Triệu chứng khi có giun trong bụng: Nguyên nhân và cách xử lý

Nhiễm giun đường ruột là tình trạng ký sinh trùng xâm nhập và sinh sống trong đường tiêu hóa của con người. Các loại thường gặp gồm giun đũa, giun kim, giun móc và giun tóc. Tùy loại giun, số lượng ký sinh trùng và tình trạng sức khỏe, người bệnh có thể không biểu hiện triệu chứng hoặc gặp nhiều vấn đề tiêu hóa, dinh dưỡng.

Nhận biết triệu chứng khi có giun trong bụng

Các triệu chứng nhiễm giun đường ruột khá đa dạng và không phải ai cũng xuất hiện đầy đủ dấu hiệu. Một số trường hợp chỉ được phát hiện khi xét nghiệm phân hoặc tình cờ nhìn thấy giun trong phân.

Dưới đây là những biểu hiện có thể gặp khi nhiễm giun:

• Đau bụng: Đau âm ỉ hoặc từng cơn, đôi khi xuất hiện quanh rốn.
• Đầy hơi, chướng bụng: Cảm giác căng tức, khó chịu ở vùng bụng.
• Buồn nôn, nôn: Có thể gặp khi nhiễm giun đũa, nhất là trường hợp nhiễm nặng.
• Tiêu chảy: Có thể kéo dài, đôi khi kèm chất nhầy hoặc máu khi nhiễm giun tóc nặng.
• Ngứa hậu môn về đêm: Dấu hiệu điển hình của nhiễm giun kim, có thể gây mất ngủ.
• Mệt mỏi, xanh xao: Có thể do thiếu máu khi nhiễm giun móc kéo dài.
• Chán ăn, sụt cân: Thường liên quan đến tình trạng nhiễm giun nặng hoặc kéo dài.
• Có giun trong phân: Đôi khi quan sát thấy giun đũa hoặc giun kim bằng mắt thường.

Ngoài các biểu hiện trên, trẻ nhiễm giun kim có thể ngủ không yên do ngứa hậu môn. Trong khi đó, nhiễm giun móc hoặc giun tóc nặng kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất của trẻ.

Tuy nhiên, đau bụng, đầy hơi hay mệt mỏi còn xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, không thể kết luận nhiễm giun chỉ dựa vào triệu chứng.

Nguyên nhân gây đau bụng do giun sán

Đau bụng liên quan đến nhiễm ký sinh trùng có thể xuất phát từ nhiều cơ chế, bao gồm tác động trực tiếp lên thành ruột, phản ứng viêm hoặc tình trạng tắc nghẽn đường tiêu hóa. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại ký sinh trùng và số lượng giun hiện diện.

Giun đũa gây kích thích hoặc tắc ruột

Giun đũa thường lây truyền khi con người nuốt phải trứng giun từ đất, thực phẩm hoặc bàn tay bị nhiễm bẩn. Sau khi phát triển, giun trưởng thành sinh sống trong ruột non.

Nhiễm giun đũa nhẹ có thể không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi số lượng giun nhiều, người bệnh có thể đau bụng, buồn nôn hoặc nôn. Trong trường hợp nghiêm trọng, các búi giun có thể gây tắc ruột, đặc biệt ở trẻ em.

Ngoài ra, giun đũa đôi khi di chuyển vào đường mật hoặc ống tụy, gây đau bụng và những biến chứng cần được xử trí tại cơ sở y tế.

Giun móc gây tổn thương niêm mạc ruột

Giun móc thường xâm nhập cơ thể khi ấu trùng trong đất xuyên qua da, đặc biệt khi đi chân trần trên đất nhiễm bẩn. Sau đó, chúng di chuyển và phát triển thành giun trưởng thành trong ruột non.

