Tìm hiểu lợi ích sức khỏe và thành phần dinh dưỡng của cá lạc

Cá lạc là một loài cá biển có thân dài, da trơn, không vảy, mõm nhọn, phân bố rộng ở vùng biển Việt Nam. Loại cá này có thịt ngon, thịt cá có vị ngọt, tính bình, bổ dưỡng nên trong Đông y còn được sử dụng để trị phong tê thấp, đau lưng. Vậy thành phần dinh dưỡng, lợi ích sức khỏe của cá lạc là gì?

Cá lạc là cá gì? Thành phần dinh dưỡng

Cá lạc, còn gọi là cá dưa xám, là tên thông dụng tại Việt Nam của loài Muraenesox talabonoides, thuộc họ Muraenesocidae, phân bố chủ yếu ở vùng biển ven bờ thuộc Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương, bao gồm cả vùng biển Việt Nam.

Đặc điểm của cá lạc

Loài cá này sống chủ yếu ở vùng biển ven bờ đến ngoài khơi, đôi khi xuất hiện ở cửa sông nước lợ nhưng không thích nghi với môi trường nước ngọt. Cá lạc có hình dạng giống cá chình, với phần mỏ dài, phía thân trên hình ống tròn và dài, phía thân dưới dẹt về một bên.

Thân cá trơn, không có vảy. Toàn thân cá màu xám, bụng trắng bạc hay ở lưng có màu xám lợt, bụng có ánh vàng. Cá lạc trưởng thành thường dài khoảng 80 - 120cm, cá thể lớn có thể đạt trên 1,5m, nặng khoảng vài ba ký. Thịt cá lạc có màu trắng, dai chắc, bổ dưỡng, nhưng lại có rất nhiều xương.

Thành phần dinh dưỡng của cá lạc

Hiện chưa có dữ liệu định lượng cụ thể về thành phần dinh dưỡng của cá lạc trong các cơ sở dữ liệu y khoa chính thống như USDA hay FAO. Tuy nhiên, dựa trên đặc điểm sinh học chung của nhiều loài cá biển cùng họ, cá lạc có thể cung cấp protein chất lượng cao và một số khoáng chất, nhưng cần thêm nghiên cứu để xác định hàm lượng cụ thể.

Cá lạc có thể chứa một lượng nhất định omega-3 như các loài cá biển khác, tuy nhiên không nằm trong nhóm cá giàu omega-3. Chế độ ăn giàu cá biển nói chung, đặc biệt là các loài cá béo, được khuyến nghị hỗ trợ tim mạch.

Lợi ích sức khỏe khi ăn cá lạc đúng cách

Theo y học cổ truyền, cá lạc (còn gọi là mạn lệ ngư) được mô tả là có vị ngọt, tính bình, và được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian với mục đích hỗ trợ sức khỏe, bao gồm trừ độc, chữa phong lở, tê thấp, đau lưng, mỏi chân, sát trùng. Tuy nhiên, những công dụng này dựa trên kinh nghiệm dân gian và chưa được xác nhận bằng các nghiên cứu lâm sàng hiện đại, do đó không thể thay thế cho các phương pháp điều trị y khoa chính thống.

Bong bóng cá lạc là một bộ phận giàu protein, trong đó có chứa collagen. Tuy nhiên, khi tiêu thụ qua đường ăn uống, collagen sẽ bị tiêu hóa thành các acid amin, và đến nay chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy nào chứng minh rằng collagen từ bong bóng cá mang lại lợi ích đặc hiệu cho làn da hoặc hệ xương khớp.

Giá trị thương mại của bong bóng cá lạc khô khá cao do nhu cầu tiêu dùng đặc thù ở một số quốc gia châu Á. Sản phẩm này có thể đạt mức giá từ 9 - 10 triệu đồng/kg, đặc biệt với các bong bóng có kích thước lớn. Bong bóng cá lạc hiện chủ yếu được xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Cung cấp protein chất lượng cao

Thịt cá lạc giàu protein, đây là nguồn dưỡng chất quan trọng giúp xây dựng và sửa chữa cơ bắp, mô tế bào, đồng thời hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả. Khi ăn cá lạc đúng cách, protein dễ tiêu hóa và hấp thu, giúp cơ thể phát triển khỏe mạnh, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi.

Hỗ trợ sức khỏe tim mạch

Giống như nhiều loài cá biển, cá lạc có thể chứa một lượng nhất định omega‑3, nhưng chưa có số liệu chính thức về hàm lượng. Do đó, cần kết hợp nhiều nguồn cá trong chế độ ăn để hỗ trợ sức khỏe tim mạch.

Hỗ trợ kiểm soát cân nặng

Với lượng chất béo thấp, cá lạc là thực phẩm lý tưởng cho những người muốn kiểm soát cân nặng hoặc duy trì vóc dáng. Ăn đúng cách, hạn chế chiên rán nhiều dầu mỡ, cơ thể vẫn được cung cấp đủ năng lượng và protein mà không tích tụ mỡ thừa.

