sốc phản vệ: Khó thở nặng, tụt huyết áp nghiêm trọng.
• Rối loạn nhịp tim.
• Tổn thương thận cấp: Chủ yếu ở người có bệnh thận sẵn, tỷ lệ khoảng 7 - 11% ở nhóm nguy cơ cao nhưng hầu hết hồi phục trong vài tuần.

Hầu hết phản ứng nghiêm trọng xảy ra trong vòng 20 phút đầu sau tiêm.

Lưu ý khi tiêm thuốc cản quang

Việc tiêm thuốc cản quang (thường chứa Iod) là kỹ thuật quan trọng giúp làm rõ hình ảnh mạch máu và các khối u khi chụp CT. Tuy nhiên, vì đây là một loại hóa chất đưa vào cơ thể, bạn cần lưu ý:

Những lưu ý trước khi tiêm thuốc cản quang

Sự chủ động phối hợp của người bệnh đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu tối đa rủi ro. Để quá trình chẩn đoán diễn ra thuận lợi, bạn cần thực hiện các bước chuẩn bị sau:

• Thông báo đầy đủ cho bác sĩ nếu: Từng dị ứng thuốc cản quang hoặc phản ứng nghiêm trọng trước đây. Có bệnh thận, tiểu đường, hen phế quản, bệnh tim mạch. Đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai.
• Thực hiện xét nghiệm chức năng thận (creatinin, eGFR) nếu được chỉ định, đặc biệt ở nhóm nguy cơ.
• Nhịn ăn theo hướng dẫn (thường 4 - 6 giờ, tùy kỹ thuật chẩn đoán).
• Uống đủ nước nếu không có chống chỉ định, giúp thận đào thải thuốc tốt hơn.

Việc khai báo trung thực giúp bác sĩ đánh giá đúng nguy cơ và lựa chọn phương án an toàn nhất như dùng thuốc cản quang khác hoặc điều chỉnh liều.

Những lưu ý sau khi tiêm thuốc cản quang

Sau khi tiêm, dù cơ thể cảm thấy hoàn toàn bình thường, bạn vẫn cần tuân thủ các hướng dẫn dưới đây để đảm bảo thuốc được đào thải an toàn và xử lý kịp thời các phản ứng chậm:

• Ở lại phòng theo dõi ít nhất 30 phút. Đa số các phản ứng phản vệ nghiêm trọng thường xảy ra trong khoảng thời gian này. Nếu bạn thấy ngứa, nóng bừng quá mức hoặc buồn nôn ngay sau khi tiêm.
• Uống thật nhiều nước lọc (từ 2 - 2.5 lít) trong ngày. Đây là cách hiệu quả nhất để hỗ trợ thận quét sạch thuốc cản quang ra khỏi máu và đào thải qua nước tiểu.
• Ăn uống nhẹ nhàng, tránh các chất kích thích hoặc thực phẩm lạ dễ gây dị ứng để không làm nhầm lẫn với tác dụng phụ của thuốc.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường tại nhà: Ngứa, khó thở, nổi mề đay lan rộng. Chóng mặt kéo dài, buồn nôn nhiều. Đau ngực, choáng váng.

Khi nào cần đi khám lại ngay?

Thông thường, tác dụng phụ của thuốc cản quang sẽ hết nhanh. Tuy nhiên, nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào dưới đây, bạn cần quay lại cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức để được can thiệp kịp thời:

• Xuất hiện khó thở, nổi mề đay lan rộng, sưng mặt/môi.
• Đau ngực, choáng váng, rối loạn nhịp tim.
• Tiểu ít, phù chân tay (đặc biệt ở người có bệnh thận).

Tiêm thuốc cản quang là một thủ thuật y khoa phổ biến, cần thiết và an toàn khi được chỉ định đúng và thực hiện tại cơ sở y tế uy tín. Phần lớn tác dụng phụ đều nhẹ, thoáng qua và không để lại ảnh hưởng lâu dài. Việc hiểu rõ các phản ứng có thể gặp và tuân thủ hướng dẫn trước - sau khi tiêm thuốc cản quang sẽ giúp người bệnh yên tâm và đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe. Nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào về tiêm thuốc cản quang có ảnh hưởng gì không, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được tư vấn cá nhân hóa nhé!