Tiêu chảy du lịch là gì và cách phòng tránh?

Trong các chuyến đi xa, đặc biệt là đến những quốc gia nhiệt đới hoặc đang phát triển, tiêu chảy du lịch được xem là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến. Nguyên nhân thường liên quan đến vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng từ thực phẩm và nước uống không an toàn. Giải thích rõ về hiện tượng này sẽ giúp du khách có kiến thức cần thiết để phòng ngừa và xử trí kịp thời, đảm bảo chuyến đi diễn ra thuận lợi.

Tiêu chảy du lịch là gì?

Tiêu chảy du lịch là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước xảy ra trong hoặc sau chuyến đi, thường liên quan đến việc sử dụng thực phẩm hoặc nước uống nhiễm tác nhân gây bệnh, đặc biệt khi đến những khu vực có điều kiện vệ sinh hoặc nguồn nước khác với nơi sinh sống.

Vi khuẩn là nguyên nhân phổ biến nhất gây tiêu chảy du lịch (chiếm 75 - 90% ca bệnh, theo CDC), trong đó E. coli sinh độc tố ruột (ETEC) là một trong những tác nhân thường gặp. Ngoài ra, tiêu chảy du lịch cũng có thể do virus như norovirus hoặc ký sinh trùng như Giardia gây ra.

Nguy cơ cũng tăng lên khi ăn thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín kỹ, uống nước không đảm bảo an toàn hoặc dùng đá không rõ nguồn gốc.

Phần lớn trường hợp diễn biến nhẹ và có thể tự cải thiện trong vài ngày. Tuy nhiên, tiêu chảy nhiều lần, nôn ói hoặc không được bù nước đầy đủ có thể dẫn đến mất nước và điện giải. Nếu xuất hiện sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội, nôn liên tục hoặc dấu hiệu mất nước, người bệnh nên được thăm khám y tế.

Triệu chứng tiêu chảy du lịch

Triệu chứng tiêu chảy du lịch thường xuất hiện trong những ngày đầu của chuyến đi hoặc ngay sau khi trở về. Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Đi ngoài phân lỏng, nhiều nước;
• Đau bụng, quặn bụng; mót đi ngoài;
• Buồn nôn hoặc nôn, đầy bụng, khó chịu;
• Mệt mỏi.

Một số trường hợp có thể sốt hoặc có máu trong phân, đặc biệt khi nhiễm một số loại vi khuẩn. Phần lớn trường hợp cải thiện trong vài ngày, nhưng nếu tiêu chảy kéo dài, tái phát hoặc triệu chứng nặng dần, người bệnh nên đi khám.

Cách phòng ngừa tiêu chảy du lịch

Khi đi du lịch, chủ động lựa chọn thực phẩm, nước uống an toàn và giữ vệ sinh cá nhân là những cách đơn giản giúp giảm nguy cơ mắc tiêu chảy du lịch.

Giữ vệ sinh tay

Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã. Nếu không có nước sạch, hãy dùng dung dịch sát khuẩn tay chứa ≥60% cồn (CDC).

Ăn uống an toàn

Khi đi du lịch, nên:

• Ưu tiên thực phẩm nấu chín kỹ, dùng khi còn nóng, trái cây có thể tự gọt vỏ và sữa đã tiệt trùng.
• Hạn chế thực phẩm để ở nhiệt độ phòng lâu, thịt cá sống hoặc tái, kem và hải sản có vỏ.
• Chỉ uống nước đóng chai còn nguyên niêm phong; đá nên được làm từ nước đóng chai hoặc nguồn nước đã xử lý. Đồ uống có ga trong bao bì kín cũng là lựa chọn an toàn hơn.
• Đánh răng bằng nước đóng chai nếu nguồn nước tại điểm đến không đảm bảo an toàn.

Chuẩn bị bộ sơ cứu trước khi đi du lịch

Trước chuyến đi, nên chuẩn bị một số vật dụng và thuốc cần thiết để chủ động xử trí các vấn đề sức khỏe thường gặp:

• Mang theo: ORS để bù nước và điện giải, dung dịch sát khuẩn tay, các thuốc đang sử dụng theo đơn và thuốc điều trị triệu chứng theo tư vấn của bác sĩ/dược sĩ.
• Nếu có bệnh nền hoặc đến khu vực có nguy cơ tiêu chảy cao: Nên trao đổi với bác sĩ trước chuyến đi để được tư vấn biện pháp dự phòng phù hợp.
• Không tự ý mua và sử dụng kháng sinh: Kháng sinh chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp cụ thể và cần có chỉ định hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế.

Xử trí khi bị tiêu chảy du lịch

Bù nước - điện giải (ưu tiên hàng đầu).

• ORS được ưu tiên khi mất nước nhẹ - vừa, nên uống thường xuyên, từng ngụm nhỏ.
• Có thể bổ sung thêm nước dùng, nước cơm hoặc các loại đồ uống phù hợp để cung cấp thêm dịch.
• Hạn chế rượu bia, cà phê và đồ uống nhiều đường vì có thể làm tình trạng khó chịu hoặc mất nước trầm trọng hơn.
• Trẻ em và người cao tuổi cần được theo dõi sát vì nguy cơ mất nước cao hơn.
• Mất nước nặng, phân có máu, sốt kéo dài hoặc tình trạng ngày càng nặng cần được thăm khám y tế kịp thời.

Chế độ ăn

Nên chia thành nhiều bữa nhỏ, lựa chọn thức ăn mềm, nhẹ và dễ tiêu. Hạn chế các món cay, nhiều dầu mỡ.

Điều trị triệu chứng

• Diosmectite (hoạt chất trong Smecta®), thuốc hấp phụ tác động chủ yếu tại đường tiêu hóa, giúp hấp phụ một số thành phần trong lòng ruột và hỗ trợ bảo vệ niêm mạc,
• Probiotic, một số chủng probiotic có thể hỗ trợ cải thiện triệu chứng trong một số trường hợp tiêu chảy, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào từng chủng và tình trạng cụ thể.
• Lưu ý: Smecta® không thay thế việc bù nước - điện giải; nếu tiêu chảy kéo dài hoặc nặng lên, nên tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính gây tiêu chảy du lịch là gì?

Vi khuẩn là nguyên nhân thường gặp, trong đó có một số chủng E. coli (đặc biệt chủng ETEC). Ngoài ra, virus và ký sinh trùng cũng có thể gây bệnh.

Tiêu chảy du lịch kéo dài bao lâu?

Nhiều trường hợp cải thiện trong vài ngày. Nếu tiêu chảy kéo dài hơn dự kiến, tái diễn hoặc có triệu chứng nặng, người bệnh nên đi khám.

Đi du lịch nên tránh những thực phẩm nào?

Nên thận trọng với thực phẩm sống hoặc tái, sữa chưa tiệt trùng, thực phẩm bảo quản không đúng cách, rau sống ở nơi có điều kiện vệ sinh không đảm bảo và nước hoặc đá không rõ nguồn gốc.

Tiêu chảy du lịch có nên dùng kháng sinh không?

Không nên tự ý dùng kháng sinh. Thuốc chỉ được cân nhắc trong một số trường hợp dựa trên mức độ bệnh và nguyên nhân nghi ngờ.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nên đi khám nếu có sốt cao, máu trong phân, đau bụng dữ dội, nôn nhiều, dấu hiệu mất nước hoặc tiêu chảy kéo dài không cải thiện.

Tiêu chảy du lịch thường liên quan đến việc tiếp xúc với thực phẩm, nước hoặc môi trường có chứa tác nhân gây bệnh. Giữ vệ sinh tay, ăn thực phẩm được nấu chín và sử dụng nguồn nước an toàn là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ. Nếu không may mắc phải hãy ưu tiên bù nước - điện giải, ăn uống phù hợp và dùng thuốc theo chỉ định. Sốt cao, máu trong phân, mất nước hoặc tiêu chảy kéo dài là những dấu hiệu cần được nhân viên y tế đánh giá.