Cải thiện sức khỏe xương

Giống như nhiều loài cá biển khác, cá lạc có thể cung cấp protein chất lượng cao và một số khoáng chất có vai trò đối với sức khỏe xương. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu định lượng chính thức về hàm lượng canxi, phốt pho hay các vi chất khác trong cá lạc. Việc ăn cá lạc như một phần của chế độ ăn đa dạng, cân đối, kết hợp với các thực phẩm giàu canxi và vitamin D khác, có thể góp phần hỗ trợ duy trì sức khỏe hệ xương, nhưng không thể coi là biện pháp phòng ngừa loãng xương đặc hiệu.

Tăng cường dinh dưỡng tổng thể

Giống như nhiều loài cá biển khác, cá lạc có thể cung cấp protein chất lượng cao và góp phần bổ sung một số vi chất dinh dưỡng trong khẩu phần ăn hằng ngày. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu định lượng chính thức về hàm lượng cụ thể các khoáng chất như kali, sắt hay vitamin trong cá lạc. Việc tiêu thụ cá lạc như một phần của chế độ ăn đa dạng và cân đối có thể hỗ trợ duy trì tình trạng dinh dưỡng chung và sức khỏe tổng thể, nhưng không nên coi cá lạc là nguồn cung cấp đặc hiệu cho bất kỳ vi chất riêng lẻ nào.

Lưu ý khi sử dụng cá lạc để tốt cho sức khỏe

Để tận dụng tối đa giá trị dinh dưỡng từ cá lạc, có một số lưu ý quan trọng khi sử dụng bạn cần biết như:

Khử tanh cho cá trước khi chế biến

Để cá biển bớt tanh, bạn có thể rửa sạch cá với nước lạnh, chà xát muối hoặc rượu trắng rồi thấm khô trước khi chế biến. Thêm gừng, chanh, hoặc giấm khi nấu cũng giúp khử mùi tanh của cá lạc hiệu quả.

Chế biến cá lạc theo cách lành mạnh

Để có những bữa ăn lành mạnh với cá lạc, bạn nên ưu tiên các phương pháp chế biến đơn giản như hấp, luộc, nướng hoặc kho nhạt nhằm giữ trọn dưỡng chất tự nhiên. Cần hạn chế chiên cá ngập dầu, chiên đi chiên lại, không nên nêm quá mặn vì món ăn nhiều chất béo chuyển hóa và nhiều muối đều không tốt cho sức khỏe.

Lưu ý về hàm lượng thủy ngân trong cá

Cá biển, đặc biệt là các loài kích thước lớn và sống lâu năm, có thể tích lũy thủy ngân trong mô cơ thể theo thời gian. Mặc dù cá lạc là loài cá biển phổ biến, hiện chưa có dữ liệu định lượng cụ thể về hàm lượng thủy ngân trong loài cá này. Do đó, để đảm bảo an toàn sức khỏe, nên tiêu thụ cá lạc với tần suất và liều lượng hợp lý, đặc biệt ở phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ nhỏ, đây là các nhóm dễ bị ảnh hưởng bởi thủy ngân.

Cẩn trọng nếu có tiền sử dị ứng hải sản

Những người có tiền sử dị ứng hải sản cần đặc biệt cẩn trọng khi ăn cá lạc, vì protein trong cá có thể kích hoạt phản ứng dị ứng. Khi dùng lần đầu, bạn chỉ nên ăn lượng nhỏ cá lạc và theo dõi phản ứng cơ thể. Nếu xuất hiện triệu chứng như ngứa, nổi mề đay, buồn nôn hoặc khó thở, cần ngừng ăn và đi khám ngay.

Cẩn trọng với ngộ độc cá biển

Ngộ độc histamin thường gặp ở một số loài cá thuộc họ cá thu như cá ngừ, cá bạc má, khi bảo quản không đúng cách. Ngộ độc histamin có thể xảy ra ở nhiều loại cá biển nếu không được bảo quản đúng cách, đặc biệt là các loài cá giàu histidin. Dù chưa có tài liệu ghi nhận rõ ràng ở cá lạc, việc chọn cá tươi và bảo quản lạnh vẫn rất quan trọng.

Khi cá để lâu ở nhiệt độ cao, vi khuẩn có thể chuyển histidin thành histamin gây độc. Người ăn có thể gặp triệu chứng như đỏ mặt, ngứa, đau đầu, buồn nôn hoặc khó thở. Vì vậy, cần chọn cá lạc tươi, bảo quản lạnh đúng quy trình và nấu chín kỹ trước khi sử dụng.

Có thể thấy, cá lạc là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng, cung cấp protein chất lượng cao, axit béo có lợi và nhiều vi chất cần thiết cho sức khỏe. Tuy nhiên, để phát huy tối đa lợi ích và hạn chế rủi ro khi ăn cá lạc, người dùng cần lựa chọn cá tươi, chế biến đúng cách, ăn với lượng hợp lý.