Giun móc bám vào niêm mạc ruột để hút máu, có thể gây đau bụng, tiêu chảy và mất máu kéo dài. Nếu không được điều trị, người nhiễm giun móc có nguy cơ thiếu máu thiếu sắt, dẫn đến mệt mỏi và suy giảm thể lực.

Giun tóc gây viêm và rối loạn tiêu hóa

Giun tóc lây nhiễm chủ yếu qua việc nuốt phải trứng giun có trong đất hoặc thực phẩm bị ô nhiễm. Ký sinh trùng này thường cư trú ở ruột già.

Phần lớn trường hợp nhiễm nhẹ không có biểu hiện rõ rệt. Khi nhiễm nặng, giun tóc có thể gây viêm niêm mạc đại tràng, đau bụng, tiêu chảy kéo dài và đôi khi đi ngoài ra máu. Ở trẻ em, nhiễm giun tóc nặng kéo dài có thể góp phần gây thiếu máu và ảnh hưởng đến tăng trưởng.

Giun kim gây khó chịu vùng hậu môn

Giun kim lây lan khi trứng giun từ tay hoặc vật dụng bị nhiễm bẩn đi vào miệng. Tình trạng này thường gặp ở trẻ em và có thể lây giữa các thành viên trong gia đình.

Khác với giun đũa hay giun tóc, biểu hiện nổi bật của giun kim là ngứa hậu môn về đêm. Một số người có thể đau bụng nhẹ, nhưng đây không phải triệu chứng đặc trưng. Việc gãi vùng hậu môn có thể khiến trứng giun bám vào móng tay, từ đó làm tăng nguy cơ tái nhiễm hoặc lây truyền cho người khác.

Cần làm gì khi bị đau bụng do giun sán?

Khi nghi ngờ đau bụng do nhiễm giun, người bệnh nên được đánh giá để xác định nguyên nhân thay vì tự điều trị dựa trên triệu chứng. Việc lựa chọn phương pháp xử trí phụ thuộc vào loại ký sinh trùng, mức độ nhiễm và tình trạng sức khỏe. Một số biện pháp được khuyến nghị gồm:

• Thăm khám y tế: Đến cơ sở y tế nếu đau bụng kéo dài, tiêu chảy, sụt cân hoặc ngứa hậu môn thường xuyên.
• Thực hiện xét nghiệm: Xét nghiệm phân tìm trứng giun hoặc xét nghiệm chuyên biệt theo chỉ định của bác sĩ.
• Dùng thuốc đúng hướng dẫn: Sử dụng thuốc điều trị phù hợp với loại ký sinh trùng, tránh tự ý dùng thuốc.
• Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay bằng xà phòng, cắt móng tay ngắn và vệ sinh cơ thể thường xuyên.
• Ăn uống hợp vệ sinh: Ăn chín, uống sôi, rửa sạch rau củ và sử dụng nguồn nước an toàn.
• Phòng ngừa tái nhiễm: Mang giày dép khi tiếp xúc với đất, vệ sinh chăn ga và đồ dùng cá nhân, đặc biệt khi có người nhiễm giun kim.

Bên cạnh đó, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, bụng chướng nhiều, nôn liên tục hoặc bí trung đại tiện. Những biểu hiện này có thể liên quan đến tắc ruột hoặc tình trạng cấp cứu khác, không nên tự xử trí tại nhà.

Tẩy giun định kỳ là biện pháp giúp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm giun đường ruột ở những nhóm có nguy cơ cao. Tuy nhiên, khi xuất hiện các triệu chứng bất thường, người bệnh vẫn cần thăm khám để xác định nguyên nhân và được điều trị phù hợp.

Nhìn chung, triệu chứng khi có giun trong bụng có thể bao gồm đau bụng, rối loạn tiêu hóa, ngứa hậu môn và mệt mỏi, nhưng không đủ để xác định bệnh nếu chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài. Chủ động thăm khám khi có dấu hiệu nghi ngờ, tuân thủ điều trị và duy trì vệ sinh cá nhân là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa.